トリコグロッティス属 Trichoglottis は、ラン科植物の1属。和名をニュウメンラン属(あるいはイリオモテラン属)としたこともある。
特徴 常緑性の多年生草本で着生植物。茎はよじ登るか垂れ下がって伸び、葉が2列に互生する。葉は革質で堅い。花茎は葉の基部から生じ、短い花茎に少数だけをつける土橋(1993),p.231。
花被片は平らに開く。唇弁と側花弁は蕊柱の下に伸びた部分に着く。唇弁は単一であるか、または3つに裂ける。内側にとさか状の突起があり、基部には距がある。唇弁の中裂片は幅広くて突き出し、側列片は直立する。蕊柱は円柱形で、先端近くに1対の耳状の付属体を持ち、下に伸びた部分には舌状付属体がある。花粉塊は4個で2組に分かれ、花粉塊柄によって繋がる。 属名はギリシア語の『毛』と『舌』を組み合わせたもの唐澤監修(1996),p.611により、『毛の生えた唇弁』の意味である横田(1997)p.154。
分布など 約60種がフィリピン、インドネシアを中心として、ヒマラヤから南太平洋のポリネシアにわたる範囲に分布している。
日本産のものでニュウメンラン(イリオモテラン) Staurochilus luchensis が本属に含められたことがあるため、本属の和名がこの名を取ってニュウメンラン属(イリオモテラン属)となっている例がある。現在はこの種は別属となっているため、当然ながらこの和名は Staurochilus のものになるであろう。本属のものと花の構造も似ているが、本属のものが花茎が短く少数の花だけをつけるのに対し、この属では花茎が長く伸び、より多数の花をつける。
利用
少数ながら洋ランとして栽培される。その際の略称は Trgl. である。特にブラキアタ T. brachiata は濃紫色の花をつけるもので、あまり他の種に見られない色合いを持つものとして古くから知られるガーデンライフ編(1956)p.231。
種 The Plant ListTrichoglottis The Plant Listによる
Trichoglottis acutifolia Trichoglottis adnata Trichoglottis amesiana Trichoglottis angusta J.J.Sm. Trichoglottis apoensis Trichoglottis atropurpurea Rchb.f. Trichoglottis australiensis Trichoglottis bimae Trichoglottis bipenicillata J.J.Sm. Trichoglottis bipunctata ( & Rchb.f.) Tang & F.T.Wang Trichoglottis brachystachya () Trichoglottis calcarata Ridl. Trichoglottis calochila L.O.Williams Trichoglottis celebica Trichoglottis cirrhifera Teijsm. & Binn. Trichoglottis collenetteae J.J.Wood, C.L.Chan & A.L.Lamb Trichoglottis crociaria Seidenf. Trichoglottis cuneilabris Trichoglottis geminata (Teijsm. & Binn.) J.J.Sm. Trichoglottis granulata Ridl. Trichoglottis hastatiloba J.J.Wood & A.L.Lamb Trichoglottis javanica J.J.Sm. Trichoglottis jiewhoei J.J.Wood, A.L.Lamb & C.L.Chan Trichoglottis kinabaluensis Rolfe Trichoglottis koordersii Rolfe Trichoglottis lanceolaria Blume Trichoglottis lasioglossa (Schltr.) Ormerod Trichoglottis latisepala Ames Trichoglottis ledermannii Schltr. Trichoglottis littoralis Schltr. Trichoglottis lobifera J.J.Sm. Trichoglottis lorata (Rolfe ex Downie) Schuit. Trichoglottis lowderiana Choltco Trichoglottis luwuensis P.O'Byrne & J.J.Verm. Trichoglottis maculata (J.J.Sm.) J.J.Sm. Trichoglottis magnicallosa Ames & C.Schweinf. Trichoglottis mindanaensis Ames Trichoglottis odoratissima Garay Trichoglottis orchidea (J.Koenig) Garay Trichoglottis paniculata J.J.Sm. Trichoglottis pantherina J.J.Sm. Trichoglottis papuana Schltr. Trichoglottis pauciflora J.J.Sm. Trichoglottis persicina P.O'Byrne Trichoglottis philippinensis Lindl. Trichoglottis punctata Ridl. Trichoglottis pusilla (Teijsm. & Binn.) Rchb.f. Trichoglottis retusa Blume Trichoglottis rigida Blume Trichoglottis rosea (Lindl.) Ames Trichoglottis scandens J.J.Sm. Trichoglottis scaphigera Ridl. Trichoglottis seidenfadenii Aver. Trichoglottis simplex J.J.Sm. Trichoglottis sitihasmahae J.J.Wood & A.L.Lamb Trichoglottis smithii Carr Trichoglottis solerederi Kraenzl. Trichoglottis sororia Schltr. Trichoglottis subviolacea (Llanos) Merr. Trichoglottis tenera (Lindl.) Rchb.f. Trichoglottis tenuis Ames & C.Schweinf. Trichoglottis tinekeae Schuit. Trichoglottis tricostata J.J.Sm. Trichoglottis triflora (Guillaumin) Garay & Seidenf. Trichoglottis uexkuelliana J.J.Sm. Trichoglottis valida Ridl. Trichoglottis vandiflora J.J.Sm. Trichoglottis winkleri J.J.Sm Trichoglottis zollingeriana (Kraenzl.) J.J.Sm.
出典
参考文献 横田昌嗣、「フウラン」:『朝日百科 植物の世界 9』、(1997)、朝日新聞社:p.153-155 土橋豊、『洋ラン図鑑』、(1993)、光村推古書院 唐澤耕司監修、『蘭 山渓カラー図鑑』(1996)、山と渓谷社