Quello che segue è un elenco di locuzioni latine presentate in ordine alfabetico che sono riconducibili alla civiltà romana. Queste locuzioni sono in uso ancora in tempi contemporanei nei più svariati ambiti. Genericamente, una locuzione, nella grammatica e nel dizionario tradizionale, indica un gruppo di parole in relazione grammaticale tra loro, costituente un'unità autonoma del lessicoGian Luigi Beccaria (a cura di), Dizionario di linguistica e di filologia, metrica e retorica, Einaudi, Torino, 2004, ISBN 978-88-06-16942-8, p. 476..
A
A bene placito A caelo usque ad centrum A capite ad calcem A communi observantia non est recedendum A contrariis (o A contrario) A cruce salus A Deo rex, a rege lex A Deucalione A divinis A falsis principiis proficisci Affectio societatis A fortiori ratione (o A fortiori) Agricola terra est signum A latere A mari usque ad mare A mortuo tributum exigere A non domino A pedibus usque ad caput A posse ad esse non valet consequentia (o A posse ad esse) A posteriori A priori A quo A remotis A sacris Ab absurdo Ab abusu ad usum non valet consequentia Ab aestu et tempestate Ab aeterno Ab antiquo Ab assuetis non fit passio Ab epistulis Ab equinis pedibus procul recede Ab esse ad posse Ab extra Ab hinc (o Abhinc) Ab hoc et ab hac Ab illo tempore Ab imis fundamentis (o Ab imis) Ab immemorabili Ab imo corde Ab imo pectore Ab inconvenienti Ab incunabulis Ab initio Ab intestato Ab intra Ab Iove principium Ab irato Ab origine Ab ovo usque ad mala Ab ovo Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae Ab uno disces omnis (o Ab uno disces omnes) Ab Urbe condita Aberratio delicti Aberratio ictus Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata Absens haeres non erit Absente reo Absentem laedit, qui cum ebrio litigat Absit iniuria verbis (o Absit iniuria verbo) Absit invidia Absit omen Absolutio ab actione Absolutum dominium Absolvo Absque hoc Abstine et sustine Abundans cautela non nocet Abusus non tollit usum Abyssus abyssum invocat Accessit Accessorium sequitur principale Accessus Accidere ex una scintilla incendia passim Accipe hoc Accipio omen Accusare nemo se debet nisi coram Deo Acetum habet in pectore Acta agere Acta deos numquam mortalia fallunt Acta est fabula, plaudite! (o Acta est fabula plaudite) Acta non verba Acta Sanctorum Actio adversus iudicem que litem sua fecit Actio libera in causa Actio nondum nata non praescribitur Actio personalis moritur cum persona Actioni non natae non praescribitur Actor sequitur forum rei Actore non probante, reus absolvitur Actus me invito factus non est meus actus Actus non facit reum nisi mens sit rea Actus reus Ad absurdum Ad abundantiam Ad acta Ad aperturam libri Ad arbitrium Ad astra Ad astra per alas porci Ad audiendum verbum Ad augusta per angusta Ad bestias Ad captandam benevolentiam Ad captandum vulgus Ad eundem Ad explorandum Ad fontes Ad fundum Ad gloriam Ad hoc Ad hominem (o Ad hominem tu quoque) Ad honorem Ad horas Ad impossibilia nemo tenetur Ad infinitum Ad instar Ad interim Ad kalendas graecas Ad libitum Ad limina Ad litem Ad lucem Ad maiora Ad maiorem Dei gloriam (o Ad maiorem regis gloriam) Ad maiorem rei memoriam (A.M.R.M.) Ad meliora Ad montem duc nos Ad mortem Ad multos annos! Ad nauseam Ad nutum Ad oculum (o Ad oculos) Ad patres Ad pedem litterae Ad perpetuam memoriam (o Ad perpetuam rei memoriam, Ad futuram memoriam) Ad personam Ad pondus omnium Ad probationem Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia Ad quem Ad quod damnum Ad referendum Ad rem Ad rivun eundem Ad sidera Ad substantiam Ad terminum qui praeteriit Ad undas Ad unguem Ad unum Ad usum Delphini Ad usum fabricae (o Ad Urbis fabricam) Ad usum proprium Ad utrumque paratus Ad valorem Ad veritatem Ad victoriam Ad vitam aeternam Ad vitam aut culpam Adaequatio intellectus et rei Adaequatio intellectus nostri cum re Adde parvum parvo, magnus acervus erit Addenda Addenda et corrigenda Addendum Addito salis grano Adducere inconveniens non est solvere argumentum Adfines inter se non sunt adfines Adfinitas in coniuge superstite non deletur Adfinitas iure nulla successio permittitur Adiaphora Adoptio naturam imitatur Adsum Adtemptata pudicitia Adulatio perpetuum malum regum Advenarum coemptio Adversis rerum immersabilis undis Adversus hostem aeterna auctoritas Adversus solem ne loquitor Advocatus diaboli Aegri somnia Aegroto dum anima est, spes est Aequam memento servare mentem Aequat omnes cinis Aeque principaliter Aequo animo Aequo pulsat pede Aere perennius Aes triplex Aesopi graculus Aetatis suae Aetat Aeternum vale Aetiopem dealbare Affectionis vel benevolentiae causa (o benevolentiae vel affectionis causa) Affidavit Affirmanti incumbit probatio Age quod agis Agere sequitur credere Agere sequitur esse (o Agere sequitur) Agnosco stilum Romanae ecclesiae Agnosco veteris vestigia flammae Agnus Dei Albo notanda lapillo Albo signanda lapillo Alea iacta est Alenda lux ubi orta libertas Alere flammam Alias Alibi Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt Alieni iuris Aliorum medicus, ipse ulceribus scates Aliquando et insanire iucundum est Aliquid dare, aliquid retinere Aliquid stat pro aliquo Aliquis non debet esse iudex in propria causa (o Nemo iudex in re propria o Nemo est iudex in propria causa) Alis aquilae Alis grave nil Alis volat propriis (o Alis volat propris) Aliud est celare, aliud tacere Aliud est cito surgere, aliud est non cadere Aliud pro alio Alius et idem Alma mater Alpha et omega Alter ego Alteri saeculo Alterius non sit qui suus esse potest Alterum non laedere Alumnus o Alumna Ama mihi cum mererem minus, quoniam erit cum ne egerent Ama tamquam osurus Amantes amentes Amaritudo ipsa ridicula est Amat victoria curam Ames parentem si aequus est, aliter feras Amice, ad quid venisti? Amici inest adulatio Amici vitia si feras, facias tua Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea Amicitia magis elucet inter aequales Amicitia, quae desinere potest, vera numquam fuit Amicorum communia omnia Amicum an nomen habeas, aperit calamitas Amicum secreto admone, palam lauda Amicus amico Amicus certus in re incerta cernitur Amicus curiae Amicus ollaris Amicus omnibus, amicus nemini Amicus Plato, sed magis amica veritas Amittere legem terrae Amittit merito proprium qui alienum appetit Amor arma ministrat Amor crescit dolore repulsae Amor et deliciae humani generis Amor et melle et felle est fecundissimus Amor fati Amor omnibus idem Amor patriae nostra lex (o Amor patriae) Amor vincit omnia Amore, more, ore, re An debeatur An et quantum debeatur Angina pectoris Anglice Anguis in herba Angulus ridet Animae dimidium meae Animum debes mutare non caelum Animus meminisse horret Animus pugnandi Anno Domini Anno Mundi Anno regni Annuit cœptis Annus horribilis Annus mirabilis Annus terribilis Ante bellum Ante Christum natum (a.Chr.n., a.C.) Ante cibum Ante litteram Ante mare, undae Ante meridiem Ante mortem Ante prandium Ante rem Ante tempus Antiquo iure utor Antiquus amor cancer est Apertis verbis Apparatus criticus Appellatio ad Caesarem Aquae et ignis interdictio Aqua fortis Aqua pura Aqua regia Aqua vitae Aquae potoribus Aquila non capit muscas (o Aquila non captat muscas) Aquiris quodcumque rapis Arare litus Arbiter elegantiae (o Arbiter elegantiarum) Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim Arcades ambo Arcana imperii Arcanum boni tenoris animae Arcus senilis Arduus ad solem Argentum album Arguendo Argumentum Argumentum ad crumenam Argumentum ad hominem Argumentum ad nauseam Argumentum baculinum Ars est celare artem (o Ars celare artem) Ars gratia artis Ars longa, vita brevis Arte et labore Artes Fabianae Articulus stantis vel cadentis ecclesiae Artificia docuit fames Artis Bohemiae Amicis Asinus ad lyram Asinus asinum fricat Asinus in cathedra Asinus portans mysteria Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil Assecuratus non quaerit lucrum sed agit ne in damno sit Assem habeas, assem valeas; habes, habeberis Astra inclinant, sed non obligant At pulchrum est digito monstrari et dicier: hic est! Auctoritas non veritas facit legem Auctoritas Audaces fortuna iuvat (o Audax fortuna iuvat) Audacter calumniare, semper aliquid haeret Audax at fidelis Audeamus Audemus iura nostra defendere Audendum est: fortes adiuvat ipsa Venus Audentes Fortuna iuvat (o Audaces fortuna iuvat) Audere est facere Audi alteram partem Audi, vide, tace, si tu vis vivere (o Audi, vide, tace) Audiatur et altera pars Audio hostem Aurea mediocritas Auri sacra fames Auribus teneo lupum Aurora australis Aurora borealis Aurora Musis amica est (o Aurora musis amica) Aurum potestas est Auspicium melioris aevi Aut aut Aut Caesar, aut nihil Aut concilio aut ense Aut cum scuto aut in scuto Aut dedere aut punire Aut neca aut necare Aut pax aut bellum Aut viam inveniam aut faciam Aut vincere aut mori Autor opus laudat Avarum est mulierum genus Ave atque vale Ave, Caesar, morituri te salutant (o Ave, Imperator, morituri te salutant) Ave Europa nostra vera patria Ave Maria Ave Satanas Avviso ad opponendum
B
Baculinum argumentum Barba crescit caput nescit Barba non facit philosophum Barba tenus sapientes Barbaque erat promissa Beata solitudo, sola beatitudo Beata Virgo Maria Beatae memoriae Beati monoculi in terra caecorum Beati mundo corde Beati pauperes spiritu Beati possidentes Beatus homo qui invenit sapientiam Beatus ille qui procul negotiis Beatus qui prodest quibus potest Bella gerunt alii, tu felix Austria nube (o Bella gerant alii, tu felix Austria nube) Bella matribus detestata Bellum omnium contra omnes Bellum se ipsum alet Bene diagnoscitur, bene curatur Bene vixit qui bene latuit Beneficia non obtruduntur Beneficium cedendarum actionum Beneficium excussionis Bibo ergo sum Bis dat, qui cito dat Bis in die Bis repetita non placent Bona diagnosis, bona curatio Bona fides contraria est fraudi et dolo Bona fide Bona notabilia Bona officia Bona patria Bona vacantia Bona valetudo melior est quam maximae divitiae Boni iudicis est ampliare iurisdictionem Boni iudicis est causas litium derimere Boni pastoris est tondere pecus, non deglubere Boni viri Bono malum superate Bononia docet Bonorum cessio Bonorum distractio Bonorum possessio Bonorum venditio Bonum commune communitatis Bonum commune hominis Bonum defendentis ex integra causa, malum ex quolibet defectu Bonum necessarium extra terminos necessitatis non est bonum Bonus argentarius Bonus malus Bovi clitellas imponere Breve et irreparabile est tempus vitae, sed famam extendere factis hoc virtutis est opus Brevi manu Brevis esse laboro, obscurus fio Brutum fulmen BusillisEspressione non propriamente in lingua latina, ma ritenuta tale.
C
Cabox Caecus amor sui Caelum, non animum mutant qui trans mare currunt Caesar appello Caesar non est super grammaticos Caesarem vehis Caetera desiderantur Calatis comitiis Cane Nero magna bella persica Canis a non canendo Canis canem non est Cantabit vacuus coram latrone viator Capitis deminutio Captatio benevolentiae Captatus, bene judicatus Captisque res magis mentibus, quam consceleratis similis visa Caput imperare, non pedes Caput mortuum Caput mundi Caput si ius non esset Caput si quid sacri sancti Cara deum suboles Carere debet omni vitio qui in alterum dicere paratus est Carmina non dant panem Carpe diem Carpe noctem Carpent tua poma nepotes Carthago delenda est Casta est quam nemo rogavit Casta fuit, domum servavit, lanam fecit Castigat ridendo mores Casum sentit debitor Casus belli Casus foederis Casus fortuitus a mora excusat Casus irreducibilis Catarrhus aestivus