El Bisiach (nòmm nativ:Bisiàc) l'è on dialett giulian de la lingoa veneta. L'è parlaa intela zòna de la Bisiacaria (provincia de Gorizia, in bisiach Provincia de Gorisia), che l'ha traj sò citaa Monfalcon (Mofalcòn in Bisiach) e l'è doperaa comè lingoa franca anca dij sloven del Cars e de on quaj abitant dij comun forlan vesin. Anca se i sò paròll hinn per la magior part de origin vèneta, ghe n'hinn anca on bon numer che vegnen del forlan, del todesch, del grech e del sloven. L'esist minga on standard de scritura.
Cià chì dij caratteristich del Bisiach: El congiuntiv e'l condizional hann istessa forma, anca se in d'on quaj zòn, per influenza del Triestin, quèsta regola la var nò. A esempi: se mi varìo magnà (se mi avèssi magniaa) e mi varìo magnà (mi avaria mangiaa) Comè in lombard, gh'hinn dij pronòmm personaj clitich intela segonda e terza persona singolar e intela terza plural. L'articol determinativ masculin l'è al inveci del vènet el. Comè in venezian, la segonda persona singolar presenta indicativa del verb vess l'è xe inveci de si. La gh'è nò la ł vèneta.
El verb Vess Indicativ present: mi son, ti ti xe, lu al xe, noi semo, voi sè, lori i xe. Indicativ imperfett: mi iero, ti ti iere, lu al iera, noi ièrisi, voi ièrisi, lori i iera. Indicativ futur: mi sarò, ti ti sarà, lu al sarù, noi saremo, voi sarè, lori i sarà. Congiuntiv present: che mi sie, che ti ti sie, che lu al sie, che noi semo, che voi sè, che lori i sie. Congiuntiv imperfett: che mi fusse, che ti ti fusse, che lu al fusse, che noi fussimo, che voi fusse, che lori i fusse. Condizional present: mi saria, ti ti sarie, lu al sarie, noi sarisse, voi sarisse, lori i sarie. Infinii present: éssar. Gerundi present: sendo. Particippi passaa: stà/stada (pl. stadi/stade).
Avè Indicativ present: mi (g)ò, ti ti ga, lu al ga, noi gavémo, voi gavè, lori i ga. Indicativ imperfett: mi (ga)vevo, ti ti (ga)veve, lu al (ga)veva, noi (ga)vèvisi, voi (ga)vèvisi, lori i (ga)veva. Indicativ futur: mi (ga)varò, ti ti (ga)varà, lu al (ga)varà, noi (ga)varemo, voi (ga)varè, lori i (ga)varà. Congiuntiv present: che mi gapie, che ti ti gapie, che lu al gapie, che noi (ga)vemo, che voi (ga)vè, che lori i gapie. Congiuntiv imperfett: che mi (ga)vesse, che ti ti (ga)vesse, che lu al (ga)vesse, che noi (ga)vesse, che voi (ga)vesse, che lori i (ga)vesse. Condizional present: mi (ga)varie, ti ti (ga)varie, lu al (ga)varie, noi (ga)varisse, voi (ga)varisse, lori (ga)varie. Infinii present: (ga)vér. Gerundi present: (ga)véndo. Particippi passaa: (ga)vù/abù/gavést.
I coniugazion Indicativ present: mi canto, ti ti cante, lu al canta, noi cantemo, voi cantè, lori i canta. Indicativ imperfett: mi cantavo/cantevo/cantéu, ti ti cantave, lu al cantava/canteva/cantéa, noi cantàvisi, voi cantàvisi, lori i cantava/canteva/cantéa. Indicativ futur: mi cantarò, ti ti cantarà, lu al cantarà, noi cantaremo, voi cantarè, lori i cantarà. Congiuntiv present: che mi canto, che ti ti cante, che lu al canta, che noi cantemo, che voi cantè, che lori i canta. Congiuntiv imperfett: che mi cantasse, che ti ti cantasse, che lu al cantasse, che noi cantasse, che voi cantasse, che lori i cantasse. Condizional present: mi cantarie, ti ti cantarie, lu al cantarie, noi cantarisse, voi cantarisse, lori i cantarie. Infinii present: cantar. Particippi passaa: cantà.
II coniugazion Indicativ present: mi so, ti ti sa, lu al sa, noi savemo, voi savè, lori i sa. Indicativ imperfett: mi savevo/savéu, ti ti saveve, lu al saveva/savéa, noi savèvisi, voi savèvisi, lori i saveva/savéa. Indicativ futur: mi savarò, ti ti savarà, lu al savarà, noi savaremo, voi savarè, lori i savarà. Congiuntiv present: che mi sapio/sapie, che ti ti sapie, che lu al sapie, che noi savemo, che voi savè, che lori i sapie. Congiuntiv imperfett: che mi savesse, che ti ti savesse, che lu al savesse, che noi savesse, che voi savesse, che lori i savesse. Condizional present: mi savarie, ti ti savarie, lu al savarie, noi savarisse, voi savarisse, lori i savarisse. Infinii present: savér. Particippi passaa: savù/savést.
III coniugazion Indicativ present: mi bato, ti ti bate, lu al bate, noi batemo, voi batè, lori i bate. Indicativ imperfett: mi batevo/batéu, ti ti bateve, lu al bateva/batéa, noi batèvisi, voi batèvisi, lori i bateva/batéa. Indicativ futur: mi batarò, ti ti batarà, lu al batarà, noi bataremo, voi baterè, lori i batarà. Congiuntiv present: che mi bato, che ti ti bate, che lu al bate, che noi batemo, che voi batè, che lori i bate. Congiuntiv imperfett: che mi batesse, che ti ti batesse, che lu al batesse, che noi batesse, che voi batesse, che lori i batesse. Condizional present: mi batarie/batario/bataria, ti ti batarie, lu al batarie, noi batarisse, voi batarisse, lori i batarisse. Infinii present: bàtar. Particippi passaa: batù.
IV coniugazion Indicativ present: mi sinto, ti ti sinte, lu al sinte, noi sintimo, voi sintì, lori i sintiva. Indicativ imperfett: mi sintivo/sintìu, ti ti sintive, lu al sintiva/sintìa, noi sintìvisi, voi sintìvisi, lori i sintiva/sintìa. Indicativ futur: mi sintirò, ti ti sintirà, lu al sintirà, noi sintiremo, voi sintirè, lori i sintirà. Congiuntiv present: che mi sinto, che ti ti sinte, che lu al sinte, che noi sintimo, che voi sintì, che lori i sinte. Congiuntiv imperfett: che mi sintisse, che ti ti sintisse, che lu al sintisse, che noi sintisse, che voi sintisse, che lori i sintisse. Condizional present: mi sintirie, ti ti sintirie, lu al sintirie, noi sintirisse, voi sintirisse, lori i sintirie. Infinii present: sintir. Particippi passaa: sintù.
Esempi de lengua El Pader Nòster in Bisiach Pare nostro, che te xe in ta i ziéli, sie santificà al to nome, che vegne al to regno, che sia fata la to volontà, como in ziél cussì in anca tera. Dane, ogi, al nostro pan de duti i zorni discancela i nostri dèbiti, como noi li discancelemo ai nostri debitori. E no sta portarne in tentaziòn, ma libarene del mal, amen. Proverbi in Bisiach Al vin bon no ghe serve frasca. Al can de dó paroni al resta senza magnar. Dute le robe del mondo le sta ta la ponta de la lengua. I usei se li ciapa co xé 'ncora ta la coa. dialettando.com
Comun indove se parla bisiach Monfalcon (Mofalcòn) Sagraa (Sagrà) San Peder d'Isonz (San Piero) Staranzan (Staransan) Turriach (Turiàc)
Varda anca Dialetto Bisiac El "pader noster" in Bisiach
B