La bosinada (bosinava in varesott) a l'è ona composizion poetiga popolar scritta in lombard sù di foeuj volant, cuntada o cantada sù de bosin sù on tema de solit satirigh. La gh'ha 'vuu la massima popolarità in del Vottcent.
Originari del Varesott, hinn rivaa a Milan e poeu s'hinn spantegaa anca in alter zonn de la Lombardia (a Cremona, per esempi). El nomm Bosin a l'era forsi el diminutiv de Ambroeus, nomm ligaa particolarment a Milan. Però in Milanes l'è come dì brianzoeu: i bosin hinn quei che viven a nord-ovest de Milan, in la Provincia de Vares. In effett i bosinad, anca quei scritt di autor, vegniven presentaa 'me over de on bosin, cont on dialett bell sagorii in paragon a quell de Milan, e che 'l s'adattava mej a la vivacità de la composizion rustiga. Gh'è anca chi che dis che bosin el vegna del nomm del fiumm Bozzent, che 'l bagna la region del Varesott.
Stòria XVII e XVIII secol I bosinad pussee vegg che se cognossen j'hann faa in del princippi del XVIII secol, ma del moment che de rar i foeuj indove eren stampaa ghe je metteven sù la data, se pò minga esclud che i primm componiment poden vess de la fin del XVII secol. De fatt el C. Repossi el fa notà: el princippi [...] a l'è de pensà de la fin del Cincent, ma de tutta la fase arcaiga a gh'emm minga testimonianza: [...] i bosinad pussee vegg fina a 'dess a hinn de collocà tra la metà del XVII secol e 'l princippi de quell dopo.
Come esempi se poden cità noeuv bosinad de Gaspar Fumagai, intorna al 1723: Sora la gran sciora miserabela. Contrast tra marì e miee Sora on omm che porta el scossaa. Sora el pont se se ha pù valor la fam o l'amor. Contrast tra el moros e la morosa. Sora quij che giuga al lott. Sora i patron che ben no osserva a ona volpona d'ona serva. Sora el pont che no gh'è pù discrezion tra i omen. Sora i donn de Milan che no poden stà senza on omm.
Tanti alter bosinad hinn staa scrivuu in del primm volum del Cherubin (1816-1817) e del Ferdinando Fontana (1901).
XIX secol Anca i poetta pussee grand, compagn del Porta, a gh'è piasuu ciamàss bosin, anca se i sò composizion eren ben different de quei improvvisaa di bosin ver. In de vun de quei lì se descorr in de la Ninetta del Verzee. La pora tosa, perseguitada del sò moros-sfruttador, la tacca litt insemma a lù che, per vendicàss, el se fa fà ona bosinada per mettela a la berlina:
thumb|right|250px|Ona bosinada del 1908 XX secul I bosinad hinn andaa innanz per tutt el Vottcent e anca in di primm agn del Noeuvcent, sora argoment moderni. Per esempi, La Balonada del Gaetano Crespi (1907) che 'l descriv ona gara tra ballon aerostatigh o quella anonima de l'ann dopo, che la descriv i tentativ de record de vol de part del Léon Delagrange (giugn del 1908, cont el titol Delagrange volerà! Satira e Businada de rid de Ambrosian / le a sura l'om che vula su l'Areoplaan). Ecco l'incipit de la prima:
Col passà del temp i bosinad hinn staa pubblicaa. In de l'album de I Gufi Milano canta n. 1 (1965), a l'è presenta ona bosinada, ciamada El ridicol matrimoni:
Struttura In la bosinada gh'era minga ona forma rigida. El meter el podeva vess de tanti mesur (di volt anca dent a l'istessa composizion: i vers zopp eren ona caratteristiga che la mancava mai in quei composizion, di volt de ordinari proposit) e l'andava de l'ottonaei a l'endecassilleb. I vers de norma eren taccaa insemma in distigh a rima basada e la longhezza complesisva de ogni composizion l'era anca lee variabila. Despess i bosinad podeven anca vess cantaa.
Bibliografia Francesco Cherubini, Collezione delle migliori opere scritte in dialetto milanese, Milano, Pirotta, s.d. (ma 1816-17), 12 voll. [Un'ampia bibliografia sulle Bosinate nel vol. 1, pp. xxxvii ss.] Gaetano Crespi, La balonada. Satira giornalistica in sestine milanesi di G.C., Milano, Libreria Renato Baggio, 1907 Ferdinando Fontana, Antologia Meneghina, Bellinzona, E. Colombi, 1901 Cesare Repossi, "Bibliografia delle Bosinate in dialetto milanese (1650-1848)", in: F. Della Peruta, R. Leydi, A. Stella (a cura di).Milano e il suo territorio, Milano, Silvana ed., 1985 ["Mondo popolare in Lombardia" 13], II vol., pp. 167-246
Varda anca Letteradura lombarda Interprogèt lmo.Wikisource
Ligamm de foeura On quai test de bosinad tegnuu in de la Biblioteca de Brera el test de dò bosinad Bosinad in milanes
Categoria:Literadura lombarda