thumb|right|Lo Soviet de Petrograd en 1917.
La Revolucion Russa es l'ensems deis eveniments que se debanèron en 1917 e venguèron la fin de l'Empèri Rus e lo començament de l'Union Sovietica. Causada per la crisi de l'Empèri Rus a la fin dau sègle XIX e l'immobilisme de seis institucions teocraticas en fàcia dei desiranças de la populacion, se debanèt en divèrseis etapas.
Lei premierei veguèron la revirada deis assais de reformas e l'aparicion d'una oposicion politica armada en lucha còntra lo govèrn. Se desvolopèt una agitacion permanenta que causèt una premiera revòuta còntra lo regim en 1905 permetent l'establiment d'una monarquiá constitucionala. Pasmens, aqueu sistèma mau capitèt e lei difficultats russas durant la Premiera Guèrra Mondiala entraïnèron un procès revolucionari novèu en 1917. Aqueu darrier reversèt lo govèrn dau tsar en febrier de 1917. Un Govèrn Provisori li succediguèt mai sa volontat de contuniar la guèrra se turtèt a la populacion qu'exigiguèt la fin dei combats. Ansin, en octòbre, lei Bolchevics de Lenin capitèron de prendre lo poder.
Aquò marquèt lo començament d'una guèrra civila lònga entre lei Bolchevics e leis autrei faccions e movements politics aguent emergits durant lo periòde. Pas capables de s'organizar, aquelei darriers foguèron replegats entre 1918 e 1919 e batuts au començament deis ans 1920 permetent la consolidacion dau govèrn dei Bolchevics que proclamèron la fondacion de l'Union Sovietica lo 30 de decembre de 1922. Aquel eveniment es generalament considerat coma la fin de la Revolucion en despiech de la persisténcia de combats en Extrèm-Orient.
La fin de l'Empèri Rus e sei causas
Lo blocatge dau regim imperiau
La Guèrra de Crimèa (1853-1856), qu'opausèt l'Empèri Rus ai fòrças britanicas e francesas, foguèt revelatora dei dificultats de Russia, de son declin relatiu e de son retard economic e tecnologic. Ansin, la segonda mitat dau sègle XIX veguèt divèrseis assais de reformas e de temptativas de modernizacion que, finalament, mau capitèron en rason de l'evolucion rapida de la societat e de l'immobilisme e dau conservatisme de la màger part deis elèits politics.
L'evolucion de la societat russa
La segonda mitat dau sègle XIX veguèt de transformacions importantas dins la societat russa ai nivèus demografics e economics qu'entraïnèron una desirança de cambiaments dins lo sistèma politic dau país. La premiera transformacion regardèt la demografia de l'Empèri qu'aumentèt fòrtament de 1869 a 1913 per passar de 80 milionsa 170 milions d'abitants. D'efèct, la populacion rurala aumentèt de 65% entre 1861 e 1890 enterin que la populacion urbana evolucionèt de 11 a 17%. Aquò causèt una baissa de la superficia cultivada per cada familha entraïnant de riscs acreissuts de famina en cas de recòlta marrida o un endeutament superior. Ansin, en 1900, quatre milions de païsans avián perdut sei tèrras per formar un grop d'obriers agricòlas que venguèt una fònt d'agitacion socialaEntre 1910 e 1914, leis autoritats comptèron revòutas localas dins lei regions agricòlas. e doas economias ruralas diferentas se formèron pauc a pauc : una agricultura de tipe capitalista que se desvolopèt principalament en Ucraïna a l'entorn de tecnicas modèrnas (utilizacion d'engrais, de maquinas, etc.). una agricultura de païsans paures que devián vendre una partida de sa recòlta per pagar seis impòsts. De son caire, l'estructura de la populacion urbana se transformèt en causa de son aumentacion e de l'aparicion d'un proletariat novèu format per leis obriers dei premiereis industrias russas capitalistas. Aqueu proletariat demorèt limitat (3 milions de personas) mai èra fòrça concentrat dins solament quauquei vilas (Moscòu, Sant Petersborg, Varsòvia, etc). Lei condicions de vidas i foguèron malaisadas, lei salaris bas e leis emendas disciplinàrias importantas.
Au nivèu economic, Russia conoguèt un desvolopament fòrt a partir deis ans 1880. Aqueu darrier foguèt principalament dirigit per d'iniciativas de l'Estat que remplacèt una borgesiá tròp febla e limitada. La prioritat foguèt donc donada ais industrias de talha importanta e ais infrastructuras ferroviàrias. Obtenguèt rapidament de resultats estent que la produccion globala de l'industria russa capitèt de passar aquela de l'industria francesa tre lo començament dau sègle XX. Pasmens, la produccion de bens de consomacion foguèt negligida e abandonada a l'artesanat locau. L'ensemble de seis evolucions suscitèt una desirança e de besonhs de reformas que venguèron una tematica majora de la politica russa de la segonda mitat dau sègle XIX e durant lei premiereis annadas dau sègle XX. Pasmens, lei govèrns successius foguèron pas capables d'i donar una respònsa apropriada.
L'immobilisme dau govèrn
thumb|right|Retrach dau tsar Alexandre II (1856-1881).
Fàcia ai transformacions de la societat, leis assais de reformas dau govèrn rus demorèron limitats en causa de l'aparicion de movements armats còntra lo tsar e de l'idèa qu'avián aquelei darriers de lor poder. Pasmens, lei premiereis annadas dau rèine d'Alexandre II (1856-1881) foguèron marcats per d'esfòrç per modernizar lo país après sa desfacha còntra França e lo Reiaume Unit. La mesura pus importanta foguèt l'abolicion dau servatge en 1861. 25 milions de païsans obtenguèron ansin lor libertat mai la lèi li donèt pas de tèrras levat d'un ensemble pichon reservat a la communautat dau vilatge. Ansin, lei païsans rus demorèron sota lo contraròtle de la borgesiá e l'aristocràcia dei proprietaris agricòlas e dei païsans riches (kolaks). Finalament, la reforma causèt una decepcion granda en aumentant lei dificultats de la màger part de la populacion rurala.
D'autrei reformas foguèron realizadas dins l'administracion, l'armada, la justícia e l'ensenhament fins a l'atemptat mancat de 1866 còntra lo tsar. Leis institucions principalas dau regim (aristocràcia, Glèisa, administracion...) aprofichèron la situacion per encausar la politica de reformas e l'aplantar. La polícia secrèta foguèt cargada de la repression dei movements politics d'oposicion. Aquò foguèt renforçat per la mòrt d'Alexandre en 1881, finalament victima d'un atemptat capitat, e sei successors, Alexandre III (1881-1894) e Nicolau II (1894-1917), se veguèron coma dei rèis de drechs divins titulars d'una mission divina. Pensavan donc aver pas lo drech de la modificar, çò qu'entraïnèt un blocatge de la vida politica fins a 1917.
La rompedura de la societat amb l'Empèri
L'aparicion d'una oposicion politica
Vèrs la fin dau sègle XIX, leis evolucions economicas de Russia e lo blocatge de seis institucions politicas venguèron la fònt de l'aparicion d'una oposicion politica novèla que se reorganizèt e s'estructurèt a l'entorn de tres tendàncias principalas : lei pus nombrós èran lei liberaus que formavan tanben lo grop pus organizat. Recrutant dins una partida de la noblesa e dins lei professions liberalas, seis objectius èran l'instauracion d'una monarquiá constitucionala e la reconaissança de certanei libertats individualas. Formèron un partit clandestin en 1904. lo Partit Obrier Sociau-Democrata de Russia (POSDR) que se formèt en 1898 a l'entorn dei divèrsei grops marxistas rus. Implantat dins lo proletariat urban, se devesiguèt en 1902-1903 entre Bolchevics e Menchevics. lo Partit Socialista-Revolucionari (SR) que se formèt ofiacialament en 1902 per la reünion de grops favorables a un socialisme agricòla. Fòrça engatjat dins la lucha armada e populara dins lei campanhas, aqueu movement mau capitèt d'organizar un partit estructurat au nivèu nacionau. La reorganizacion d'aquelei partits entraïnèt una recrudescéncia de l'agitacion còntra lo regim amb una aumentacion dei grèvas e deis atemptats, coma per exemple, l'assassinat de ministres per de membres dau Partit Socialista-Revolucionari.
La Revolucion de 1905 e la formacion d'una assemblada legislativa
thumb|right|Retrach dau tsar Nicolas II (1894-1917).
La Revolucion mancada de 1905 marquèt la rompedura dau liame tradicionau entre lo tsar e la populacion. D'efèct, aquela annada foguèt marcada per una crisi importanta dau regim qu'èra afeblit au nivèu economic per la crisi mondiala de 1900-1904 e au nivèu militar per la desfacha còntra lei Japonés. Una recòlta marrida en 1904-1905 entraïnèt alora una explosion populara.
Acomencèt lo 22 de genier de 1905 per la repression saunosa d'una manifestacion pacifica portairitz d'una suplica au tsar. Aqueu chaple marquèt la fin dau mite dau tsar paire de son pòple e entraïnèt una propagacion de la revòuta dins lo rèsta dau país. En març, lo premier soviet foguèt creat per leis obriers d'Ivanovo e lo movement ganhèt la flòta militara de la Mar Negra ambé la mutinariá dau cuirassat Potemkine lo 27 de junh. Enfin, divèrsei pòples dei regions frontalieras de l'Empèri coma Polonha acomencèron de manifestar.
Per desamorsar la crisi, lo tsar deguèt aceptar de crear una assemblada legislativa e de reconóisser certanei libertats democraticas. Ajudat per una repression eficaça dei partits d'oposicion politica, aquò permetèt d'entornar lo calme dins l'Empèri au començament de 1906. De mai, lei capacitats dei partits revolucionaris foguèron provisoriament demenidas.
La revirada de la monarquiá constitucionala
Maugrat lei concessions obtengudas per la revòuta de 1905, apareguèt rapidament que lo tsar èra decidit de conservar lo sistèma politic existent de l'autocràcia. Lo mòde d'eleccion foguèt donc creat per donar un avantatge decisiu ai candidats dau govèrn. De mai, l'assemblada foguèt egalament dissoluda quatre còps entre 1906 e 1912. Cada còp, un mòde novèu permetèt la formacion d'una majoritat pus importanta en favor dau tsar.
Lei reformas foguèron donc gaire nombrosas. La principala foguèt l'adopcion d'una lèi agricòla per assaiar de desvolopar una classa mejana de païsans gràcias a l'encoratjament de la proprietat privada, la redistribucion de tèrras e una ajuda per la modernizacion dei tecnicas. Pasmens, lei beneficiaris d'aquela iniciativa foguèron principalament lei païsans ja aisats e leis inegalitats aumentèron causant de rancunas tenaças.
La Premiera Guèrra Mondiala e l'afondrament de l'Empèri Lei dificultats russas
Coma dins leis autrei país europèus, lo començament de la Premiera Guèrra Mondiala veguèt la formacion d'una Union Sacrada a l'entorn dau tsar. Pasmens, lo mobilizacion puei lei desastres militars desorganizèron lentament l'Empèri. Per exemple, la màger part de l'agricultura manquèt lèu de man d'òbra e l'avitalhament dei vilas foguèt tocat tre la prima de 1915. En 1916, l'incompeténcia de l'administracion e dei generaus entraïnèt lo basculament dins l'oposicion de la Douma onte lei liberaus e lei conservators moderats s'alièron per exigir la formacion d'un govèrn novèu. D'incidents grèus aguèron luòc dins lo país que son cap, isolat dins son quartier generau, aviá perdut la realitat dei causas. Entraïnèron alora plusors revòutas popularas còntra lo regim.
La Revolucion de Febrier
thumb|right|Reünion de soudats rus en Finlandia en març de 1917.