220px|drita|thumb|Henri Lehmann, Cristina Trivulzio di Belgiojoso. La Cristina Trivolza de Belgiojos (Milan, 28 giugn 1808 - Milan, 5 luj 1871) a l'è stada ona patriota taliana che l'ha partecipaa ativament al Risorgiment. A l'è stada editora de giornaj rivoluzionari, scritora e giornalista.
I sò nomm de batesem a eren (in italian): Maria Beatrice Teresa Barbara Clotilde Melchiora Camilla Giulia Margherita Laura Trivulzio.
Biografia Età de tosa e de giovineta
La Cristina, tosa del Girolom Trivolz (1778-1812) - discendent de vuna di famej storegh de la nobiltaa milanesa e del famos Gian Giacom Trivolz - e de la Vitoria di Marchesi Gherardini (1790-1836), a l'è nassuda a on quart ai vundes de la matinna, el 28 de giugn 1808 in del palazz de la fameja. L'att de batesem a l'è staa matricolaa indela parocchia de la gesa de San Lissander: indel ducument el nomm matricolaa a l'è Cristina Trivulzi.R. Barbiera, Passioni del Risorgimento. Nuove pagine sulla Belgioioso e il suo tempo, Milano 1903, p. 455 I variant del sò cognomm eren tant, da Trivulzi a Triulzi putost che Triulzio, e lee istessa, de tosa, la se firmava 'me Cristina Trivulzia. Despoeu la sò mort, la se imponarà la version Trivulzio.
La Cristina a l'è restada indree de pader a l'età de quattr'agn. La mader la s'è sposada anmò cont el Lissander Viscont d'Aragona e la gh'ha avuu on bagaj e tre tosann. La Cristina a l'era tacada comè ai sò fradej e sorej (l'Alberto, la Virginia "Valentina", la Giulia e la Teresa). Se sa pocch de la vita de la Cristina de tosetta. I pocch informazion che se gh'hann a hinn traa de ona lettera del 1842 indè che lee la se descriv a la sò amisa Ernesta Bisi, andand contra ai paroj de on frenologh che 'l diseva de cognoss i personn domà da la forma del corp e 'l credeva che la Trivolz la fudess stada, da tosetta, ganivella e estroversa: «Seri ona tosetta malinconega, seria, introversa, inscì timida che me sucedeva despess de scobbià in sajotter in de la sala de mè mader perchè credevi de dassen che on quajvun l'era dree a vardamm o che 'l me voeureva fà parlà».(Dal Malvezzi, vedi bibliografia)
L'Ernesta Bisi a l'era anca la sò maestra de disegn: a quell temp se usava insegnàggh ai tosann de fameja nobela el cant, el disegn e alter formi d'art. Anca se in tra de lor duu gh'era ona quai diferenza d'età, hinn restaa semper grand amis; e la Cristina la gh'ha faa a lee i sò confidenz pussee segrett. A l'è stada proppi l'Ernesta che la gh'ha faa cognoss, on quai ann despoeu, el mond di complott carbonar.
La giovinezza de la Cristina l'è minga stada inscì facil: dopo avè perduu el pader, la gh'ha 'vuu alter dolor. Defatti el sò padregn, che l'era andaa a ciappà (in d'ona quaj manera) el post del pader in del coeur de la tosa, l'è staa arestaa in del 1821 con l'acusa d'avè tolt part ai mot carbonar.Visconti diede solo un'adesione ideologica ai moti sovversivi, senza prendervi alcuna parte attiva Tegnuu in preson per duu agn, a l'è sortii foeura che l'era in tocch, del pont de vista fisegh e soratutt nervos, e l'è mai staa bon de repiass. Per la tosa, che la gh'aveva apena tredes agn a l'è staa 'me restaa indree de pader ancamò.B. Archer Brombert, Cristina Belgiojoso, Milano 1981, p. 24 La mader, che l'era semper stada ona persona che ghe piaseva a godessela, l'ha minga spettaa tropp a trovàss on alter omm, el cónt sicilian de Sant'Antonio.
El moment pussee important de la gioventù de la Cristina l'è staa el matrimoni cont el gioven e bell prenzip Milio Barbian de Belgioios. In tancc, che cognosseven i abituden libertinn del Milio, hann provaa a fàggh mudà idea a lee: ma el matrimoni l'è staa faa istess, el 24 de setember del 1824, in de la gesa de San Fedee (Milan). La Cristina, a domà sedes agn, l'era la reditiera pussee sciora de tutta l'Italia, con scià ona dota de 400.000 franch austriegh.
La matinna istessa di nozz, la Cristina la g'ha rezevuu in cadò dal cònt Ferdinand Crivelli on epitalamio cont on contegnuu strimbiaa, in cui, cont di redibis anca testuaj al Don Gioann del Lorenz Da Ponte, se profettezava el no feliz destin del raport: Che poeu che cont ti avarïa goduu, fiorend andarà cont Chesta e Chella, e a voeuj te sentirem giccolà ajutt: ma si come indree pù no se torna, restituì apena te pouderet corna per corna.Dagli archivi del duca Giuseppe Crivelli-Serbelloni
I contatt cont la Carbonaria
L'union a l'è durada minga tropp. El prenzip a l'era franch faa minga per la vita matrimonial, e indi raport cont i donn el vegneva ciappaa dal piasè e dal diversìv. La Cristina, dal canton sò, la scominciava gemò a fà vedè i segn de l'epilesia che la tormentarà per tota la vita. El maa a l'era minga domà faa di crisi periodegh, ma gh'aveva el possè de compromiss el comportament de la dona, inebind anca el desiderj carnal.B. Archer Brombert, cit., p. 37 Indel period del matrimoni Emili a gh'aveva on raport cont la Paola Ruga, ona sciora de la bona societaa milanes. A l'è staa propi el raport cont la Ruga, ch'a l'era ancasì on'amisa de la Cristina, a resvejà indela prenzipessa chel sens de degnità che l'ha portada a romp el ligamm coniugal. In ona lèttera del 14 de noember 1828 mandada a la Bisi se pò legg: «Ho creduu dovè al mee decoro, e al mee titol de miee de dì minga de sì formalment a la continuazion dì sò raport cont la Ruga».A. Malvezzi, La principessa Cristina di Belgiojoso, Milano 1937, vol. I, p. 82
Officialment a divorziaron mai, ma s'hinn separaa de fatt indel 1828, e hinn restaa poeu in raport pù putost che men cordiaj e hann cercaa ona quai voeulta de vicinass anmò.
A la fin di agn vint, la Cristina s'è vicinada a i personn pussee ligaa cont i moviment per la liberazion. I austriegh, che dominaven la Lombardia a partì dal 1815 e specialment el coo de la polizia Torresani, a hann scominciaa la lor overa de spionagg che l'è durada fin a l'Unità d'Italia. La Cristina a l'era bela, potent, e la podeva dà molt fastidj. Per fortuna la sò fama, la sò posizion social, e la sò manera de fà balà l'oeugg l'hann salvada ona quai volt da l'arest. I austriegh voureven minga dà l'idea de andà contra i class sociaj pussee asiott e culturaj milanes e saraven, donca, on oeugg in su i sò frequentazion. Se dev minga dimenticà, anca, che el messee de la Cristina, el marches Maurizio di Gherardini, a l'era staa Grand Ciambellan de l'Imperador d'Austria e poeu, fin a la sò mort, anca Minister Plenipotenziarj d'Austria sott el Regn Sabaudo. On arest de la neoda avarïa suscitaa on scandol cont di svilupp che se poudeven minga savè.
Tant agn despoeu, la Cristina la farà vedè inscì la situazion che s'era fissada indela prima part del secol: «[Di libertà politigh e civij] i talian aveven sperimentaa domà la speranza. Domà el diritt de parlàghe a l'era staa fin chì garantuu, per cui inquand i dominador austriegh e borbonigh hann scancelaa la parola magiga e se faran vedè per chej tirann incurabil ch'a hinn, ch'a hinn staa e che semper sarann, i taliani hann sentii, fors per la prima voeulta, el pes intoleràbel di caden, hann traa adree di maledizion e s'a hinn preparaa a i sacrifizzi pussee nobel per podej sgigottaa».C. Trivulzio di Belgiojoso, Osservazioni sullo stato attuale dell'Italia e sul suo avvenire, Milano, Vallardi, 1868, p. 12
La prenzipessa la voeureva tutavia lassà Milan: el coragg che la gh'aveva faa vedee inquand la se separada costava a lee i pettegolezz de la societaa del temp, semper pronta a parlà maa di chi el faseva on gest 'me chest chì, soratutt se se trattava d'ona dona. Per chest a l'è andada a loggià indela tenuda de la mader a Affer. L'intenzion a l'era chella de ciappass on passport per andà a Genua. Savend che 'l Torresani ghe avarïa franch dì de no, l'ha chieduu al goernador Strassoldo, che gh'ha daa el ducument voeuruu el 28 de noember del 1828. El primm de desember, la Cristina la partiva per Genua, e lì a l'è rivada duu dì despoeu.B. Archer Brombert, cit., pp. 42-52
Sota la Lanterna la dona la g'ha rezevuu on'acettazion calorosa, vegnend invidada in tant sal cittadini, soratutt in chell de la marchesa Teresa Doria, fervent patriota. La Teresa le ha presentaa el Barnaba Borlasca, notarii che sarïa de grand ajutt a la prenzipessa inquand, duu agn despoeu, la Cristina la verrà braccada da la polizia austriega. La salut la mïorava minga, e a l'era anzi obligada a lecc la magior part del tempo, ma la consolazion di vess in ona societaa noeuva e di vess diventada libera di pregiudizzi faseva sì che la gioaneta se sentiva 'me rianimada, comè se pò legg da la posta cont l'Ernesta Bisi.B. Archer Brombert, cit., pp. 53-54
I primm sospett su l'atività rivoluzionaria de la Trivulzio a hinn vegnuu propi in chest period chì, anca se la prenzipessa, 'me s'è dij, la passava tant or in preda all'infermidà fisega. De verità, la conossanza superficiala che la ligava a la Bianca Milesi Mojon, animadora de ona famosa sala genoes e personagg cognossuu a la polizia austriega per avegh ciappaa part a i mot milanes del 1820-21, la dava on motiv valid per dessedà alarm intra i fir di goernant.
El 1829 a l'è staa speduu in viagg indi magior cità talian: Roma, Napoli e Firenz. Indel'Urbe a l'è rivada a april e a l'è restada fasnada inscì tant da contà a la Bisi che «la cità, i so abitant, hann minga l'inguaa. A Roma nisciun a l'è semi-intendever; chi la storia locala a l'è storia universala». A l'è intrada subet indela sfera de l'Ortensia de Beauharnais, e l'è facilment in chest frangent chì che la s'è unida a la Carbonaria. El sal de la mader del Luis Napoleon, el futur Napoleon III, a l'era el quarter general de l'atività carbonara de Roma. La Cristina l'ha cognussu anca el fioeu de l'Ortensia, sarand via in luu grand speranz.B. Archer Brombert, cit., pp. 55-56 A Roma la g'ha avuu raport cont la patriota Teresa Guccioli e cont la scritora frances Hortense Allart.M. Grosso, L. Rotondo, «Sempre tornerò a prendere cura del mio paese e a rivedere te». Cristina Trivulzio di Belgiojoso, in AA.VV., Donne del Risorgimento, Bologna 2011, p. 73
Despoeu on cort soggiorn napoletan, che la gh'a avuu per fà di cur per la sò salut semper canchena, l'è torna sù indela penisola, e la s'è fermada a Firenz. In chesta cità chì l'ha strengiuu-su messizia cont el fondador de la revista Antologia, el Gian Peder Vieusseux, e a l'è stada cetada cont grand calor. Firenz la viveva a chel temp on period tranquill e de spirit cultural. El Leopoldo II godeva de ona indipendenza politiga: el sò terretori a l'era donca per tutt on portfranch, indue i confinaa a podeven troaa asil. Tutavia, 'me chì confinaa chì, anca i spii austriegh podeven infilàss intra lor e informà i goerni de Milan putost che Viena. El Gabinett Vieusseux a l'era el loeugh d'inconter di liberaj, ma, diversament da cos'è che succedeva indela cà de l'Ortensia a Roma, el gh'aveva on roll pussee letterarj che politigh. Anca la Cristina la s'è dada a ona vita feliza e brilanta, fasend vedè i sò dott d'attora (l'ha interpetraa el Shakespeare e el Sheridan cont la colonia ingles) e organizzand ball. La g'ha poduu cognoss anca el fioeu magior de l'Ortensia, chel Napoleon Luis che morirà gioin, e l'Edmond d'Alton-Shée, che l'era dree a diventaa el confident del prenzip de Belgiojos.B. Archer Brombert, cit., pp. 56-58 El Shée recordarà inscì el primm inconter cont la dona, che g'ha avuu durant on ball: «Intra chì donn inscì bej e elegant, m'ha ciappaa la comparsa d'ona bellezza strimbiaa. El sò vestii ross e negher a l'era semplice e particolar; i bej cavej negher, risc de natura e senza ornament[...] Menter la perfezion del nas, el soris malizios e la bela la fossetta indel ment mostren grazia de domma in tutt el sò fascin».E. d'Alton-Shée, Mes Mémoirs, 1826-1848, Paris, Lacroix, 1869, p. 87 Despoeu la Cristina l'ha traversaa varj cità de la Svizra, da Ginevra a Lugan.S. Bortone, cit., p. 7