Den nordatlantiske traktat-organisasjonen (NATO: North Atlantic Treaty Organization, fransk Organisation du traité de l'Atlantique nord, OTAN) er ein vestleg forsvarsallianse grunnlagd i Washington, D.C. 4. april 1949 av ei rekkje vestlege land som følgje av erfaringane dei hadde gjort under og etter den andre verdskrigen, for å sikre medlemslanda sin fridom og sikkerheit. Hovudkvarteret til NATO ligg i Brussel. Sidan 1. oktober 2024 har Mark Rutte vore generalsekretær i Nato.
Historie Medan frykta for tysk revansjelyst rett etter krigen hadde spelt ei viss rolle, endra denne prioriteringa seg raskt etterkvart som den kalde krigen starta, særleg då Koreakrigen braut ut, og frykta for eit sovjetisk åtak på vestmaktene vart sentral. Vest-Tyskland vart medlem i 1955, mellom anna for å sikre NATO større industriell vekt i Europa. Kjernen av traktaten er artikkel 5, som slår fast at eit åtak på eit NATO-land er eit åtak på heile alliansen.Cooper, Camilla Guldahl: NATO i Store norske leksikon på snl.no. Henta 7. april 2023.
Som eit svar på NATO, oppretta Sovjetunionen Warszawapakta. Åtaket kom aldri, og pakta sin femte artikkel vart fyrst tatt i bruk som fylgje av aksjonane i USA 11. september 2001. Alliansen har likevel spelt ei uvurderleg rolle for Vest-Europa si sikkerheit under den kalde krigen, og for forsoninga mellom tidlegare motstandarar.
Etter slutten av den kalde krigen og oppløysinga av Warszawapakta har fleire tidlegare medlemer av denne vorte medlemer av NATO i to utvidingsrundar, i 1999, 2004 og 2009. NATO omfattar no alle dei tidlegare Warszawapakt-landa utanom Sovjetunionen, dessutan Slovenia, Estland, Latvia, Litauen, Kroatia og Albania.
I 2005 vekka den tyske kanslaren merksemd med å ymte om at NATO burde reformerast. Særleg Tyskland og Frankrike ynskjer ei viktigare rolle for EU på kostnad av NATO.
Generalsekretær
Mark Rutte er den noverande generalsekretæren i NATO.
Frå 2014 til 2024 var Jens Stoltenberg generalsekretær i NATO. Perioden hans vart forlenga fire gongar blant anna på grunn av krigen i Ukraina.
Medlemsland mini|Kart over alle medlemslanda.
Forsvarsalliansen tel 32 medlemsland.
Medlemsland som grunnla NATO i 1949
Medlemsland som vart medlem av NATO under den kalde krigen (1952) (1952) (1955) (1982)
Tidlegare Austblokk-land som har vorte medlem av NATO etter den kalde krigen (1990) – vart automatisk ein del av NATO då DDR gjekk i oppløysing og heile området vart innlemma i den tyske forbundsrepublikken. (1999) (1999) (1999) (2004) (2004) (2004) (2004) (2004) (2004) (2004) (2009) (2009) (2017) (2020)
Innlemming av tidlegare nøytrale land (2023) (2024)
Sjå òg Partnarskap for fred
Kjelder
Bakgrunnsstoff
Kategori:Militærhistorie i 1949 Kategori:Militæralliansar på 1900-talet Kategori:Militæralliansar på 2000-talet Kategori:Organisasjonar i den kalde krigen Kategori:Organisasjonar i Brussel Kategori:Militære einingar og formasjonar skipa i 1949 Kategori:Skipingar i 1949 i Washington, D.C. Kategori:Paraplyorganisasjonar Kategori:Antikommunistiske organisasjonar Kategori:Avtalar i den kalde krigen Kategori:Sovjetisk utanrikspolitikk Kategori:Internasjonale militærorganisasjonar Kategori:Belgiske militæralliansar Kategori:Bulgarske militæralliansar Kategori:Kanadiske militæralliansar Kategori:Estiske militæralliansar Kategori:Franske militæralliansar Kategori:Greske militæralliansar Kategori:Ungarske militæralliansar Kategori:Italienske militæralliansar Kategori:Latviske militæralliansar Kategori:Litauiske militæralliansar Kategori:Luxembourgske militæralliansar Kategori:Polske militæralliansar Kategori:Portugisiske militæralliansar Kategori:Rumenske militæralliansar Kategori:Spanske militæralliansar Kategori:Tyrkiske militæralliansar Kategori:Nederlandske militæralliansar Kategori:Britiske militæralliansar Kategori:Amerikanske militæralliansar