Ами Буе (1794 – 1881) – француски и европски геолог. Од Буе потекнуваат првите пишувани геолошки податоци за геолошката градба на територијата на Македонија.

Во периодот 1828–1870, во рамките на геолошките проучувања на европскиот дел од Отоманската Империја Ами Буе ја ги опфатил и терените на Македонија. Во 1836 г. го посетил Злетовскиот руден реон, ја опишал експлоатацијата и металуршката преработка на олово-цинковите руди. По повеќегодишни испитувања, во 1840 г. го објавил трудот „Геологија на Македонија”.

Биографија Буе бил роден во богато трговско семејство со француско хугенотско потекло. Неговите предци ја напуштиле Франција по верските прогони и се населиле во Хамбург, каде што развиле успешна трговска компанија. Основното образование го стекнал во Хамбург и Женева, а во 1814 година заминал на Универзитетот во Единбург за да студира медицина. Таму силно влијание врз него извршил прочуениот минералог и геолог Роберт Џејмсон, кој кај Буе разбудил траен интерес за геологијата и природните науки. За време на студиите учествувал во бројни геолошки експедиции низ Шкотска и Хебридските Острови, стекнувајќи искуство во теренските истражувања што подоцна ќе стане обележје на неговата научна работа. Докторирал медицина во 1817 година, но наместо лекарска кариера целосно се посветил на геологијата.

По дипломирањето се преселил во Париз, кој во тоа време бил еден од најважните европски научни центри. Во 1820 година го објавил своето прво значајно дело Essai géologique sur l'Écosse („Геолошки есеј за Шкотска“), во кое детално ги опишал магматските карпи на Шкотска и ги применил најсовремените методи на геолошко набљудување. Делото било позитивно прифатено и му донело углед меѓу европските геолози. Во следните години интензивно патувал низ Германија, Австрија, Швајцарија, Унгарија, Италија и други земји, проучувајќи различни геолошки формации и собирајќи голем број примероци и научни белешки.

Во 1830 година бил меѓу основачите на Француското геолошко друштво (Société Géologique de France), една од најстарите геолошки организации во светот. Пет години подоцна бил избран за негов претседател, што претставувало признание за неговиот научен авторитет. Во исто време објавил повеќе трудови за геологијата на Карпатите, Илирските Провинции, Алпите и Средна Европа, со што придонел за развојот на регионалната геологија.

Најзначајниот период од неговата научна кариера бил поврзан со Балканскиот Полуостров. Помеѓу 1836 и 1838 година Буе извршил три големи научни експедиции низ европските територии на Отоманското Царство. Патувал низ денешна Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Албанија, Македонија, Косово, Бугарија, Грција и европскиот дел на Турција. За време на овие патувања собирал податоци не само за геологијата, туку и за релјефот, климата, реките, растителниот и животинскиот свет, населението, јазиците, стопанството, патиштата, археолошките локалитети и политичките прилики. Неговите истражувања биле исклучително темелни и претставувале прв обид за научно и сеопфатно опишување на Балканот од европски природонаучник.

мини|315x315пкс|Етнографска карта на Балканот од 1847 изработена од Ами Буе|лево Резултатите од овие експедиции ги објавил во монументалното четиритомно дело La Turquie d'Europe; observations sur la géographie, la géologie, l'histoire naturelle, la statistique, les moeurs, les coutumes, l'archéologie, l'agriculture, l'industrie, le commerce, les gouvernements divers, le clergé, l'histoire et l'état politique de cet empire („Европска Турција; набљудувања за географијата, геологијата, природната историја, статистиката, обичаите, археологијата, земјоделството, индустријата, трговијата, управата, свештенството, историјата и политичката состојба на оваа империја“), објавено во Париз во 1840 година. Делото претставува еден од најобемните научни описи на Балканот во XIX век и долго време било основен извор за европските научници што се занимавале со регионот. Буе особено внимание посветил на Македонија, која ја посетил во текот на своите балкански експедиции. Во своите записи ги опишал геолошката градба, планинските масиви, долините, рудните богатства, речните системи и населбите, како и етнографските особености на населението. Неговите карти и геолошки описи долго време претставувале најпрецизните научни прикази на македонскиот простор и биле користени од подоцнежните европски геолози и географи.

Во 1841 година се преселил во Виена, каде што добил австриско државјанство. Подоцна станал член на Царската академија на науките во Виена, каде што меѓу 1859 и 1870 година објавил серија значајни трудови за геологијата на балканските земји. Покрај геологијата, се занимавал и со географија, палеонтологија, минералогија, етнологија и картографија. Во 1849 година ја изработил една од првите етнографски карти на Балканскиот Полуостров, која, иако денес има претежно историско значење, претставувала важен чекор во развојот на етнографската картографија.

Буе бил еден од првите научници што ги застапувале постепените геолошки промени и ја критикувал тогаш широко распространетата теорија за катастрофизмот. Под влијание на Жан Батист Ламарк и Етјен Жофроа Сен-Илер, тој прифаќал дека живиот свет постепено се менува низ геолошкото време, многу пред објавувањето на Дарвиновата теорија за еволуцијата. Со тоа се вбројува меѓу раните европски природонаучници кои ги прифатиле идеите за постепен развој на природата.

За својот научен придонес во 1847 година ја добил Воластоновата медалја, највисокото признание на Геолошкото друштво во Лондон. Во негова чест се именувани улици во повеќе европски градови, планински врв на Антарктикот, а Француското геолошко друштво воспоставило медал со неговото име. Зад себе оставил повеќе од 300 научни трудови и неколку капитални монографии, со што останал запаметен како еден од најзначајните европски геолози и истражувачи на XIX век.

Белешки

Наводи

Категорија:Родени во 1794 година Категорија:Починати во 1881 година Категорија:Геолози