Vladimir Ilich Ulianov (22 d'abriu de 1870, Simbirsk - 21 de genier de 1924, Gorki), dich Lenin, es un revolucionari e un òme d'Estat rus de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX.
Eissit d'una familha anoblida e progressista, s'engatjèt dins lo movement revolucionari après l'execucion de son fraire, condamnat a mòrt per una temptativa d'assassinat dau tsar Alexandre III. Aderiguèt rapidament ai teorias de Karl Marx e comencèt d'organizar de movements obriers tre leis ans 1890. Aquò entraïnèt son arrestacion e sa desportacion en Siberia de 1897 a 1900.
Après aqueu periòde, Lenin quitèt son país per s'exiliar en Euròpa ont assaièt d'organizar lo Partit Obrier Sociau Democrata Rus. En 1902, expausèt ansin sa concepcion d'un partit centralizat, format d'un pichon nombre de revolucionaris professionaus, que deviá èsser l'avans-gàrdia dau proletariat. Pasmens, se turtèt a una viva oposicion au sen dau Partit qu'entraïnèt sa scission entre un corrent majoritari (bolchevic) e una tendància minoritària (menchevic).
Cap de la fraccion majoritària, Lenin aprofichèt l'afondrament de la monarquia russa per s'entornar dins son país en 1917. A partir d'abriu, comencèt d'organizar la presa dau poder qu'aguèt luòc amb la Revolucion d'Octòbre. Aquò marquèt lo començament d'una guèrra civila saunosa entre lei Bolchevics (dichs lei Roges), leis autrei faccions revolucionàrias, leis armadas favorablas au restabliment dau regime tsarista e divèrsei movements independentistas. S'acabèt en 1921-1922 amb una victòria dei Roges que permetèt a Lenin d'enfortir lo regime novèu.
Après aqueu succès, Lenin adoptèt de mesuras per organizar l'Union Sovietica (oficialament fondada en 1922) e per redreiçar l'economia (abandon dau « comunisme de guèrra » au profiech de la Novèla Politica Economica d'inspiracion pus liberala). Pasmens, aqueu periòde veguèt tanben la repression de l'Oposicion Obriera, corrent bolchevic opausat a la politica de Lenin que foguèt menaçat d'exclusion dau Partit, e de l'insureccion dei marins de Kronstadt.
Grèvament malaut a partir de la fin de 1921, Lenin deguèt pauc a pauc abandonar la direccion deis afaires. Son influéncia politica demeniguèt fins a sa mòrt. Ansin, sei temptativas per escartar Estalin e Trotski ò per enraiar lo desvolopament de la burocracia mau capitèron totalament. Moriguèt lo 24 de genier de 1924 e venguèt lo centre d'un important culte de la personalitat. Per exemple, de 1924 a 1991, la vila de Sant Petersborg portèt lo nom de Leningrad.
Biografia
Origina e formacion
Vladimir Ilich Ulianov nasquèt lo 22 d'abriu de 1870 a Simbirsk, vila de mai de abitants situada lòng de Vòlga. Son paire, Ilia Nikolaievich Ulianov (1831-1886), èra inspector de l'ensenhament primari. Eissit d'una familha de sèrvs, conoguèt una ascension sociala importanta, marcada per un anobliment en 1876. Sa maire, Maria Aleksandrovna Blank (1835-1916), èra filha d'un mètge. Lo pareu aguèt uech enfants : Anna en 1864, Olga en 1868 (mòrta avans 1871), Alexandre en 1870, Olga en 1871, Nikolai en 1873 (mòrt durant sa premiera enfança), Dmitri en 1874 e Maria en 1878.
La familha èra sensibla ais idèas progressistas e revolucionàrias dau periòde. En particular, Alexandre jonhèt lo grop anarquista Narodnaïa VoliaEn 1881, aqueu grop aviá capitat d'assassinar lo tsar Alexandre II (1855-1881).. Assaièt sensa succès d'assassinar lo tsar Alexandre III (1881-1894). Arrestat, foguèt condamnat a mòrt e executat lo 20 de mai de 1887.
L'exili e la mesa en plaça dau partit bolchevic
Engatjament en politica
L'execucion d'Alexandre entraïnèt la radicalizacion de Vladimir que s'engatjèt a son torn amb lo movement revolucionari. Excluch de l'Universitat de Kazan en 1887, acabèt seis estudis de drech a Sant Petersborg en 1891. Dins aquela vila, ja fòrtament industrializada, participèt a l'instruccion dei ceucles obriers. Puei, en 1893, comencèt d'escriure de tèxtes politics, principalament dirigits còntra lei sociaus democratas, còntra lei populistas e còntra d'organizacions revolucionàrias rivalas.
Son estile èra basat sus l'utilizacion de l'ironia e sus d'atacas violentas còntra seis adversaris, sovent presentats coma « d'enemics ». Li donèt un certan prestigi que li permetèt d'establir de contactes amb de grops revolucionaris estrangiers. Ansin, en 1895, poguèt viatjar en Euròpa onte rescontrèt Karl Liebknecht (1871-1919)Figura majora dau comunisme alemand dau començament dau sègle XX, Karl Liebknecht foguèt un dei caps de l'insureccion espartaquista de Berlin en 1919. Foguèt executat per lei militars après la revirada dau movement. a Berlin e Paul Lafargue (1842-1911) a París. Puei, a la fin de l'annada, capitèt de reünir plusors movements revolucionaris au sen d'un ensems unic dich Union de lucha per la liberacion de la classa obriera.
Arrestacion e deportacion en Siberia
Lo succès deis activitats politicas de Vladimir Ulianov atraiguèt l'atencion de la polícia que l'arrestèt lo 21 de decembre de 1895. En febrier de 1897, foguèt condamnat a tres ans de deportacion en Siberia dins un vilatge de la region de Minusinsk. Acompanhat per sa maire e per Nadejda Krúpskaia, sa collaboratritz que l'esposèt lo 22 de julhet de 1898, Vladimir i demorèt fins au 10 de febrier de 1900. I ganhèt son subrenom de « Lenin » que significa « l'Òme de Lena », un fluvi de Siberia Centrala.
Aqueu periòde de relegacion foguèt marcat per un important trabalh de reflexion sus lo marxisme e sus lo biais de conquerir lo poder. Lenin acabèt ansin la redaccion dau Desvolopament dau capitalisme en Russia e de Pretzfach dei sociaus democratas rus. I legitimèt leis aspiracions revolucionàrias dau proletariat, presentat coma la premiera fòrça demografica de RussiaEn 1897, leis estatisticas oficialas russas recensavan 2 milions d'obriers per 128 milions d'abitants. Pasmens, Lenin, en addicionant leis obriers e lei salariats de l'agricultura, identifiquèt au mens 50 milions de proletaris., e i analizèt la penetracion irreversibla dau capitalisme au sen de la societat russaEn particular, identifiquèt l'aparicion d'una classa de païsans aisats, lei kulaks, que tenián un ròtle mai ò mens similar a aqueu de la borgesiá car èran proprietaris de tèrras agricòlas – ò de còps d'otís agricòlas – e emplegavan de païsans salariats per leis esplechar. Lo desvolopament d'aquela classa foguèt un objectiu dau Premier Ministre Piotr Stolypine afin d'estabilizar lo monde rurau.. Aquò li permetèt d'afiermar qu'una evolucion vèrs lo socialisme èra possibla en Russia.
L'exili e la formacion dau corrent bolchevic
A la fin de son periòde de deportacion, Lenin foguèt pas autorizat de tornar s'installar dins una vila industriala. Lo 28 de julhet de 1900, chausiguèt donc de quitar Russia. Largament decimat per la repression menada per la polícia dau tsar, lo movement revolucionari rus aviá assaiat de tornar fondar un parti, lo Partit Obrier Sociau Democrata Rus (POSDR), en 1898 mai la temptativa èra estada rapidament enraiada.
La reorganizacion comencèt amb Gueorgui Plekhanov e Lenin que fondèron lo jornau Iskra (« Beluga » en occitan). Menaçat per la polícia, la redaccion deguèt regularament desmainatjar. Pasmens, lo problema pus important foguèt intèrne car de divergéncias importantas apareguèron rapidament entre lei partisans d'un jornau centrat sus lo melhorament immediat de la condicion obriera e aquelei favorables a un organe teoric intellectuau. Lenin refusèt aqueu destriament e decidèt d'explicar lei questions de politica e d'organizacion a un public larg. Critiquèt tanben l'accion dirècta practicada per lei grops anarquistas.
En parallèl, lo POSDR foguèt tornar organizar a son II Congrès que se debanèt en julhet e aost de 1903. Un cinquantenau de delegats i sostenguèron lei tèsis de Plekhanov e de Lenin. I defendiguèron la formacion d'un partit d'avans-gàrdia, disciplinat e professionalizat, que sa mission seriá d'organizar la Revolucion sensa esperar una revòuta espontanèa dau pòble. Aquelei prepausicions suscitèron una oposicion viva de part deis autrei tendàncias dau partit mai la partença dei delegats dau BundLo Bund (Union Generala dei Trabalhaires Judieus) èra una organizacion socialista judieva antisionista qu'èra en favor de l'emancipacion dei trabalhaires judieus dins l'encastre dau socialisme. Quitèt lo POSDR après lo refús per lei delegats d'un estatut d'autonòmia au sen dau partit. O tornèt jónher en 1906 e se fragmentèt durant la Guèrra Civila Russa. Lo Bund polonés subrevisquèt fins a la Segonda Guèrra Mondiala onte participèt a la resisténcia còntra Alemanha. e deis « economistas »Leis « economistas » èran una faccion de sociaus democratas que luchavan subretot per lo melhorament dei condicions de vida deis obriers. Èran favorables a una aliança amb la borgesiá liberala. permetèt ai dos òmes d'obtenir la majoritat. Se formèron alora au sen dau POSDR dos corrents dichs bolchevic (majoritari) e menchevic (minoritari). Rapidament, aquò entraïnèt una rompedura entre Plekhanov, preocupat de restablir un minimom de consensus entre lei doas tendàncias, e Lenin. Excluch dau comitat de redaccion de l’Iskra, aqueu darrier fondèt V period en genier de 1905.
La Revolucion de 1905 e la scission entre Bolchevics e Menchevics
En 1905, l'Empèri Rus foguèt tocat per una tiera de trèbols populars que comencèron en genier quand lo tsar ordonèt de tirar sus una manifestacion d'obriers. En junh, la situacion s'agravèt amb la formacion de soviets d'obriers e la mutinariá de l'equipatge dau cuirassat Potemkine. En octòbre, Nicolau II (1891-1917) foguèt finalament obligat de concedir una constitucion d'inspiracion liberalisme. En particular, lo tèxte preveguèt la creacion d'una assemblada elegida au sufragi universau e lo respèct de plusors libertats fondamentalas.
Au contrari dei menchevics, lei bolchevics aguèron un ròtle limitat e tardiu dins aqueleis eveniments. Lo pus important foguèt una temptativa d'insureccion deis obriers de Moscòu que foguèt durament reprimida (7-18 de decembre). Aquò entraïnèt de tensions importantas amb lei menchevics que prenguèron brèvament la majoritat entre lo congrès d'Estocòlme en abriu de 1906 e aqueu de Londres (mai de 1907). Lo desacòrdi regardava l'estrategia d'adoptar per instaurar un regime revolucionari en Russia. Lei menchevics desvolopèron un corrent, dich « liquidator », qu'èra en favor d'una aliança amb la borgesiá liberala per reversar la monarquia.
De 1908 a 1912, aquelei tensions suscitèron plusors cambiaments d'aliança au sen dau POSDR permetent de mantenir una unitat precària. Aqueu periòde veguèt tanben l'adopcion dau principi dau centralisme democratic que permetèt ai bolchevics de gardar lo partit sota son contraròtle. Puei, en 1912, lo congrès de Praga decidèt l'exclusion dei « liquidators » entraïnant la scission definitiva entre menchevics e bolchevics.
La Revolucion Russa
La Premiera Guèrra Mondiala
Tre son començament, la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) foguèt considerada per Lenin coma una occasion ideala per abatre lo regime tsarista e instaurar una societat comunista. En octòbre de 1914, declarèt dins lo jornau Lo Sociau Democrata desirar una « desfacha de l'armada governamentala ». De 1914 a 1917, son activitat foguèt donc subretot destinat a crear lei condicions permetent de transformar una desfacha dau tsar en revolucion. Per aquò, participèt a la conferéncia de Zimmerwald que reclamèt una patz sensa annexions ni indemnitats de guèrra. Contunièt tanben d'estudiar lei possibilitats de menar una revolucion victoriosa en Russia (L'imperialisme, estadi suprème dau capitalisme, 1916).
La Revolucion de Febrier e lo retorn de Lenin