Yu-Mex (eit teleskopord av «jugoslavisk» og «meksikansk») var ein stil innan populærmusikk i Den sosialistiske føderale republikken Jugoslavia som innarbeidde element frå tradisjonell meksikansk musikk (som mariachi og ranchera). Stilen var særleg populær på 1950- og 1960-talet, då ei rekkje jugoslaviske songarar byrja å framføre tradisjonelle meksikanske songar.
Historie I den første etterkrigstida hadde Jugoslavia ein avgrensa filmindustri, og dei fleste filmane vart importerte frå Sovjetunionen. Etter Tito–Stalin-brotet i 1948 vart sovjetiske filmar ikkje lenger viste i landet. Samstundes ønskte den jugoslaviske presidenten Josip Broz Tito, av ideologiske grunnar, ikkje å importere amerikanske filmar. Han vende seg difor til import av meksikanske filmar.
Mange meksikanske filmar frå den såkalla «gullalderen» hylla den meksikanske revolusjonen og skildra vanlege meksikanarar som gjorde opprør mot ein undertrykkjande stat. Dette gjorde dei meksikanske filmane «revolusjonære» nok til å kunne visast i Jugoslavia. Det vart trekt mange parallellar mellom kampen til dei jugoslaviske partisanane under andre verdskrigen og geriljakrigarane som kjempa under den meksikanske revolusjonen.
Den første meksikanske filmen som hadde premiere i Jugoslavia, var dramaet Un día de vida (Ein dag av livet, Jedan dan života) frå 1950. Filmen vart ein stor suksess då han kom på jugoslaviske kinoar i 1952. Handlinga i Un día de vida, som dreier seg om avrettinga av ein opprørar under den meksikanske revolusjonen, fekk mange jugoslaviske kinogjengarar til å felle tårer, fordi dei såg parallellar til eigne opplevingar under andre verdskrigen.
Andre, mindre politiske meksikanske filmar, som komediar og romantiske filmar, vart òg populære. Mange unge jugoslavar etterlikna stilen til meksikanske filmstjerner, som vart oppfatta som sjølve innbegrepet av det som var «kult». Sidan mange av filmane som vart viste i Jugoslavia på 1950- og 1960-talet var meksikanske, vart alt meksikansk svært populært i landet. Mange musikarar tok på seg sombreroar når dei framførte meksikansk musikk, anten på serbokroatisk eller på originalspråket spansk. Interessa minka gradvis etter 1970-talet.
Nokre av dei mest kjende Yu-Mex-utøvarane frå denne perioden var Nikola Karović, Slavko Perović, Ljubomir Milić og ensemblet hans Paloma (òg kalla Palomci, mellom andre med Rade Todosijević), Miroslava Mrđa, Đorđe Masalović, Ana Milosavljević, Trio Tividi, Manjifiko og Nevenka Arsova. Andre kjende songarar og musikarar, som Predrag Cune Gojković og Mišo Kovač, framførte òg Yu-Mex-songar. I media Den slovenske forfattaren Miha Mazzini vekte ny interesse for Yu-Mex-musikken då han gav ut romanen Paloma Negra i 2013. Under arbeidet med romanen spelte Mazzini inn forteljingane til personane han intervjua, og laga TV-dokumentaren YumMex – Yugoslav Mexico.
Croatia Records gav ut ein samleboks på fire CD-ar med Yu-Mex-songar frå perioden 1951–2011, med tittelen 101 Meksikanska (101 Mexicana, 101 Canciones Mejicanas).
I 2018 reiste den meksikanske ideelle organisasjonen Stultifera Navis Institutom rundt på Balkan for å gjennomføre prosjektet Kamarones, Jugoslavia. På nettsida deira heiter det: «Driven av det som har vorte kalla jugonostalgi, utforskar Kamarones, Jugoslavia moglegheita for ei reise til eit imaginært Jugoslavia gjennom geografien til eit allegorisk Mexico.»
Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Yu-Mex» frå , den 2. juni 2026.
Bakgrunnsstoff Ana Petrov. Jugoslovenska muzika bez Jugoslavije. FMK, 2016. . Miha Manzzini. Paloma Negra. Open Books, 2014. . Miha Manzzini. YuMex - Yugoslav Mexico. Gustav film, 2013.
Kategori:Jugoslavisk musikk Kategori:Mexicansk musikk Kategori:Forhold mellom Jugoslavia og Mexico