Una arma nucleara es una arma non convencionala utilizant l'energia desgatjada per la fission de nuclèus d'atòms pesucs (urani, plutòni per lei bombas A), per la fusion de nuclèus d'atòms leugiers (idrogèn per lei bombas H) ò per una combinason dei dos procès.
Leis efècts de destruccion deis armas nuclearas son incomparablament superiors an aquelei deis armas convencionalas en causa de la bofada, de l'aumentacion de la temperatura e dei raionaments emés. L'energia liberada per leis armas nuclearas s'exprimís en equivalents TNT. Aqueleis armas foguèron utilizadas solament dos còps a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (1937-1945D'un biais pus precís, 1937-1945 sus lo teatre asiatic onte l'arma nucleara foguèt utilizada còntra Japon e 1939-1945 sus lo teatre europèu.). Dempuei aqueu conflicte, en causa de sa poissança, son consideradas coma d'armas que dèvon pas èsser utilizadas d'un biais vertadier. Son ansin vengudas la basa deis estrategias de dissuasion modèrnas.
Istòria
Començament de la recèrca sus leis armas nuclearas
Eissida dei trabalhs d'Albert Einstein (1879-1955) sus la teoria de la relativitat, l'idèa d'una arma nucleara apareguèt premier dins la literatura deis ans 1910. Per exemple, H. G. Wells (1866-1946) depintèt una arma capabla d'accelerar la desintegracion d'atòms de radi e de liberar de quantitats importantas d'energia dins son roman La Destruccion Liberatritz escrich en 1913Pasmens, dins son racònte, H. G. Wells imaginèt pas una explosion tant poderosa que leis armas nuclearas modèrnas. Depintèt puslèu una explosion continua que durava mai d'un jorn.. Puei, dins leis ans 1920, venguèron lei premiereis estudis scientifics sus lei possibilitats d'utilizacion de l'energia nucleara menats per Otto Hahn (1879-1968) e Lise Meitner (1878-1968). Enfin, dins lo corrent de la premiera mitat dau decenni 1930, Enrico Fermi (1901-1954) e Ida Tacke (1896-1978) realizèron respectivament la premiera experiéncia sus lo subjècte e la premiera mesa en eqüacion permetent d'imaginar una arma nucleara.
En 1938, la premiera fission realizada a Berlin per Otto Hahn e Fritz Strassmann (1902-1980) entraïnèt la dubertura de projèctes militars en Alemanha, ambé lo « Projècte Urani » gropant Kurt Diebner (1905-1964), Walther Gerlach (1889-1979) e Werner Heisenberg (1901-1976), e sustot en França ambé lei trabalhs de Frédéric e Irène Joliot-Curie (1900-1958 e 1897-1956), Hans Halban (1908-1964) e Lew Kowarski (1907-1979). En 1939, lei Francés depausèron un brevet depintant lo principi d'una bomba atomica. Un an pus tard, durant la batalha de França, sei trabalhs foguèron evacuats vèrs lo Reiaume Unit onte la Comission MAUD lei recuperèt.
En Alemanha, plusors pilas experimentalas foguèron bastidas e d'assais d'armas nuclearas tacticas aguèron probablament luòc entre octòbre de 1944 e març de 1945. Pasmens, aquelei recèrcas donèron ges de resultat vertadier. De son caire, Japon comencèt tanben un programa pròpri de recèrca nucleara e construguèt durant la guèrra un reactor a Hungnanm en Corèa. Dins aquò, capitèron pas de concebre una bomba atomica e l'installacion foguèt capturada per lei Sovietics a la fin de la guèrra.
Lo Projècte Manhattan
En despiech dei programas europèu e japonés, foguèron leis Estats Units d'America que capitèron de metre au ponch leis premiereis armas nuclearas. D'efèct, tre lo 2 d'aost de 1939, Albert Einstein mandèt una letra au president estatsunidenc Franklin Delano Roosevelt per li explicar leis aplicacions possiblas de la fission nucleara dins lo domeni militar. Dotze jorns pus tard, la presidéncia creèt un Comitat consultatiu per l'urani per estudiar lo subjècte. Inicialament, l'objectiu èra experimentau mai en 1943, l'obtencion de plusors resultats satisfasents decidèron lei caps estatsunidencs de desvolopar d'armas vertadieras. Per aquò, un important programa, dich Projècte Manhattan, gropant de miliers de cercaires e de desenaus de laboratòris foguèt creat.
Entre lei diferenteis unitats mobilizadas per lo projècte, se destrièt lo Laboratòri Nacionau de Los Alamos (LANL). Dirigit per lo fisician Robert Oppenheimer (1904-1967), aviá una còla formada de scientifics de remarca coma lei quatre prèmis Nobel Enrico Fermi, Niels Bohr (1885-1962), James Chadwick (1891-1974) ò encara Isidor Isaac Rabi (1898-1988). Dotat d'un budget de dos miliards de dolars, capitèt de desvolopar dos tipes de bombas de fission (urani e plutòni). Lo 16 de julhet de 1945, l'armada estatsunidenca poguèt ansin realizar lo premier assai d'arma nucleara sus la basa aeriana d'Alamogordo.
Lei bombardaments atomics còntra Japon
Après la capitada de l'assai dau 16 de julhet de 1945, lo president estatsunidenc Harry Truman decidèt d'utilizar l'arma novèla còntra Japon. Lei motivacions d'aquela decision son totjorn uei l'objècte de debats intens. Segon l'explicacion oficiala donada per Truman eu meteis, l'objectiu èra d'accelerar la fin dau conflicte e de defugir un desbarcament saunós sus lo litorau japonés. Pasmens, après la guèrra, d'autrei ponchs de vista, especialament aqueu dau president Dwight D. Eisenhower, expliquèron l'utilizacion de l'arma nucleara per la volontat d'impressionar l'Union Sovietica durant lei negociacions que devián organizar l'après-guèrra.
Lei dos tipes de bombas atomicas desvolopadas per lo Projècte Manhattan foguèron assaiats. Lo 6 d'aost, una bomba d'urani destruguèt la cituat portuària de Hiroshima e lo 9, una bomba de plutòni explosèt a Nagasaki, centre industriau assostant d'usinas Mitsubishi. Sièis jorns pus tard, Japon acceptèt de capitular sensa condicion e son territòri foguèt ocupat per l'armada estatsunidencaLa capitada rapida de l'invasion sovietica de Manchoria, ont una armada nipona foguèt anientada en quauquei jorns solament, aguèt tanben un ròtle important dins la decision japonesa de capitular.. Lo bilanç precís dei doas atacas es mau conegut car lei diferenteis estimacions son pas realizats d'un biais similar. Per Hiroshima, leis Estatsunidencs l'estimèron a tuats dirècts e a mòrts suplementaris durant lei cinc ans seguents. Per Nagasaki, l'òrdre de grandor foguèt inicialament mens important (de a victimas dirèctas mai d'estimacions modèrnas donan desenant de valors similaras an aquelei de Hiroshima.
Guèrra Freja e dissuasion nucleara
thumb|right|Explosion d'un bomba de fusion (ò bomba H) estatsunidenca en 1954. thumb|Esquèma simplificat de la Destruccion Mutuala Assegurada.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, lei poissanças principalas desvolopèron de programas nuclears per se dotar d'armas nuclearas e per melhorar la poissança ò la precision deis armaments existents. Premier, aquò entraïnèt donc una aumentacion dau nombre de país aguent un arsenau nuclear : Union Sovietic en 1949, Reiaume Unit en 1952, França en 1960 e China en 1964. En 1974, Índia realizèt un assai capitat de bomba A per demostrar sa capacitat nucleara mai se dotèt pas d'un arsenau.
En parallèl d'aquela proliferacion, leis estats nuclears desvolopèron de tecnologias novèlas per melhorar sa capacitat nucleara. Premier, aumentèron la poissança deis armas ambé d'aumentacion de carga e ambé lo desvolopament de la bomba d'idrogèn. Obtenguda per leis Estats Units en 1952, per lei Sovietics en 1953, per lei Britanics en 1957, per lei Chinés en 1967 e per lei Francés en 1968, la bomba H es una arma nucleara pus poderosa qu'es basada sus la fusion nucleara. Pasmens, en fòra de l'aumentacion de la poissança, aqueleis estats trabalhèron tanben sus lei vectors permetent de lei mandar còntra una buta enemiga e sus una doctrina d'utilizacion. Ansin, foguèron desvolopats de missils capables d'agantar d'autrei continents, de sosmarins capables d'embarcar e de tirar de missils de portadas lòngas ò d'avions capables de mission de penetracion dins la prefondor dau territòri advèrs.
A partir deis ans 1950-1960, comencèt tanben l'idèa de mestrejar la corsa ais armaments. Premier, l'URSS e leis Estats Units se neutralizèron per lei concèptes de dissuasion nucleara e de Destruccion Mutuala Assegurada. L'idèa èra simpla : en cas d'ataca nucleara suspresa, lei dos país tenián d'arsenaus sufisents per repòstar e infligir de degalhs considerables a son adversari. Per aquò, multipliquèron lo nombre d'ogivas e de vectors e ne desvolopèron de novèus coma lei missils intercontinentaus ò lei sosmarins nuclears lançaire d'engenhs. Tota ataca dirècta èra donc impossibla car sa consequéncia seriá estada una desfacha per lei dos camps. Pasmens, se aquela estrategia empediguèt un conflicte entre lei dos Grands, causa una aumentacion fòrça importanta deis arsenaus nuclears. Per exemple, en 1982, i aviá aperaquí ogivas en servici per una poissança totala de a Mt siá tres tonas de TNT per cada abitant de la Tèrra.
En fòra de la doctrina militara, l'autre aspèct dau mestritge foguèt de donar un quadre juridic a l'arma nucleara. Ansin, en 1968, foguèt ratificat lo Tractat de Non Proliferacion que limita sa possession ai cinc poissanças nuclearas existentas (que son tanben lei cinc membres permanents dau Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas). Mau acceptat per la comunautat internacionala, aqueu tèxte capitèt pasmens de defugir la difusion de la capacitat nucleara fins ais ans 1990 franc dau cas d'Israèl que creèt lo sieu arsenau ambé l'ajuda de França.
Fin de la Guèrra Freja e reduccion deis arsenals nuclears
A partir deis ans 1970, la Destenduda entre lei dos blòts permetèt de començar de discussions regardant un contraròtle dau nombre d'ogivas tengudas per leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. L'objectiu èra de mantenir l'equilibri. Per aquò, en 1972 e en 1979, lei tractats SALT limitèron lo nombre de vectors e enebiguèron la nuclearizacion de l'espaci. De mai, lo tractat ABM de 1972 limitava lo nombre de sistèma antimissils per assegurar lo mantenement dau principi de la dissuasion nucleara basada sus la destruccion mutuala assegurada.
Après la fin de la Guèrra Freja, la demenicion dei tensions entre Estatsunidencs e Rus permetèt de passar de negociacions sus la limitacion deis armaments a un desarmament vertadier. Premier, en 1991 e 1993, leis acòrds START impausèron ai doas poissanças un limit de ogivas activas. Sensa signar un tal acòrd, França, China e lo Reiaume Unit demeniguèron tanben la talha de seis arsenaus. Puei, lo tractat SORT, signat en 2002, fixèt lo limit entre e en 2012. En parallèl, lo nombre de vectors deis armaments nuclears foguèt tanben reduch per de rasons de còst.
Una proliferacion novèla
Se la fin de la Guèrra Freja a permés una reduccion deis arsenaus nuclears dei cinc poissanças nuclearas reconegudas per lo Tractat de Non Proliferacion, lo contèxte malaisat dei relacions internacionalas a entraïnat una proliferacion novèla en Asia. Doas causas principalas son a l'origina d'aqueu fenomèn. La premiera regarda lei tensions vivas qu'existisson entre Índia e Paquistan. En 1998, lo premier país capitèt son premier assai de bomba H e lo segond de bomba A. Puei, se dotèron oficialament d'un arsenau nuclear.
La segonda rason de la proliferacion es l'ostilitat declarada deis Estatsunidencs còntra certanei país coma Iran e sustot la Corèa del Nòrd. Regularament menaçat d'atacas estatsunidencas, aquelei dos país creèron de programas nuclears importants. Se lo premier acceptèt finalament de negociar la fin de son programa dins lo corrent deis ans 2010, lo segond refusèt e realizèt son premier assai en 2006. Puei, se declarèt oficialament coma poissança nucleara.
Efècts deis armas nuclearas
Una arma nucleara a quatre efècts principaus que son la bofada e la calor de l'explosion, l'impulsion electromagnetica e lei consequéncias dei radiacions deis elements radioactius. La poissança d'aqueleis efècts varia segon la concepcion de la bomba e la geografia dau luòc de l'explosion. Pasmens, dins totei lei cas, lei degalhs son considerables car la poissança d'una arma nucleara es de l'òrdre de plusors desenaus a plusors miliers de quilotonas de TNT.