thumb|200px|right|Bòrna trobada prèp de Salèrne que descriu los centres traversats per la Via Apia Las declinasons del latin son l'ensemble de las declinasons gramaticalas dels substantius, adjectius, pronoms e autres categorias de mots en latin que servisson per n'indicar la foncion e lo nombre.
I a cinc declinasons, que son numerotadas e gropadas segon la terminason dels mots e son genre gramatical. Los diferents cases s'exprimisson per una desinéncia (o morfèma gramatical) apondut a la rasic del mot. La flexion de las paraulas dins una meteissa declinason varia segon lo genre gramatical: masculin, femenin o neutre.
Cadun dels sièis casesEn realitat, lo latin a sèt cases, mas lo locatiu es tant rar qu'en practica se considera que n'i a sièis. a una foncion principala e (trach del vocatiu) una seria de foncions segondàrias, que pòdon aver una semblança gramaticala amb la foncion principala o non. Aqueste sistèma de cases latin a influenciat la gramatica de las lengas romanicas. D'unas, coma lo romanés, an encara un sistèma de cases uèi, mentre que d'autres, ne sèrvan solament qualques vestigis.
Cases del latin Lo latin eireta de sièis dels uèit cases gramaticals del protoindoeuropèu: lo nominatiu, lo vocatiu, l'acusatiu, lo genitiu, lo datiu e l'ablatiu. Lo cas locatiu indoeuropèu subrevisquèt dins las declinasons d'unes toponims e substantius, coma ara Roma "Roma" (locatiu Romae) o domus "casa" (locatiu domi). D'unas formas adverbialas que s'acaban en -e son de vestigis del cas instrumental.
En latin, los adjectius devon concordar amb los substantius qu'acompanhan non solament en genre e nombre, mas tanben en cas gramatical. Aquò tanben es valable quand lo substantiu e l'adjectiu apertenon a de declinasons diferentas. Per exemple, dins la frasa poeta bonus magnas aves habet,"Lo bon poeta a d'aucèls grands." "poeta" e "bonus" son nominatius singulars de la primièra e la segonda declinason, respectivament, mentre que "magnas" e "aves" son acusatius plurals de la primièra e la tresena declinason. Nominatiu thumb|August, primièr emperaire roman Lo nominatiu marca, generalament, lo subjècte d'un vèrb o son atribut.
Augustus imperator imperii romani fuit ("August foguèt emperaire de l'empèri dels romans")
Pasmens, en latin i a d'autres usatges del nominatiu:
Urbs Roma caput mundi vocatur ("La ciutat de Roma es nomenada la capitala del mond")
Dins aquesta frasa, i a un complement de denominacion (Roma)Un complement de denominacion es un complement indirècte que porgís una informacion accessòria o explicativa del tèrme al qual se referís. e un complement predicatiu del subjècte (caput).Un complement predicatiu del subjècte es un substantiu o adjectiu que se referís al subjècte, completant la signification del vèrb.
Vocatiu Lo vocatiu marca l'èsser o entitat a la quala òm s'adreiça e, s'es necessari, los adjectius qu'acompanhan aqueste substantiu. Una expression vocativa es una expression utilizada per s'adreçar directament a qualqu'un o quicòm, en tot inclusent a la frasa l'identitat de la persona a qui òm s'adreiça.
Fragment de l'Eneida (29 aC-19 aC), de Virgili (70 aC–19 aC): OriginalTraduccionMusa, mihi causas memora, quo numine laeso,Musa, remembra me las causas, qual decret de sa divina volontat violat,quidve dolens, regina deum tot volvere casustant dolguèt la reina dels dieus,insignem pietate virum, tot adire laboresperque un òme distinguit dins la pietat d'entreprendre tantas espròvasimpulerit. Tantaene animis caelestibus irae? obliguèsse? Per que tant d'ira dins las intencions celestialas?
Amb la primièra paraula d'aqueste extrach, lo poeta s'adreiça a sa musa, en tot volent far remarcar que s'adreiça precisament a ela. Es per aquò que musa se tròba dins lo cas vocatiu.
Acusatiu L'acusatiu marca, generalament, lo complement dirècte d'un vèrb transitiu, es a dire l'objècte sus lo qual se produtz l'accion del vèrb.
Scipionis Africani exercitus incurret hostem ("L'armada d'Escipion l'African ataca l'enemic")
thumb|210px|Sicília caiguèt jos l'influéncia romana en 241 aC. Pasmens, l'acusatiu pòt tanben aver divèrsas autras foncions:
acusatiu de durada: indica l'espaci de temps que s'i perlonga l'accion del vèrb. Postea trescentos annos Romani totum Mare Mediterraneum imperaverunt ("Après, los romans dominèron tota la mar Mediterranèa durant tres cents ans") acusatiu de direccion: indica la direccion d'un movement. Los noms pròpris de vilas e illas pòrtan pas de preposicion, mentre que dins lo rèsta dels cases s'utiliza las preposicions in (movement cap a l'interior d'un luòc) o ad (movement cap a l'entorn d'un luòc). Romani Siciliam navigant et terram occupant ("Los romans navegan en Sicília e ocupan la tèrra") Legatus in Hispaniam missus est ("Lo legat foguèt enviat en Ispània") Milites ad oppidum appropinquant ("Los soldats s'acòstan a la fortalesa") en oracions completivas d'infinitiu: lo subjècte d'una oracion subordinada se met en acusatiu, mentre que lo vèrb apareis en infinitiu. Dico te priore nocte venisse in M. Laecae domum ("Disi que tu, la nuèit passada, anères a l'ostal de M. Leca") amb de preposicions determinadas:Per una lista de las preposicions que pòrtan acusatiu, vejatz Fretum Gaditanum partem maris inter Hispaniam et Africam est ("L'estrech de Gibartar es la part de la mar entre Ispània e Africa") coma complement predicatiu del complement dirècte: van en acusatiu los mots que completan la significacion del complement dirècte. Pauperes existimant divites felices ("Los paures consideran los rics uroses") en exclamacions: Me miseram! ("Paure de ieu!")Dich per Circe a Odisseu dins l'òbra d'Ovidi Remedium amoris.
Genitiu thumb|220px|A l'esquèrra, Iacopo da Varazze sosten sa Legenda daurada. Lo genitiu marca generalament lo complement del nom d'un substantiu. Dins la majoritat dels cases, aquò indica una relacion de possession que lo substantiu en genitiu i es lo possessor. Las utilizacions del genitiu se pòdon devesir en adjectivalas e adverbialas.
Utilizacion adjectivala genitiu possessiu: indica una relacion de possession. Caput primum provinciae Africae Utica fuit ("La primièra capitala de la província d'Africa foguèt Utica") genitiu subjectiu: indica una relacion ont i a una activitat e un autor de l'activitat. Deus pugnat pro iis et vos non videtis. Cessate iam, ne in vos ira Dei descendat ("Dieu luta per els e vos ne trachetz pas. Arrestatz-vos, foguèsse pas sus vos que caiguèsse l'ira de Dieu")Iacopo da Varazze, fin del sègle XIII. De Sancto Andrea Apostolo, dins l'òbra Legenda auria. genitiu objectiu: indica l'objècte d'una accion implicada per un substantiu o adjectiu. [...] Metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat ("La paur de l'enemic manteniá la vila pel bon camin") genitiu partitiu: indica la causa mai granda que quicòm ne forma una part. Tarraco caput fuit prouinciae Tarraconensis, qua maior pars Hispaniae continebatur ("Tarraco foguèt la capitala de la província Tarraconense, que cobriá la majora part d'Ispània") genitiu de definicion: definís un nom comun donant un exemple concret de causas qu'apertenon a la meteissa classa: [...] decessit non solum iuvenibus sed et universae genti memoriam mortis suae ad exemplum virtutis ("[...] daissa, no solament als joves senon a tota la nacion, un exemple de vertut")Adaptat de 2 Macabeus, 6:3 genitiu de descripcion: descriu un objècte o persona en tèrmes de quantitat o qualitat. Daedalus, vir magni ingenii, in insula Creta exsulabat ("Dedal, òme de granda intelligéncia, viviá exiliat dins l'illa de Creta") genitiu de valor: descriu la valor o lo pretz de quicòm. Si quis aquam oletarit, sestertiorum decem milium multa esto ("Si qualqu'un embrutís l'aiga, serà verbalizat amb dètz mila sestercis")
Utilizacions adverbialas amb verbs determinats en relacions amb la memòria ("delembrar", "remembrar", etc.). Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. ("Sion disiá: «Lo Senhor m'a abandonat, lo meu Dieu m'a delembrat»."Adaptat d'Isaïes, 49:14 amb los vèrbs defectius utor, fruor, fungor, potior, vescor e opus est ("utilizar", "gaudir", "menar a tèrme", "possedir", "se manjar" e "caler", respectivament) Cleanthes solem dominari et rerum potiri putat ("Cleantes crei que lo solelh domina e es lo mèstre de tot l'univèrs") amb los vèrbs amb la significacion d'"emplir", o adjectius amb la significacion de . Videte, pueri: his saccus plenus est pirorum ("Vejatz, mainatges: aqueste sac es plen de peras") amb los vèrbs amb la significacion de "donar pena", "aborrir". Taedet me huius quotidiani mundi ("M'aborrís aqueste mond quotidian") amb los vèrbs referents a un procediment juridic, com "acusar", "absòlvre", etc. [...] quisquam impie diffamavit patrem et accusavit adulterii oculti ("[...] qual que siá que desleialament difamèsse lo paire e l'acusèsse d'adultèri oculte")
Cas datiu thumb|210px|Vercingètorix, un dels enemics pus celèbres de Juli Cesar, li liura las armas a Alèsia. Lo datiu marca, generalament, lo complement indirècte d'un substantiu. Dins la majoritat dels cases, aquò indica una situacion ont lo substantiu en datiu es lo que recep lo complement dirècte ("Joan dona un estilò a Anna"; Anna es lo CI perque recep lo CD, qu'es l'estilò).
Pater puero librum donat ("Lo paire dona lo libre al mainat")
Pasmens, lo datiu pòt tanben aver divèrsas autras foncions:
datiu de regim verbal: acompanha d'unes vèrbs e adjectius, coma complement de regim verbal. S'agís de vèrbs amb la significacion d'"obeïr", "passar" o d'adjectius amb la significacion de "similar". Quam similis soli est, Naevia, noster amor! ("Que semblant al solelh qu'es, Nèvia, lo nòstre amor!") datiu possessiu: es una construccion que denòta la possession per part del substantiu en datiu. Caesari multi inimici erant ("Cesar" aviá fòrça enemics", literalament "I aviá fòrça enemics per Cesar") datiu de finalitat: indica la finalitat amb la quala se fa una accion. Non omnes milites gloriae pugnant ("totes los soldats lutan pas per la glòria") doble datiu: es una mescla de datiu possessiu e de datiu de finalitat. Ipsum bellum est mihi curae ("Aquesta guèrra es un motiu de preocupacion per ieu") datiu d'autor: indica una impression, lo punt de vista de qualqu'un. Vir bonus regi videtur ("Aqueste òme li sembla bon al rei") datiu de complement agent: s'utiliza en combinason amb lo gerondiu per indicar qual deu executar l'accion. Haec nobis agenda sunt ("Aquestas causas devon èsser fachas per nosautres") datiu comòde: qu'indica per qual o per que una accion es menada a son tèrme. Graecis terras colimus "Cultivan tèrras pels grècs") datiu etic: s'agís d'una forma enfatica, indica que la persona dins lo cas datiu a un interès especial dins l'accion. Gaireben sempre s'agís d'una implicacion afectiva. Quid mihi Celsus agit? ("Que fa Cels?", sosentendut que lo parlant i a un interès especial)
Ablatiu L'ablatiu es lo cas amb mai d'utilizacions diferentas. En gròs se pòt dire que los mots en ablatiu complisson de foncions de complement circonstancial de temps, de luòc, etc. Fòrça sintagmas en ablatiu se pòdon traduire per d'advèrbis: cum celeritate se tradutz per "rapidament" (literalament, "amb velocitat"). L'ablatiu latin unifica tres cases presents dins l'ancian indoeuropèu: lo separatiu, l'instrumental e lo locatiu.
thumb|210px|Mapa de Gàllia abans la conquista romana. ablatiu de luòc: indica lo luòc ont e a partir del qual se produtz l'accion (nòta: s'utiliza l'acusatiu per indicar lo luòc cap al qual se produtz l'accion) Hannibal, filius Hamilcaris, Carthagine natus est ("Annibal, filh d'Amilcar, nasquèt a Cartage") Ex Graecia ad Italiam navigaverunt ("Naveguèron de Grècia a Itàlia") ablatiu de separacion: indica una separacion fisica a respècte del substantiu en ablatiu Cicero hostes ab urbe prohibuit ("Ciceron mantenguèt los enemics luenh de la ciutat") ablatiu d'instrument: indica l'instrument o lo mejan amb que l'accion es menada a tèrme