El verb (del latin verbum «parolla») a l'è la part variabel del descors qe l'indega un'azion, l'esistenza, un cambiament, el stait de 'l sojet e al pœl metir in relazion el sojet cont un ajetiv, sostantiv, averbi ecc. A l'è una dei part plussee importante de la fras.
Ind la lengua lombarda i mod i inn 6: indicativ (present, passad vexin, imperfet, plussse qe perfet, futur e futur compost) (el passad lontan a l'è plu usad, sa trœva domà ind una quai banda lombarda e al se usa el passad vexin per parlar de un'azion ind el passad), sujuntiv (present, passad, imperfet e plussee qe perfet), condizional (present e passad), imperativ (present) e participi (passad) e infinitivCont la grafia SL, el infinitiv al g'haa la desinenza (ar/er/ir), anca se ind la plussepart dei bande de la Lombardia la se parnonzia miga. (present e passad). Cont el <adree> i se pœden far i verb progressiv (qe a l'è 'me el "gerundio" in italian).
Un quai verb Un quai verb, ciarament despœ dei verb <vesser> e <haver>, tra i plussee usad tuts i dì inn per esempi:
+ Verb in lombard Parnonzia Italiano-English far/fa(r)/ "fare"-"to do" dar/da(r)/ "dare"-"to give" tocar/tu'ka(r)/ "toccare"-"to touch" metir/met(ir)/ "mettere"-"to put" maiar/ma'ia(r)/ "mangiare"-"to eat" catar/ka'ta(r)/ "prendere"-"to take" trar/tra(r)/ "trarre" (idiomatico)- "to get/to draw" tirar/ti'ra(r)/ "tirare"-"to pull" mandar/man'da(r)/ "mandare"-"to send" serrar/se'ra(r)/, /sa'ra(r)/ "chiudere"-"to tighten/lock" sbater/sbat(er)/ "sbattere"-"to beat/to slam" tœver /'tø(v)er/ - /'tø/ "prendere"-"to take" ciapar/cia'pa(r)/ "prendere"-"to take"tegner/teŋ(er)/ "tenere"-"to hold"andar/an'da(r)/"andare"-"to go"haver-g/a'(v)e(r)g/"possedere"-"to have got/to possess"sentir/sen'ti(r)/"sentire"-"to hear/to feel"poder/podir/po'de(r)/ - /pu'de(r)/ - /pu'dɛ(r)/ - /po'di(r)/ - /pu'di(r)/"potere"-"can"dover / haver-g de /do'(v)e(r)/-/du'(v)e(r)/ /ave(r)g de/"dovere"-"to have to"
Verb ausiliar
I verb ausiliar i inn duu: el verb haver e el verb vesser. De fait i pœden vesser predicad verbai o, ind el cas del verb vesser, copula ind el predicad nominal.
Verb vesser indicativ: Pronom Present Passad vexin Imperfet Pussee qe perfet Futur Futur compostMia sonta sont staita seria seri staita sarooa saroo staitTita seetta seet staitta seretta seret staitta sareetta sereet staitLuu/Leea l'èa l'è staita l'eraa l'era staital/la saràal/la sarà staitNunc/Noltra sema sem staita seroma serom staita sarema serem staitVioltera siia sii staita serova serov staita sariia sarii staitLor/Lorei inn/enni inn staiti ereni erent staiti saranni sarann stait
Verb vesser sujuntiv: Pronom Present Passad Imperfet Pussee qe perfet(qe) Mia siaa sia staita fu(de)ssia fu(de)ssi stait(qe) Tita sietta siet staitta fu(de)ssetta fu(de)sset stait(qe) Luu/Leeal/la siaal/la sia staital/la fu(de)ssal/la fu(de)ss stait(qe) Nunc/Noltr/Numa sioma siom staita fu(de)ssoma fu(de)ssom stait(qe) Violtera siova siov staita fu(de)ssova fu(de)ssov stait(qe) Lor/Lorei sieni sien staiti fu(de)sseni fu(de)ssen stait
Verb vesser condizional: Pronom Present Passad Mia saria/sariss(i)a saria/sariss(i) staitTita sariet/sarissetta sariet/sarisset staitLuu/leeAl/la saria/sarissAl/la saria/sariss staitNunc/Noltr/Numa sariom/sarissoma sariom/sarissom staitVioltera sariov/sarissova sariov/sarissov staitLor/lorei sarien/sarisseni sarien/sarissen stait
Verb vesser imperativ: Pronom PresentTita sietLuu/leeal/la sia/Nunc/Noltr/Numa semVioltera siovLori sien
Verb vesser infinitiv: Present Passad vesservesser stait
Verb vesser participi: Passad stait
Verb frasai
I verb frasai i inn verb formad del verb e una particola averbiala ('me i phrasal verbs in ingles). I inn tipeg de la lengua lombarda.
+ Espression Significad in italian far "fare" far su "edificare"; "avvolgere"; fig. "abbindolare" far denter "creare", in partic. "scolpire" far jo "rimuovere" (facendo cadere); "affettare" o "grattugiare"; "disegnare" o "redigere" (su un piano), "soffiare" (il naso) far là "fare" (su una superficie) far fœra "eliminare", in partic. "uccidere" far vià "rimuovere" (disperdendo) far adree "operare" (qualcosa a qualcosa); "lavorare" (a qualcosa) far sota "mettere sotto" (proprio e fig.)far foeura"uccidere", "eliminare" dar "dare" dar su "applicare", in partic. di vernici, oli ecc. (sopra)dar jo"rasserenarsi" (meteo); "assegnare" dar-g denter "mettercela tutta" dar là "dare" (gesto) dar adoss "aggredire" (proprio e fig., con compl. di termine) dar vià "regalare" (proprio e fig., non importa a chi) dar adree "affidare" (concreto); "dare" (perché venga portato con sé)dar dent(er)"regalare"; "buttare" tocar "toccare" tocar denter/là/vià "urtare" tocar jo "arrivarci a toccare" metir, meter "mettere" metir su "mettere sopra"; "mettere sul fuoco" metir jo "mettere a terra"; "deporre" (generico); "scrivere"; "sedurre"; "piantare", "seminare"; "partorire" metir là "collocare" metir adoss "infondere"; "mettere addosso" metir fœra "pubblicare" metir vià "riporre" maiar, manjar "mangiare" maiar su "mangiare" (dal piatto), enfatico maiar-g denter "sfruttare" (una situazione), spreg. maiar jo "inghiottire" maiar fœra "divorare"; "sperperare", "dissipare" maiar vià "mangiare staccando" maiar adree "accompagnare con" (nel mangiare) catar "prendere" catar su "cogliere" (dal basso) catar jo "cogliere" (dall'alto) catar fœra "scegliere" trar "trarre" (idiomatico) trar su "vomitare" trar denter "buttare dentro" trar jo "buttar abbasso"; "abbattere"; "sparlare" trar vià "gettar via" trar adree "gettare via" tirar "tirare" tirar denter "coinvolgere" tirar vià "togliere" tirar sot "investire" tirar innanz "proseguire con umiltà e speranza" (astratto) mandar "mandare" mandar denter "inserire con forza" mandar jo "ingerire"; "deglutire"; fig. "digerire" (astratto) mandar fœra "emettere" (proprio e fig.) mandar vià "scacciare" serrar "chiudere" serrar su "chiudere" (porta o finestra) serrar denter "rinchiudere" serrar fœra "escludere" (concreto) sbater "sbattere" sbater denter "mandare in galera" sbater jo "mandare in galera" sbater fœra "cacciare via" sbater vià "gettar via" tœver "prendere" tœver su "chiudere la faccenda", "andarsene", trans. "prendere con sé" (qualcosa che serve nel tragitto) tœver jo "abbattere" (fig.), "inghiottire" (medicina ecc.) tœver vià "togliere" ciapar "prendere" ciapar su "prendere con sè", "prelevare" (un oggetto) ciapar denter "urtare" ciapar jo "inghiottire" (medicina ecc.) ciapar vià "urtare" (di striscio), "portare via" (togliendo) ciapar adree "essere colpito" (da qualcosa da dietro mentre si è in movimento), fig. "subire"
Verb impersonai I verb impersonai lombards, comè qe i inn i verb piœver e fiocar, i g'han minga una persona. Un quai esempi: Al piœv "(piove - it is raining)" Al fioca "(nevica - it is snowing)"
I verb impersonai lombards i hann anca influid in su i verb ind la lengua italiana. Un esempi in lombard: L'haa piovud L'haa fiocad
I han influenzad la parlada italiana ind i rejon del nord. De fait in italian al se disariss "è piovuto" "è nevicato", ma ind el nord Italia, per i lengov rejonai comè qe a l'è el lombard, al sa dix "ha piovuto" "ha nevicato".
Verb composits/composts I verb composits i inn verb formads de un ausiliar (haver/vesser) e del participi passadEl participi passad, cont la grafia SL, a l'è caraterizad de una <d> finala, anca se la se parnonzia miga ind la plusseepart dei bande della Lombardia. del verb. Per esempi ind el indicativ i temp composits i inn tri: passad vexin, plusseeqeperfet, futur compost. Ind el sujuntiv i inn du: passad e pluusseeqeperfet. Ind el condizional a l'è domà vun: passad. Ind el infinitiv a l'è vun: passad.
El progressiv In lombard a g'è no un temp verbal comè qe a g'è in italian (gerundio) e in olter lengov. Donca in lombard el verb "progressiv" al se forma cont la forma <adree/dree + a>, ind el ordin: (sojet) + verb vesser coniugad + adree/dree + a + verb ind la forma bas.
Per esempi: "(Mi) a sont dree a imprender i verb in lombard." "El Lissander a l'è dree a cercar ça e là i so ogiai." "La fioletta Simonetta a l'era dree a jugar cont i so amix."
Pajine conrelade Copula Sojet Predicad verbal Predicad nominal Riferiments Vocabolario Treccani note