Шпионски програм (; спајвер) — тип на злонамерен програм (; малвер) инсталиран на сметачите за да собира информации за корисниците без нивно знаење. Присуството на шпионска програмска опрема е обично скриено од страна на корисникот и може да биде тешко да се открие. Обично, шпионскиот програм е тајно инсталиран на личниот сметач на корисникот. Понекогаш, шпионски програми како клучеви се инсталирани од страна на сопственик на корпорација или на јавен сметач со цел тајно да се следат корисниците.
Иако терминот шпионски наведува на програм кој тајно ги следи сметачите на корисникот, функциите на шпионскиот програм се проширени. Шпионските програми може да соберат различни видови на лични информации, како што се семрежните навики за сурфање и мрежните места кои биле посетени, но исто така може да се меша со контролата на корисникот на сметачот и на други начини, како на пример инсталирање дополнителен програм и пренасочување на прелистувачките активности. Познато е дека шпионските програми може да ги променат нагодувањата на сметачот што може да резултира со бавна врска, различни домашни страници, и / или губење на семрежната врска или функционалноста на други програми.
Историја и развој 300px|мини|Илустрација на шпионскиот софтвер Pegasus од NSO Group, дизајниран да биде тајно и далечински инсталиран на мобилни телефони со iOS или Android Првата употреба на поимот шпионска програмска опрема (спајвер) е забележана на 16 октомври, 1995 во Usenet пост во бизнис моделот на Microsoft.Vossen, Roland (attributed); October 21, 1995; Win 95 Source code in c!! posted to rec..programmer; retrieved from groups.google.com November 28, 2006. Спајвер на почетокот означувал програмска опрема наменета за шпионажа. Меѓутоа, во почетокот на 2000 година основачот на Zone Labs, Gregor Freund, го користел поимот во соопштението до медиумите за ZoneAlarm Personall Firewall.
Од тогаш, „шпионска програмска опрема“ ја има својата денешната смисла.Wienbar, Sharon. „The Spyware Inferno“. News.com. August 13, 2004. Според истражувањето од 2005 година од страна на AOL и Алијансата за националната сметачка безбедност, 61 отсто од анкетираните сметачи на корисниците биле заразени со некаква форма на шпионски програм. 92 проценти од испитаните корисници со шпионски програм (спајвер) се изјасниле дека не знаат за неговото присуство, а 91 проценти се изјасниле дека не дале дозвола за инсталација на шпионски програм.„AOL/NCSA Online Safety Study “. America Online & The National Cyber Security Alliance. 2005.
Почнувајќи од 2006 година, спајвер, стана една од помоќните закани за безбедноста на сметачки системи со Microsoft Windows оперативен систем. Сметачи на кои Internet Explorer (IE) е главен прелистувач се особено ранливи на таквите напади не само бидејќи ИЕ најшироко се користи,Spanbauer, Scott. "Is It Time to Ditch IE? ". Pcworld.com. September 1, 2004 туку затоа што има тесна интеграција со Windows и му овозможува пристап на шпионскиот програм до клучните делови на оперативниот систем.Keizer, Gregg. "Analyzing IE At 10: Integration With OS Smart Or Not? ". TechWeb Technology News. August 25, 2005.
Пред Internet Explorer 6 SP2 да биде објавен како дел од Windows XP Service Pack 2, пребарувачот автоматски ја прикажувал инсталацијата на прозорец за секоја ActiveX компонента која морежно место сакало да ја инсталира. Комбинирано со наивноста на корисникот во врска со злонамерен програм и претпоставката на Internet Explorer дека сите ActiveX компоненти се доброќудни, предводени делумно со масовното ширење на шпионски програм. Многу компоненти на шпионски програм, исто така ќе го користат и во Javascript, Internet Explorer и Windows да се инсталира без корисникот да знае или да даде дозвола.
Windows регистерот содржи повеќе секции, каде промена на клучните вредности му овозможува на програмот да се изврши автоматски кога оперативниот систем се бутира. Шпионскиот програм може да го искористи овој дизајн за да избегне обиди за отстранување. Шпионскиот програм обично се води од секоја локација во регистар која овозможува извршување. Откако ќе започне со работа, шпионскиот програм периодично ќе проверува дали некој од овие врски се избришани. Ако е така, автоматски ќе ги врати. Ова осигурува дека шпионскиот програм ќе се изврши кога оперативниот систем се стартува, дури и ако некои (или повеќето) од врските од регистерот се избришани.
Споредба
Шпионски програм, рекламен програм и следење
Поимот рекламен програм често се однесува на било кој програм кој прикажува реклами, без разлика дали корисникот се согласил. Програми како на Eudora (e-mail client) маил клиенти прикажуваат реклами, како алтернатива на shareware регистрација со плаќање. Овие можат да се класифицираат како „рекламен програм“, во смисла на програм кој поддржува рекламирање, но не како шпионски програм. Рекламниот програм во оваа форма не работи прикриено или во заблуда на корисникот, и му овозможуваат на корисникот конкретната услуга.
Најчесто рекламен програм е шпионски програм со поинаква смисла од „програм кој поддржува рекламирање“: прикажува реклами поврзани со она што ќе го дознае од шпионирање на корисниците. Gator програм од Claria Corporation (порано Gator) и Точно Рекламирање на BargainBuddy се примери. Посетените мрежни места често инсталираат Gator на клиентските машини на подмолен начин, а тоа насочува приходи за инсталирање на мрежното место и на Claria со прикажување на реклами на корисникот. На корисникот му се прикажуваат многу pop-up реклами.
Другo шпионскo однесување, како на пример известување на мрежни места дека корисникот ги посетил, се случуваат во позадина. Податоците се користат за "насочени" впечатоци за маркетинг. Преваленцијата на шпионскиот програм фрла сомнеж на другите програми со кои пребаруваме на семрежјето, дури и за статистички или истражувачки цели. Некои набљудувачи го опишуваат Alexa Toolbar, на Internet Explorer како plug-in-објавени од страна на Amazon.com, како шпионски програм, и некои анти-шпионски програм програми како што се AD-aware да ги пријават како такви. Многу од овие компани кои дистрибуираат рекламен програм се поддржани со милиони долари од страна на оние кои од нив генерираат приходи. Рекламен програм и шпионски програм се слични на вируси во тоа што тие може да се сметаат како злонамерни по природа. Луѓето профитираат од лажен рекламен програм, понекогаш познат како scareware, како што се Antivirus 2009.
Слично на тоа, програм во комплет поддржан со програми за слободно рекламирање делува како шпионски програм (и ако е отстранета, ја оневозможува "родител" програмата), но сепак луѓето се подготвени да го преземат. Ова претставува дилема за сопствениците на производи за анти шпионски програм, чии алатки за отстранување може ненамерно да ги оневозможат некои од програмите. На пример, WhenUSave е игнорирана од страна на популарна програма за анти шпионски програм AD-aware (но отстранета како шпионски програм од страна на повеќето скенери), бидејќи тоа е дел од популарниот (но од неодамна деактивиран) eDonkey клиент.
За решавање на оваа дилема, Коалицијата за анти шпионски програм која била формирана во 2005 година одлучила да се воспостави и документ за најдобрите практики во врска со прифатливите програмски однесувања.
Шпионски програм, вируси и црви
За разлика од вирусите и црвите, шпионскиот програм, обично не се само-реплицира. Како спам во електронската пошта, шпионскиот програм, по дизајн експлоатира инфицирани сметачи за комерцијална добивка. Типични тактики вклучуваат испорака на несакани pop-up реклами, кражба на лични информации (вклучувајќи и финансиски информации како што се број на кредитна картичка), следење на прелистување со маркетинг цели, и насочување на HTTP барања за рекламирање на мрежни места.
Начини на инфекција
Шпионскиот програм не се шири директно на начинот на сметачки вирус или црв: Општо земено, заразените системи не се обидуваат да ја пренесат инфекцијата на други сметачи. Наместо тоа, шпионскиот програм користи од системот преку измама на корисникот или преку користење на слабости на програмот.
Повеќето шпионски програми се инсталирани без знаење на корисниците. Бидејќи тие не се стремат да инсталираат програм, ако знаат дека тоа ќе ја наруши нивната работна средина и ќе направи компромиси поврзани со приватноста, шпионскиот програм ги мами корисниците, или со Piggybacking, парче пожелен програм како Kazaa, или ги измамуваат корисниците да го инсталираат со методот на (тројански коњ). Некои од „лошите“ шпионски програми се маскираат како обезбедување на системот.
Дистрибутерот на шпионски програм обично ја претставува програмата како корисно средство-на пример како „забрзувач“ (web accelerator) или како корисен програмски агент. Корисниците го преземаат и инсталираат програмот без веднаш се посомневаат дека може да предизвика штета. На пример, Bonzi Buddy, програма во комплет со шпионски програм и насочени кон деца, тврдејќи им дека:
Тој ќе истражува на семрежјето со вас, како ваш личен пријател и подреден! Тој може да зборува, оди, да се шегува, да пребарува, да праќа e-mail, и да презема како ниеден друг пријател што некогаш сте го имале! Тој дури има можност да ги спореди цените на производите кои ги сакате и ќе ви помогне да заштедите пари! Најдобро од сè, тој е БЕСПЛАТНЕН
Шпионски програм, исто така може да дојде во комплет со друг програм. Корисникот презема програма и ја инсталира, а инсталерот дополнително инсталира шпионски програм. Иако е пожелно програмот може сам по себе да не повреди, комплет шпионски програм го прави тоа. Во некои случаи на шпионски програм, авторите имаат платени автори да го пакуваат шпионскиот програм со нивниот програм.
Некои автори на шпионски програм го заразуваат системот преку безбедносни дупки во пребарувачот или во друг програм. Кога корисникот се снаоѓа но мрежно место контролирано од страна на авторот на шпионски програм, страницата содржи код кој врши напади на прелистувачот и силите на преземањето и инсталацијата на шпионски програм. Авторот на шпионскиот програм исто така има некои широки познавања на комерцијално-достапни анти-вирус програми.
Инсталацијата на шпионски програм често го вклучува Internet Explorer. Неговата популарност и историјата на безбедносни прашања го направија најчеста цел. Својата длабока интеграција со Windows околина и скриптабилност го прават очигледен цел на нападот во Windows. Internet Explorer, исто така, служи како точка на прицврстување за шпионски програм во форма на помошен објект на пребарувачот со што го променуваат однесувањето на прелистувачот за да додадат алатки или да го пренасочи сообраќајот.
Во неколку случаи, црв или вирус има дадено шпионски товар. Некои напаѓачи користеле Спајбот црв за да се инсталира шпионски програм кој ќе стави порнографски pop-up прозорци на екранот на инфицираните системи."Security Response: W32.Spybot.Worm". Symantec.com. Retrieved July 10, 2005. Со насочување на сообраќајот на реклами поставени на некој канал авторите на шпионски програм профитираат.
Ефекти и однесување
Програма за шпионски програм е ретко сама на сметач: инфицирана машина обично има повеќе инфекции. Корисниците често забележуваат несакано однесување и деградација на перформансите на системот. Шпионска наезда може да создаде значајни несакани обработувачкки активности, употребата на дискот и мрежниот сообраќај. Прашања во врска со стабилноста, како што се замрзнување на апликациите, неуспехот да се подигне, и целиот систем се урива, се исто така честа појава. Шпионскиот програм, што се меша со програм за вмрежување, најчесто предизвикуваат тешкотии при поврзување на семрежјето.