Tyrannar, Tyrannidae, er ein familie av sporvefuglar, ordenen Passeriformes. Dette er ein familie med utbreiing utelukkande i «den nye verda», og finst i heile Nord- og Sør-Amerika, men i hovudsak har dei ein tropisk distribusjon. Dette er den største gruppa av fugleartar som er samla i ein familie, han har ca. 450 artar.BirdLife International (2023). IUCN Red List of Threatened Species. Henta 28. januar 2024. Dette er òg den mest artsrike familien i alle amerikanske land, bortsett frå i USA og Canada. Ikkje uventa for ein familie med så mange artar, så varierer medlemmene sterkt både i form, mønstre og fargar. Nokre tyrannar liknar tilsynelatande på flugesnapparar i «den gamle verda».
Skildring
Dei fleste, men ikkje alle, er ganske lite iaugefallande, og mange har oppreist fjørtopp på hovudet. I åtferd varierer dei òg mykje: frå dei små og sky spadenebb som lever i tett skog, til kongetyrannar som er større, dristige og lever gjerne nær menneske. Som namnet på engelsk ymtar om, Tyrant flycatcher, er dei fleste insektetarar, men somme tar frukt eller små virveldyr, for eksempel små froskar. Dei to minste artane i familien, kortstjertknøttyrann og svartkroneknøttyrann, er nært i slekt. Med ei total lengd på berre 6,5-6,8 cm og ei vekt på 4-5 gram, så er dette den minste sporvefuglen på jorda. Den største tyrannen er den store storrovtyrann på 29 cm og 88 gram. Nokre få artar som strimmelstjerttyrann og gaffeltyrann har ei større totallengd, hovudsakleg på grunn av lange stjertfjører.
Habitat og utbreiing
Artsrikdommen i Tyrannidae varierer mykje med habitat. Habitat i eviggrøne tropiske skogar har høgast utval av artar. Minst diversitet har mellom anna habitat med palmeskog, elver, høglandsmåskog og nordlege grassletter. Tyrannane er svært spesialiserte i eviggrøne tropiske skogar, til dømes har slike habitat i lågland 49 endemiske artar og i eviggrøne tropiske skogar høgland 46 endemiske artar. Atlanterhavsskogen har signifikant høgast artsmangfald, med økoregionar i strekket frå austlegaste Panama gjennom Colombia og Ecuador vest for Andes til nordvestlegaste Peru tett bak.
Nordlege artar inkluderer dei 14 empidar (Empidonax), tre fibiar og vestkongetyrann. Dei overvintrar typisk i Mellom-Amerika og trekker nord for hekking, men oreempid overvintrar så langt sør som nordlege Argentina og hekkar i nordlegaste Nord-Amerika inkludert Alaska. Granempid, jakkepivi og brunfibi er andre som hekkar i Alaska. Kvitbrynmarktyrann er ein «australmigrant», hekkar sør i chilensk og argentinsk Patagonia og lever elles nordover langs Andesfjella nord til og med Ecuador. Gulaugemeisetyrann er skildra som ein standfugl med vid utbreiing i sørlege Argentina og Chile inkludert Eldlandet, og dessutan i høgtliggande område langs Andes nord til sørlege Colombia.
Status og vern
I 2024 vurderte BirdLife International (og dermed IUCN) to artar – alagoasbladdansar, Phylloscartes ceciliae og fuglekongetyrann, Calyptura cristata – som kritisk truga. Begge er endemiske for Brasil. I tillegg var sju artar rekna som truga og femten som sårbare. Men ca. 90 % av artane er klassifiserte som livskraftige.
Systematikk
Namnet på familien kjem frå ei tidleg skildring av den austlege austkongetyrann som «tyrannen», skrive av naturforskaren Mark Catesby på 1730-talet. Carl von Linné tok seinare opp dette namnet og brukte det på heile tyrannfamilien, då han beundra arbeidet til Catesby.
Ein del artar i fire slekter som tidlegare var plasserte i denne familien, er no rekna til tityrafamilien Tityridae. Dette er slektene Tityra, Pachyramphus, Laniocera og Xenopsaris var tidlegare rekna til denne familien, men nyare forsking kom til at dei høyrer heime i tityrafamilien.
Per 2025 inneheld familien 445 artar fordelte på 106 slekter.
Bilete Slekt Artsliste Piprites Gråhovudpiprit, Piprites griseiceps Grånakkepiprit, Piprites chloris Svartkronepiprit, Piprites pileata Phyllomyias Olivenlauvtyrann, Phyllomyias virescens Kayapólauvtyrann, Phyllomyias reiseri Sucrelauvtyrann, Phyllomyias urichi Bandlauvtyrann, Phyllomyias sclateri Yungaslauvtyrann, Phyllomyias weedeni Brasillauvtyrann, Phyllomyias fasciatus Sotkronelauvtyrann, Phyllomyias griseiceps Blykronelauvtyrann, Phyllomyias plumbeiceps Gråhovudlauvtyrann, Phyllomyias griseocapilla Acrochordopus Panlauvtyrann, Acrochordopus burmeisteri Kvitpannelauvtyrann, Acrochordopus zeledoni Tyranniscus Svartkronelauvtyrann, Tyranniscus nigrocapillus Sigdlauvtyrann, Tyranniscus cinereiceps Brungumplauvtyrann, Tyranniscus uropygialis Tyrannulus Prinsetyrann, Tyrannulus elatus Myiopagis Skogelenia, Myiopagis gaimardii Chocoelenia, Myiopagis parambae Tinnelenia, Myiopagis cinerea Gråelenia, Myiopagis caniceps Fjellfotelenia, Myiopagis olallai Ecuadorelenia, Myiopagis subplacens Varzeaelenia, Myiopagis flavivertex Grønelenia, Myiopagis viridicata Jamaicaelenia, Myiopagis cotta Elaenia Gulbukelenia, Elaenia flavogaster Karibelenia, Elaenia martinica Storelenia, Elaenia spectabilis Noronhaelenia, Elaenia ridleyana Kvitisseelenia, Elaenia albiceps Chileelenia, Elaenia chilensis Kortnebbelenia, Elaenia parvirostris Olivenelenia, Elaenia mesoleuca Skiferelenia, Elaenia strepera Hornelenia, Elaenia gigas Flodelenia, Elaenia pelzelni Buskelenia, Elaenia cristata Graselenia, Elaenia chiriquensis Narioelenia, Elaenia brachyptera Raudnakkeelenia, Elaenia ruficeps Bergelenia, Elaenia frantzii Skuggeelenia, Elaenia obscura Brasilelenia, Elaenia sordida Kjempeelenia, Elaenia dayi Fjellelenia, Elaenia pallatangae Tepuielenia, Elaenia olivina Antillelenia, Elaenia fallax Ornithion Gulbuktyrannulett, Ornithion semiflavum Brunkronetyrannulett, Ornithion brunneicapillus Perlebandtyrannulett, Ornithion inerme Camptostoma Nordglattyrannulett, Camptostoma imberbe Sørglattyrannulett, Camptostoma obsoletum Suiriri Suirirityrann, Suiriri suiriri Mecocerculus Kvitstrupetyrannulett, Mecocerculus leucophrys Kvitstjerttyrannulett, Mecocerculus poecilocercus Okerbandtyrannulett, Mecocerculus hellmayri Rustvengtyrannulett, Mecocerculus calopterus Svoveltyrannulett, Mecocerculus minor Kvitbandtyrannulett, Mecocerculus stictopterus Anairetes Mefistomeisetyrann, Anairetes nigrocristatus Lomameisetyrann, Anairetes reguloides Polylepismeisetyrann, Anairetes alpinus Gulnebbmeisetyrann, Anairetes flavirostris Gulaugemeisetyrann, Anairetes parulus Juanfernandezmeisetyrann, Anairetes fernandezianus Uromyias Nordmeisetyrann, Uromyias agilis Inkameisetyrann, Uromyias agraphia Serpophaga Straumtyrannulett, Serpophaga cinerea Flodtyrannulett, Serpophaga hypoleuca Sottyrannulett, Serpophaga nigricans Kvitissetyrannulett, Serpophaga subcristata Gråhovudtyrannulett, Serpophaga griseicapilla Nesotriccus Cocotyrann, Nesotriccus ridgwayi Bruntyrannulett, Nesotriccus murinus Krattyrannulett, Nesotriccus tumbezanus Maranontyrannulett, Nesotriccus maranonicus Capsiempis Rustfjespygmétyrann, Capsiempis flaveola Polystictus Skjeggtyrann, Polystictus pectoralis Campostyrann, Polystictus superciliaris Pseudocolopteryx Argentinadoradito, Pseudocolopteryx dinelliana Duskdoradito, Pseudocolopteryx sclateri Andesdoradito, Pseudocolopteryx acutipennis Songdoradito, Pseudocolopteryx flaviventris Tikkedoradito, Pseudocolopteryx citreola Pseudotriccus Brundvergtyrann, Pseudotriccus pelzelni Yungasdvergtyrann, Pseudotriccus simplex Raudhovuddvergtyrann, Pseudotriccus ruficeps Corythopis Amazonmaurtyrann, Corythopis torquatus Sørmaurtyrann, Corythopis delalandi Euscarthmus Bleikpygmétyrann, Euscarthmus meloryphus Rustfjespygmétyrann, Euscarthmus fulviceps Rustpygmétyrann, Euscarthmus rufomarginatus Pseudelaenia Ørkentyrannulett, Pseudelaenia leucospodia Stigmatura Småviftetyrann, Stigmatura napensis Bahiaviftetyrann, Stigmatura bahiae Storviftetyrann, Stigmatura budytoides Zimmerius Guatemalatyrannulett, Zimmerius vilissimus Mistelteintyrannulett, Zimmerius parvus Bergtyrannulett, Zimmerius improbus Venezuelatyrannulett, Zimmerius petersi Boliviatyrannulett, Zimmerius bolivianus Inkatyrannulett, Zimmerius cinereicapilla Varillaltyrannulett, Zimmerius villarejoi Campinatyrannulett, Zimmerius chicomendesi Amazontyrannulett, Zimmerius gracilipes Guyanatyrannulett, Zimmerius acer Gulbryntyrannulett, Zimmerius chrysops Santamartatyrannulett, Zimmerius minimus Bleikstrupetyrannulett, Zimmerius albigularis Lojatyrannulett, Zimmerius flavidifrons Lauvtyrannulett, Zimmerius viridiflavus Pogonotriccus Kanelbandbørstetyrann, Pogonotriccus poecilotis Tepuibørstetyrann, Pogonotriccus chapmani Vatrebørstetyrann, Pogonotriccus ophthalmicus Brillebørstetyrann, Pogonotriccus orbitalis Venezuelabørstetyrann, Pogonotriccus venezuelanus Antioquiabørstetyrann, Pogonotriccus lanyoni Sørbørstetyrann, Pogonotriccus eximius Gulbrynbladdansar, Pogonotriccus paulista Kvitbrillebladdansar, Pogonotriccus difficilis Phylloscartes Nymfebladdansar, Phylloscartes ventralis Alagoasbladdansar, Phylloscartes ceciliae Restingabladdansar, Phylloscartes kronei Bahiabladdansar, Phylloscartes beckeri Panamabladdansar, Phylloscartes flavovirens Guyanabladdansar, Phylloscartes virescens Ecuadorbladdansar, Phylloscartes gualaquizae Svartpannebladdansar, Phylloscartes nigrifrons Rustbrynbladdansar, Phylloscartes superciliaris Rusttyglebladdansar, Phylloscartes flaviventris Kanelpannebladdansar, Phylloscartes parkeri Minasgeraisbladdansar, Phylloscartes roquettei Gulbrillebladdansar, Phylloscartes oustaleti Brunbrillebladdansar, Phylloscartes sylviolus Mionectes Stripebrysttyrann, Mionectes striaticollis Oliventyrann, Mionectes olivaceus Olivenstripetyrann, Mionectes galbinus Okerbuktyrann, Mionectes oleagineus Leiktyrann, Mionectes macconnelli Tepuityrann, Mionectes roraimae Gråhovudtyrann, Mionectes rufiventris Leptopogon Sepiakronetyrann, Leptopogon amaurocephalus Skiferkronetyrann, Leptopogon superciliaris Rustbrysttyrann, Leptopogon rufipectus Inkatyrann, Leptopogon taczanowskii Guyramemua Cerradotyrann, Guyramemua affine Sublegatus Nordkrattyrann, Sublegatus arenarum Amazonkrattyrann, Sublegatus obscurior Sørkrattyrann, Sublegatus modestus Inezia Smalnebbtyrannulett, Inezia tenuirostris Chacotyrannulett, Inezia inornata Kvittipptyrannulett, Inezia subflava Bleiktipptyrannulett, Inezia caudata Myiophobus Gulstenktyrann, Myiophobus flavicans Eldkronetyrann, Myiophobus phoenicomitra Rustbandtyrann, Myiophobus inornatus Kanelbandtyrann, Myiophobus roraimae Olivenbrysttyrann, Myiophobus cryptoxanthus Kjerrtyrann, Myiophobus fasciatus Olivenbrysttyrann, Myiophobus crypterythrus Kanelbrysttyrann, Myiophobus rufescens Nephelomyias Okerbandtyrann, Nephelomyias pulcher Ecuadortyrann, Nephelomyias lintoni Okerbrysttyrann, Nephelomyias ochraceiventris Myiotriccus Ornattyrann, Myiotriccus ornatus Tachuris Fagertyrann, Tachuris rubrigastra Culicivora Piggstjerttyrann, Culicivora caudacuta Hemitriccus Gråbrysttodityrann, Hemitriccus diops Brunbrysttodityrann, Hemitriccus obsoletus Bambustodityrann, Hemitriccus flammulatus Amazontodityrann, Hemitriccus minor Yungastodityrann, Hemitriccus spodiops Acretodityrann, Hemitriccus cohnhafti Guyanatodityrann, Hemitriccus josephinae Bleikaugetodityrann, Hemitriccus zosterops Kvitbuktodityrann, Hemitriccus griseipectus Tapajostodityrann, Hemitriccus minimus Brilletodityrann, Hemitriccus orbitatus Selvastodityrann, Hemitriccus iohannis Stripetodityrann, Hemitriccus striaticollis Oliventodityrann, Hemitriccus nidipendulus Perlemortodityrann, Hemitriccus margaritaceiventer Içanatodityrann, Hemitriccus inornatus Svartstrupetodityrann, Hemitriccus granadensis Karamelltodityrann, Hemitriccus mirandae Kaneltodityrann, Hemitriccus cinnamomeipectus Okertodityrann, Hemitriccus kaempferi Stortodityrann, Hemitriccus rufigularis Gaffeltodityrann, Hemitriccus furcatus Myiornis Gulbukknøttyrann, Myiornis auricularis Kvitbukknøttyrann, Myiornis albiventris