thumb|right|Exemple de dessenh anatomic uman.
L'anatomia es la sciéncia medicala que descriu la forma e l'estructura deis organismes vivents e lei rapòrts deis organs e dei teissuts biologics que lei constituïsson. Per extension, pòu designar dirèctament l'estructura d'un organisme.
Probablament apareguda tre l'Antiquitat Auta en Mesopotamia e en Egipte, es una disciplina anciana qu'es una basa de l'ensenhament de la medecina dempuei aqueu periòde. D'efiech, gràcias a la possibilitat de realizar de disseccions ò de viviseccions sus d'animaus ò de cadabres umans, lei mètges antics poguèron realizar de descubèrtas tre la premiera partida dau milleni II avC. Dins aquò, l'aparicion de mejans d'observacion permetent d'observar la vida cellulara (microscòpi, radiografia, IRM, etc.) menèt a una multiplicacion dei descubèrtas a partir dau sègle XVIII. Aquò entraïnèt l'aparicion de plusors sosdisciplinas especializadas coma l'istologia e l'anatomopatologia.
Istòria
Preïstòria
Un saber primitiu de l'anatomia durant la Preïstòria es possibla. Per exemple, de representacions parietalas de l'Aurinhacian insistisson fòrça sus lo sèxe(fr) André Leroi-Gourhan (presentat per Marc Groenen), L'art pariétal : langage de la préhistoire, Jérôme Millon, coll. « L'Homme des origines », 2009, p. 156.. De perforacions realizadas sus de cranis d'animaus durant lo Paleolitic Superior e de trepanacions sus d'òmes de Neandertal son tanben d'indicis mostrant una certana conoissença dau cervèu e de son importància per la subrevida(fr) Paul Mazliak, Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale, ADAPT-SNES, 2018, p. 10..
Antiquitat
En causa de l'existéncia probabla de sabers anatomics durant la Preïstòria, es pas possible de determinar clarament una data d'aparicion per la disciplina. Pasmens, l'aparicion de l'escritura permet, pauc a pauc, de documentar lei practicas localas dins mai d'una region.
Mesopotamia e Egipte
En Mesopotamia, tre la fin dau milleni III avC, existiá una tradicion anatomica au servici de l'art divinatòri. Ansin, l'analisi dei visceras d'animaus sacrificats èra utilizada per realizar divèrsei prediccions (meteorologia, recòltas, eissida d'un conflicte...). Pasmens, i aviá pereu d'aplicacions medicalas de conoissenças anatomicas. En particular, l'epatoscòpia aviá un ròtle dins lo pronostic e lo tractament dei malautiás(fr) Jean-Pierre Dadoune, Histoire de la découverte du corps humain : du scalpel au microscope, Ellipses, 2016, p. 8.. En Egipte, divèrsei papirús mòstran l'existéncia de conoissenças relativament avançadas en anatomia tre lo sègle XIX avC. Lei pus famós son lei papirús Edwin Smith que descriu l'interior dau crani(de) Wolfgang Kosack, Le papyrus médical Edwin Smith: l'Académie de médecine de New York, Inv. 217, Christoph Brunner, 2012. e Ebers e Berlin 3038 que depintan plusors organs vitaus e lei vaissèus sanguins(fr) Thierry Bardinet, Les papyrus médicaux de l'Égypte pharaonique. Traduction intégrale et commentaire, Fayard, 1995.(de) Walter Wreszinski, Der grosse medizinische Papyrus des Berliner Museums, J. C. Hinrichs, 1909..
Índia
En Índia, divèrsei conoissenças sus l'anatomia apareguèron tre lo milleni II avC gràcias au desvolopament de la medecina indiana e, dins una mendra mesura, d'arts marciaus locaus. Provènon probablament de sacrificis rituaus d'animaus e lei liames amb lei teorias religiosas, coma la doctrina dei chakra, semblan feblesD'efiech, aquelei doctrinas son puslèu de sistèmas de representacion de l'Univèrs dins lo còrs uman. S'utilizan d'organs coma supòrts de teorias espiritualas, filosoficas ò religiosas, s'interessèron gaire a la natura vertadiera d'aqueleis organs.. Pasmens, lei sabers anatomics indians demorèron relativament limitats. Per exemple, lo mètge Vagbhata († sègle VII) realizèt una carta dei ponchs sensibles per la subrevida umana mai la medecina indiana tradicionala, l’ayurveda, innovèt pauc fins a l'arribada de mètges musulmans e, pus tard, europèus dins la peninsula. Ansin, la premiera transcripcion dei tèrmes anatomics modèrnes en sanscrit foguèt l'òbra de Gaṇanatha Sena (1877-1945)(fr) Dominik Wujastyk, « Interpréter l’image du corps humain dans l’Inde pré-moderne », dins Véronique Bouillier e Gilles Tarabout (dir.), Images du corps dans le monde hindou, CNRS éditions, 2003, pp. 71-99..
Grècia e Roma
En Grècia, la reflexion anatomica foguèt iniciada per lei filosòfs presocratics. Per exemple, Alcmeon de Crotona († sègle V avC) realizèt de disseccions e de viviseccions(fr) Luc Brisson, « Mythe et savoir », dins Jacques Brunschwig e G.E.R. Lloyd, Le Savoir grec, Flammarion, 1996, p. 83.. Aquò li permetèt de descubrir plusors organs ò partidas de l'anatomia umana coma lo nèrvi optic ò la trompa d'Eustaqui. Lei sabers anatomics grècs foguèron integrats dins la teoria deis umors per de mètges coma Empèdocles († sègle V avC) e Ipocrates (vèrs 460-377 avC). Per exemple, l'esqueleta foguèt associada a la tèrra(fr) Paul Mazliak, Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale, ADAPT-SNES, 2018, p. 15.. Ansin, Aristòtel (384-322 avC) integrèt de donadas anatomicas dins lei descripcions dei 508 espècias presentadas dins son Istòria deis animaus(fr) Janine Bertier, Histoire des animaux : Traduction, présentation et notes, Gallimard, coll. « Folio essais », 1994, p. 12..
Enebida en Grècia, la disseccion umana contunièt a Alexàndria durant lo periòde lagida durant quauquei decennis. Aquò permetèt d'observar la diferéncia entre leis artèrias e lei venas, de descriure lei valvas venosas, leis organs reproductors, l'intestin, lo sistèma nerviós e lo cervèu(fr) Elia Arié, L'hypertension artérielle aujourd'hui, Les Asclépiades, 2003.(fr) Paul Mazliak, Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale, ADAPT-SNES, 2018, pp. 34-35.. Erasistrat (vèrs 320-250 avC) e Erofil de Calcedònia (335-280 avC) foguèron lei doas personalitats majoras d'aquela escòla(fr) Armelle Debru, « Hérophile, Ou L'art De La Médecine Dans L'Alexandrie Antique », Revue D'histoire Des Sciences, vol. 44, n<small>os/<small>3-4, 1991, pp. 435-436.(fr) Bernard Vitrac, Médecine et philosophie au temps d'Hippocrate, Presses Universitaires de Vincennes, 1989.. Se seis escrichs son desenant perduts, aguèron una gròssa influencia sus lei mètges grècoromans e arabis dei generacions seguentas. Galen (131-201 apC) es l'artesan major de la transmission d'aqueu saber. D'efiech, se la disseccion umana èra mai ò mens impossibla a son epòca, completèt sei conoissenças amb plusors disseccions de pòrc e redigiguèt de sintèsis dei conoissenças medicalas grècoromanas que demorèron influentas fins a la Renaissença dins leis espacis crestian e musulman(fr) Armelle Debru, Le corps respirant La pensée physiologique chez Galien, E.J. Brill, 1996.(fr) Danielle Gourevitch, « Les voies de la connaissances : la médecine dans le monde romain », dins Mirko. D. Grmek (dir.), Histoire de la pensée médicale en Occident, Antiquité et Moyen Âge, Seuil, 1995..
De l'Edat Mejana a la Revolucion Scientifica
Lei mètges arabis
Entre lei sègles VIII e XII, lo mond musulman foguèt un important centre culturau e scientific. Eiretier dei sabers grècs e persans gràcias a un important esfòrç de traduccion menat sota lo patronage de plusors califas e visirs. En particular, plusors mètges arabis e pèrses realizèron de disseccions d'animaus – e benlèu d'èssers umansLa lèi islamica primitiva enebissiá pas dirèctament la disseccion umana mai la necessitat d'enterrar rapidament un còrs après la mòrt limitava fòrça lei recèrcas. De disseccions aguèron probablament luòc ai sègles X e XI fins a un enebiment pus clar de la practica a partir dau sègle XII. Èra tanben possible de realizar de disseccions sus de cadabres non musulmans somés a d'autrei règlas religiosas mai aquò sembla pas frequent. – que permetèron de descubèrtas novèlas sus l'uelh, sus lo sistèma nerviós ò sus lo sistèma circulatòri. Per exemple, Ibn al-Nafis (1210-1288) descriguèt la pichona circulacion(fr) Danielle Jacquart, « Ibn an-Nafîs, premier découvreur de la circulation pulmonaire », La Revue du Praticien, vol. 57, 15 de genier de 2007, pp. 110-113.. L'ensemble d'aquelei recèrcas permetèron de mantenir lei sabers grècs e de corregir quauqueis errors.
Lo novelum medicau en Euròpa Occidentala
A partir de la fin dau sègle XI, l'Euròpa Occidentala conoguèt un novelum medicau que s'accelerèt a la fin de l'Edat Mejana. La traduccion d'obratges arabis e grècs majors, iniciada per d'ecclesiastics coma Constantin l'African (vèrs 1020-1087) ò per lei mètges de l'escòla de Salèrn en Sicília, suscitèt un important interès (fr) Danielle Jacquart e Françoise Micheau, La Médecine arabe et l'Occident médiéval, Maisonneuve et Larose, 1990, pp. 96-129.(fr) P. Theil, L'esprit éternel de la médecine, anthologie des écrits médicaux anciens, A.M.P.S., 1976, pp. 181-186.. Lo desvolopament deis universitats sostenguèt tanben aquela renaissença. En particular, aquela de Bolonha venguèt rapidament un centre famós per la cirurgia. Lo drech de realizar de disseccions, reconegut dins un decrèt de 1241, foguèt tanben un factor de progrès en anatomiaLa disseccion es pas una practica enebida per la Glèisa Catolica. Es tanben pas totalament encoratjada e lo concili de Tors (1163) condamnèt la cirurgia. Ansin, l'autorizacion de 1241 regardava unicament la disseccion dei condamnats a mòrt. Pasmens, a partir dau sègle XIV, la disseccion menada per ensenhar ò per realizar de recèrcas èra venguda relativament frequenta dins leis universitats. Per exemple, en 1340, lo reglament de l'Universitat de Montpelhièr prevesiá l'organizacion d'una disseccion publica totei lei dos ans.. En 1316, aquò menèt a la publicacion dau premier obratge practic sus l'anatomia, escrich per Mondino de' Liuzzi (1275-1326), e dau premier atlàs anatomic, realizat per Guido da Vigevano (vèrs 1280-1349)(fr) Jean-Pierre Dadoune, Histoire de la découverte du corps humain : du scalpel au microscope, Ellipses, 2016, pp. 89-90..
L'estructuracion de la disciplina
Durant la Renaissença, en Euròpa, l'anatomia conoguèt un procès d'estructuracion que permetèt de l'establir coma una disciplina medicala distinta e importanta. Tre 1472, son ròtle dins la medecina foguèt reconegut per lo papa Sixte IV (1471-1484). L'interès dau public èra tanben important coma o mòstra lo desvolopament dei teatres anatomics e de l'anatomia artistica. La preséncia d'artistas ais eveniments anatomics e lei progrès de la gravadura permetèron de melhorar e de generalizar leis illustracions(fr) Paul Mazliak, Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale, ADAPT-SNES, 2018, p. 77.. Aquò favorizèt una multiplicacion deis escòlas anatomicas
Pasmens, la question de la plaça de l'anatomia causèt de conflictes entre partisans d'una integracion de la disciplina dins la formacion de totei lei mètges e aquelei que consideravan la disciplina unicament utila ai cirurgians(fr) Vivian Nutton, « André Vésale et l'anatomie parisienne », Cahiers de l'Association internationale des études françaises, n° 55, 2003, pp. 239-249.. L'influéncia dei tèxtes antics èra encara importanta e, dins aqueleis obratges, l'anatomia aviá generalament una plaça pus reducha. La descubèrta d'un nombre creissent d'errors dins lei tractats anatomics ancians demeniguèt gaire aquela influéncia. Tanben, i aviá de debats sus l'interès d'estudiar un còrs mòrt, es a dire sensa arma, per sonhar de vivents aguent una arma(fr) Jean Céard, « Les mirages de l’anatomie », dins L'univers obscur du corps : représentation et gouvernement des corps à la Renaissance, Les Belles Lettres, 2021, pp. 13-39.. Dins aquò, aquelei criticas poguèron pas s'opausar a l'estructuracion de la disciplina que venguèt un element centrau de l'ensenhament de la medecina durant aqueu periòde.
Lo desvolopament de l'experimentacion