Lo paludisme (ò malària) es una malautiá infecciosa causada per un parasit dau genre Plasmodium, propagada per la ponhedura de moissaus dau genre Anopheles. Es una malautiá fòrça anciana qu'existiá probablament tre la Preïstòria.
La transmission dau parasit es generalament nuechenca. Lo Plasmodium infecta lei cellulas epaticas avans de circular dins lo sang. I coloniza lei globuls roges que li permèton de se reprodurre. Aquò entraïna la destruccion regulara deis ematias contaminadas qu'es caracterizada per de fèbres violentas e periodicas. Lei complicacions de la malautiá son grèvas e pòdon entraïnar la mòrt dau malaut en causa de la fèbre, de l'obstruccion de vaissèus sanguins per lei rèstas dei globuls roges destruchs ò d'una insufiséncia renala.
Fins ais ans 1950-1960, lo paludisme tocava lei regions tropicalas e temperadas, especialament lei zònas umidas que fòrman lo mitan de vida naturau dei moissaus Anopheles. La descubèrta de tractaments e d'insecticidas, lei progrès de l'urbanisme e la desertificacion dei campanhas an entraïnat sa disparicion dins lei regions temperadas. Pasmens, demòra una infeccion frequenta dins lei país tropicaus. Per exemple, en 2012, i tuèt aperaquí personas.
Istòria
De la Preïstòria a l'emergéncia de la medecina modèrna
Lo paludisme sembla afectar leis èssers umans dempuei au mens ans. Pasmens, coma diferenteis espècias de primats son tocadas per de parasits dau genre Plasmodium (Plasmodium reichenowi en lo chimpanzé, Plasmodium falciparum en lo gorilla...), una coevolucion fòrça anciana entre aqueu protozoari e lei primats es donc possibla. Ansin, la malautiá seguiguèt lei migracions umanas e se difusèt en fòra d'Africa i a ans amb la fin dau periòde glaciari e la sedentarizacion dei premierei populacions d'agricultors.
Lo cas pus ancian de paludisme clarament descrich se tròba dins lo papirús Ebers, redigit en Egipte vèrs 1500 avC. Dins aquò, de fèbres mortalas, que pòdon correspondre amb de cas de paludisme, son mencionadas dins de tèxtes pus ancians. Mai d'un mètge antic depintèt la malautiá. Lo Grèc Ipocrates (460-377 avC) introduguèt lei nocions de fèbres tèrças (totei lei tres jorns) e quartas (totei lei quatre jorns). Lo liame entre l'infeccion e lei moissaus foguèt realizat per leis Indians Charaka (sègle I avC) e Sushruta (sègle II apC). Enfin, en China, se desvolopèt a partir dau sègle II avC l'usatge de l'artemisinina qu'es la basa de plusors medicaments antipaludics modèrnes.
Dins aquò, lei condicions dau periòde empediguèron de partejar aquelei conoissenças. Durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana, lo paludisme èra donc una malautiá ben establida en Euròpa, en Africa e en Asia. Au sègle XIV, la colonizacion entraïnèt sa difusion en America, probablament a partir de populacions d'esclaus africans contaminats. Lo paludisme i venguèt rapidament una infeccion endemica en despiech de la descubèrta dei proprietats de la rusca deis aubres dau genre Cinchona.
La descubèrta de la malautiá
La descubèrta de la natura de la malautiá foguèt un procès lòng que se debanèt principalament a la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX. Foguèt prefigurat per divèrsei progrès realizats sus sa transmission e sus l'utilizacion de la quinina. En particular, de scientifics comencèron de s'interessar au ròtle deis insèctes dins la propagacion dau paludisme. Sospichèron de moscas (Lancisi en 1717Giovanni Maria Lancisi (1654-1720) establiguèt tanben un liame amb la preséncia de paluns – qu'èra ja estat evocat per plusors autors anteriors – e foguèt a l'origina de l'expression mal’aria (« aire marrit » en occitan).) ò de moissaus dau genre Culex (Manson en 1878Pasmens, Patrick Manson (1844-1922) emetèt l'ipotèsi d'una contaminacion liada a la consumacion d'aiga contenent d'uòus de moissau.). En parallèl, l'usatge de la quinina foguèt melhorat per Pierre Joseph Pelletier (1788-1842) e per Joseph Bienaimé Caventou (1795-1877), que capitèron de l'extraire dau rusca de Cinchona, e per François Maillot (1804-1894) que perfeccionèt lei tractaments preventius e curratius dau periòde.
L'etapa decisiva de la comprenença de la malautiá aguèt luòc en 1880 amb la premiera identicacion dau parasit, un protozoari, per Alphonse Laveran (1845-1922). D'efiech, capitèt d'observar certanei fasas de la vida dau microorganisme e sa destruccion per la quininaEn despiech deis observacions de son autor, la teoria de Laveran foguèt pas aisament acceptada car, a aquela epòca, lei protozoaris èran considerats coma de globuls roges alterats.Recebèt lo Prèmi Nobel de Medecina ò Fisiologia 1907 per sa descubèrta.. La meteissa annada, Ettore Marchiafava (1847-1935) e Angelo Celli (1857-1914) confiermèron aquela descubèrta e identifiquèron lo cicle de reproduccion dau parasit dins lo sang uman. En particular, establiguèron lo liame entre lei fèbres e lei periòdes de division dau protozoari. En 1885, li diguèron Plasmodium.
Lei fèbres foguèron estudiats d'un biais mai detalhat per Camillo Golgi (1843-1921) entre 1886 e 1892. A partir d'una analisi dei periodicitats, demostrèt l'existéncia de plusors tipes diferents de paludisme que devián èsser entraïnats per diferents parasits. En parallèl, Paul Ehrlich (1854-1915) e Paul Guttman (1834-1893) descurbiguèron lei proprietats antipaludicas dau blau de metilèn.
Enfin, en 1898, Amico Bignami (1862-1929) capitèt de demostrar lo ròtle dei moissaus dins la transmission de la malautiá. Totjorn en 1898, Ronald Ross (1857-1932) identifiquèt precisament lo genre AnophelesRecebèt lo Prèmi Nobel de Medecina ò Fisiologia 1902 per l'ensems de sei recèrcas sus lo paludisme.. Puei, en 1899, a partir dau trabalh de Ross, Giovanni Battista Grassi (1854-1924) demostrèt que lo cicle de vida dau parasit necessita una etapa de desvolopament en lo moissau. Puei, amb Giuseppe Bastianelli (1862-1959) e Amico Bignami (1869-1929), depintèt lo cicle complèt de reproduccion de Plasmodium falciparum, de Plasmodium vivax e de Plasmodium malariae en Anopheles claviger.
La cèrca de tractaments eficaç
Lo desvolopament deis antipaludics
Au començament dau sègle XX, leis antipaludics a disposicion dei mètges èran lo blau de metilèn e, subretot, la quinina. Dins aquò, aquela darriera presentava de problemas importants coma una produccion limitada, d'efiechs segondaris non negligibles e l'obligacion d'una presa quotidiana dau tractament. Tre leis ans 1850, comencèron donc de cèrcas per sintetizar ò descubrir de substituts. I aguèt pasmens ges de resultat fins a la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) quand, privats de quinina per lo blocus aliat, leis Alemands comencèron d'estudiar lei proprietats dau blau de metilèn.
Aqueu caminament foguèt sostengut per la concepcion de dos modèls animaus (simian e aviari) que permetèron de realizar rapidament d'experiéncias. Ansin, lei descubèrtas d'antipaludics se multipliquèron durant leis ans 1920-1930. La premiera foguèt aquela de la plasmoquina, un derivat dau blau de metilèn, sintetizat en 1926 per una còla de Bayer. Puei, venguèt la quinacrina, descubèrta en 1930 a partir de l'iranjat d'anicrina. Foguèt pasmens mau acceptada en causa d'efiechs segondaris fòrça importants. De son caire, en França, una còla dirigida per Ernest Fourneau (1872-1949) desvolopèt la rodoquina que foguèt utilizada, en associacion amb la quinacrina, fins ais ans 1980.
La descubèrta pus importanta d'aqueu periòde aguèt luòc entre 1934 e 1936 amb la mesa au ponch de la resoquina (uei dicha cloroquina). Mens toxica que lei moleculas precedentas, aviá mens d'efiechs segondaris e s'impausèt après 1945 coma lo principau tractament còntra lo paludisme. Dins aquò, la recèrca contunièt e d'autrei medicaments apareguèron coma lo proguanil (1943), la primaquina (1944), l'amodiaquina (1948) e la pirimetanina (1950-1952). Amb l'aparicion progressiu de resisténcias a la cloroquina, lei dos segonds veguèron son importància aumentar pauc a pauc dins lo corrent dau sègle XX.
Lo DDT
En 1939, lo quimista soís Paul Hermann Müller (1899-1965) establiguèt lei proprietats insecticidas dau DDT. Rapidament, l'espandiment de DDT venguèt lo metòde estandard de lucha còntra leis insèctesRecebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina 1948 per aquela descubèrta.. Conjugat a un melhorament de l'urbanisme e a la disparicion dei zònas umidas a proximitat dei vilas, aquò entraïnèt un reculament important dau paludisme. Per exemple, en Occitània, la malautiá, ben presenta dins lei regions palunósas (Lanas, Camarga...), dispareguèt totalament dins lo corrent deis ans 1950.
Durant leis ans 1970, l'usatge dau DDT foguèt enebit dins plusors país en causa de seis efiechs negatius sus la fauna (disparicion deis aucèus...). Pasmens, lei progrès realizats empediguèron lo retorn dau paludisme dins lei regions temperadas coma Euròpa. Dins lei regions tropicalas e eqüatorialas, lo DDT es totjorn utilizat en despiech dau desvolopament de resisténcias de part de certaneis espècias de moissau.
La malariàterapia
Dau començament dau sègle XX ais ans 1970, lo paludisme foguèt egalament utilizat per sonhar la sifílisLo mètge a l'origina d'aqueu tractament, Julius Wagner-Jauregg (1857-1940), recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina 1927 per l'ensems de sei trabalhs sus l'utilizacion medicala dau paludisme.. L'objectiu d'aqueu tractament, dich malariàterapia, èra de destrurre lei bactèris responsables d'aquela malautiá gràcias a la fèbre dau paludisme. Puei, aqueu darrier èra eliminat – ò limitat – amb un antipaludic. Lo metòde èra perilhós – i aguèt de decès en causa dau paludisme – mai foguèt generalament jutjat preferible a una mòrt causada per la sifílis.
La malariàterapia permetèt tanben de realizar de progrès importants dins la comprenença dau paludisme. En particular, per minimizar lei riscs per lo pacient, lo comportament dei diferents parasits foguèt estudiat. En camin, en 1922, J. W. W. Stephens (1865-1946) descurbiguèt un quatren parasit (Plasmodium ovale). De mai, la malariàterapia favorizèt lo desvolopament de la quimioterapia.
Desvolopaments recents
La descubèrta de la parasitòsi latenta
En despiech dei progrès realizats durant la premiera mitat dau sègle XX, lei recalivadas observadas plusors annadas après la disparicion dau parasit dins lo sang demorèron mau compresas fins a 1980. D'efiech, aquelei retorns de la malautiá èran malaisats d'explicar car se debanan en de pacients sensa Plasmodium dins lo sang.
L'explicacion foguèt trobada amb la descubèrta de parasits esconduts dins lo fetge. Aqueu fenomèn li permet de tornar activar de cicles de reproduccion 2 a 3 ans après la garison dau pacient dins lo cas de Plasmodium ovale, 3 a 5 ans après dins aqueu de Plasmodium vivax e a vida per Plasmodium malariae.
Lei progrès de la farmacologia
A partir deis ans 1960, de cas de resisténcias ai medicaments pus frequents apareguèron e l'utilizacion de la cloroquina venguèt impossibla dins mai d'una region. De recèrcas novèlas foguèron donc necessàrias per trobar de tractaments novèus. Lo principau foguèt l'artemisinina, descubèrta en 1972 per la còla de Tu Youyou (nascuda en 1930)Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina 2015 per aquela descubèrta.. Remplacèt lei substàncias tradicionalas mai la produccion demorèt limitada fins a la descubèrta d'un biais per la sintetizar industrialament en 2012.
En parallèl, de scientifics s'interessan a de substàncias novèlas. Entre lei pus importantas, se pòdon citar : la simaliqualactona D, descubèrta en 2006 dins la tisana de Quassia. la ferroquina qu'es un derivat de la cloroquina sintetizat la meteissa annada. 30 còps pus eficaça que la molecula d'origina, es utilizada en associacion amb l'artemisinina dempuei leis ans 2010. Callophycus Serratus qu'es una alga roja amb de proprietats antipaludicas encara mau compresas. un bactèri dau genre Enterobacter, identificat en 2010, que sembla capable de blocar lo desvolopament dau parasit.