Gòlf

thumb|right|Fotografia d'una partida de gòlf.

Lo gòlf es un espòrt de precision jogat en plen aire que consistís a mandar una bala dins un trauc amb l'ajuda d'una cròca. L'objectiu dau jòc es de realizar un trajècte definit entre l'airau de partença e lo trauc amb un nombre minimau de còps. Aparegut a la fin de l'Edat Mejana ai Províncias Unidas, lo gòlf fa partida d'una familha de jòcs antics demandant de desplaçar una bala amb una cròca. Dins lo corrent deu sègles XVI e XVII, venguèt fòrça popular en Escòcia avans de se difusar lentament dins l'Empèri Britanic. Uei, es un espòrt que revendica au mens 50 milions de jogaires, principalament dins lei país anglosaxons.

Istòria

Aparicion

thumb|right|Imatge d'un obratge mostrant un jòc similar au gòlf modèrne (vèrs 1540).

L'existéncia de jòcs emplegan una bala e una cròça es atestada dempuei l'Antiquitat en Euròpa. Per exemple, dins l'Empèri Roman, existiá la panagica que consistiá a mandar una bala de cuer vèrs un objectiu determinat. Pasmens, l'usatge d'una cròça per o faire es pas segura. Puei, a la fin de l'Edat Mejana, lo jòc de malh, practicat en França, en Anglatèrra e ai Províncias Unidas, utilizava una maceta pichona per mandar una bala a travèrs un arcèu de palha(fr) J.J. Jusserand, Les sports et jeux d'exercice dans l'ancienne France, 1901 (reed. 1996), p. 306.. Enfin, se pòu mencionar l'existéncia dau chuiwan chinés qu'es un jòc dau sègle XI relativament similar au gòlf modèrne(en) Ling Hongling, "Verification of the Fact that Golf originated From Chuiwan", The Australian Society for Sports History Bulletin, 1991, 14..

Aqueu darrier es originari d'Olanda(fr) André-Jean Lafaurie, Le Golf : son histoire de 1304 à nos jours, Jacques Grancher, 1988, pp. 14-15.. Dich colf, una partida es descricha dins un tèxte de 1297. Vèrs 1360, leis autoritats de Brussèlas foguèron obligadas d'adoptar una reglementacion per organizar la practica d'aqueu jòc que semblava geinar la vida vidanta deis abitants(fr) André-Jean Lafaurie, Le Golf : son histoire de 1304 à nos jours, Jacques Grancher, 1988, p. 17.. Lo colf foguèt ansin autorizat en fòra dei limits de la ciutat e lo premier percors especiau es mencionat en 1483 a HaarlemEn particular, es mencionada la tondeson de prats.. Pasmens, dispareguèt totalament de la region au sègle XVII en causa dau desvolopament dei jòcs d'interior(fr) Jean-Yves Guillain, Histoire du golf en France (1856-1939), L'Harmattan, 2013..

Pasmens, avans de disparéisser dins sa region d'origina, lo colf se difusèt lòng dau litorau orientau d'Escòcia au sègle XVII gràcias ai cambis marchands en Mar dau NòrdD'un biais curiós, la difusion dins lei regions continentalas d'Escòcia foguèt fòrça lònga e lo premier percors de gòlf dins l'oèst dau país data de 1848.. De percors foguèron creats a Saint Andrews, Bruntsfield, Musselburgh e Perth. Ponch important per lei règlas futuras, lo percors de Saint Andrews, inicialament de 22 traucs, foguèt reduch a 18. En 1744, una premiera codificacion dau gòlf foguèt publicada per l’Honourable Company of Edinburgh Golfers.

Definicion dei règlas

thumb|right|Fotografia de John Henry Taylor (1871-1963), un jogaire major deis ans 1890-1930.

Lo premier reglament modèrne dau gòlf foguèt publicat en 1754 per lo Royal and Ancient Golf Club of St Andrews. Sei règlas an pauc variat e leis apondons ulteriors foguèron principalament introduchs per precisar un ponch particular. En particular, aqueu còdi fixèt definitivament lo nombre de traucs a 18Dins lei fachs, lei premiers percors avián unicament 9 traucs mai un anar e tornar permetiá d'arribar a 18.. En revènge, la practica evolucionèt fòrça amb lo cambiament dei formas dau jòc e lo progrès tecnic dau materiau. Regardant lo premier aspècte, la formula pus populara èra lo match play, un duèl entre dos jogaires. Cada trauc permetiá au jogaire aguent realizat lo nombre pus feble de còps de marcar un ponch. Lo jogaire amb lo maximom de ponchs a la fin dau percors èra designat venceire.

Leis evolucions materialas comencèron a partir de 1848. Lei balas de cuer emplidas de plumas foguèron remplaçadas per de balas de cauchó. Puei, d'alveòlas foguèron apondudas per melhorar l'aerodinamisme. Regardant lei clubs, foguèron introduchs l'usatge dau grip per melhorar la tenguda e de placas destinadas a renfòrçar lei zònas d'impacte. Aquò favorizèt l'adopcion dau metau que remplacèt totalament la fusta au començament dau sègle XX. En parallèl, i aguèt tanben d'evolucion regardant lei tees, lei vèstits e lei sacs.

L'estandardizacion de l'equipament permes per la Revolucion Industriala e la nominacion d'oficiers escocés dins de garnisons de l'Empèri Britanic favorizèt una difusion lenta dau gòlf a partir de la fin deis ans 1770 : Estats Units en 1779, Índia en 1829 e Austràlia en 1851. Dins lo corrent deis ans 1870-1880, cada colonia britanica importanta aviá au mens un percors(fr) André-Jean Lafaurie, Le Golf : son histoire de 1304 à nos jours, Jacques Grancher, 1988, pp. 55-65.. En 1814, l'intrada d'una armada anglesa dins la region de Pau i favorizèt l'introduccion d'aqueu jòc e la vila acuelhiguèt lo premier percors situat en fòra d'un país anglosaxon en 1859Lo torisme britanic dau sègle XIX en Euròpa foguèt un motor dau desvolopament dau gòlf dins la region.. L'aspècte elitista dau gòlf apareguèt a la fin dau sègle XIX quand lo còst de l'inscripcion dins un club e la crompa dau materiau ne'n limitèt la practica ai classas pus aisadas.

Desvolopament dau gòlf

thumb|right|Fotografia de Tiger Woods, jogaire major deis ans 1990-2010.

Durant lo sègle XX, lo gòlf se difusèt dins lo mond entier e un ensemble de competicions s'estructurèt. En 1958, foguèt creada una Federacion internacionala de gòlf (IGFInternational Golf Federation en anglés.) que recampava 127 federacions nacionalas dins 122 país en 2021. L'IGF es encargada dau desvolopament internacionau dau gòlf. Lei règlas son totjorn definidas per lo Royal and Ancient Golf Club of St Andrews e per l'United States Golf Association (USGA). Pasmens, lo domeni d'intervencion de la segonda es limitada ais Estats Units e a MexicDins lei fachs, lei dos organismes trabalhan en associacion..

Au començament dau sègle XXI, lo còr dau gòlf es totjorn situat dins lei país anglosaxons, principalament leis Estats UnitsEn 2005, la mitat dei percors de gòlf recensats dins lo mond èra situada ais Estats Units.. Pasmens, lo gòlf es en creissença importanta en Asia amb 13,6 milions de jogaires còntra 1,7 milions en Oceania, 6,9 milions en Euròpa e 37,1 milions ais Estats Units. Leis autrei continents avián un ròtle reduch amb un milion de jogaires en America dau Sud e en Africa.

Règlas

Principi de basa

Lei règlas dau gòlf son regidas per l'United States Golf Association e per lo R&A Rules Limited (un organisme eissit dau Royal & Ancient Golf Club of St Andrews) après consultacion deis autreis autoritats que participan au desvolopament d'aquel espòrt dins lo mond. Comprènon lei règlas permetent d'organizar una partida, lei règlas d'etiqueta que definisson lo ocmportament d'un jogaire durant una partida e d'annèxas que regardan lo vocabulari, lo materiau e la jurisprudéncia.

Lo principi de basa es de mandar una bala dins un trauc en utilizant una cròça. L'objectiu es d'utilizar un nombre minimom de còps de cròça dins la bala per o faire. Existís doas formulas principalas : lo match play es un duèl entre dos jogaires. Un jogaire marca un ponch se realiza mens de còps que son adversari sus un trauc donat. La partida es ganhada per lo jogaire que marca lo maximom de ponchs. lo stroke play (ò medal play) consistís a comptabilizar totei lei còps realizats per un jogaire durant lo percors. Lo venceire es lo jogaire que realiza lo minimom de còps. Lo stroke play es la formula pus utilizada dins lei competicions individualas.

Lo percors

thumb|right|Esquèma d'un trauc.

Un percors de gòlf es compausat de 18 traucs ò de 9 traucs (que permèton d'agantar 18 traucs gràcias a un anar e tornar)De percors pus pichons pòdon existir. Son generalament reservats a l'iniciacion.. Es devesit en plusors zònas e presenta d'obstacles destinats a geinar la progression de la bala : l'airau de partença (ò partença) es una zòna generalament rectangulara de 10 m². Es una plataforma que pòu agantar 10 cm a 10 m d'autor segon lo relèu dau percors. Un trauc a sovent plusors partenças que son definidas per de paus de colors que definisson lo nivèu dau percors : negre per professionaus, blanc per leis òmes amb un bòn classament, jaune per leis òmes, blau per lei femna amb un bòn classament e roge per lei femnas. Per començar una partida, lo jogaire dèu plaçar la bala dins una zòna situada entre lei linhas de l'airau e una longor maximala de doas cròças (aperaquí 2 m). lo fairway es una zòna d'èrbas ben entretenguda d'una longor de 100 a 500 m. Representa lo passatge previst per realizar lo percors. Pasmens, per lei traucs prevists en 3 a 5 còps, es frequent que lo fairway fague un contorn. Lo jogaire es alora sovent temptat de copar aqueu contorn per ganhar un ò dos còps amb lo risc, en cas de revirada, de tombar dins lo rough ò dins un obstacle. lo rough es una zòna d'èrbas autas que geinan lo movement de la bala. N'existís plusors tipes dich « semi-rough » amb d'èrbas regularament copadas a una autor superiora a aquela dau fairway, lo « prerough » amb d'èrbas que pòdon agantar 10 cm d'autor e lo « gròs rough » amb d'èrbas pas ò pauc entretengudasDins certanei gròs rough, de boissons son de còps integrats per geinar mai lei movements de la bala.. lo green es la zòna a l'entorn dau trauc. L'èrba i es copada au ras dau sòu (mens de 2 mm d'autor) per facilitar lo movement de la bala. lo trauc a un diamètre de 108 mm. Es indicat per un drapèu d'un mètre d'autor. Quand la bala es sus lo green, es possible de sortir lo drapèu dau trauc se lo jogaire o demanda. lei bunkers son d'obstacles constitüits per una zòna d'arena. Sortir d'un tau sector necessita l'utilizacion d'una tecnica especiala qu'entraïna sovent la realizacion d'au mens un còp suplementari. leis obstacles d'aiga son d'estendudas d'aiga naturalas ò artificialas. Se lo jogaire i pèrd sa bala (ò se pòu pas la jogar car es tombada dins la fanga), pòu sortir de l'obstacle en tornant plaçar sa bala a sa posicion iniciala ò au nivèu dau ponch d'intrada dins l'obstacle.

Lei traucs

Lo « par » es lo nombre de còps prevists per realizar un trauc. Generalament, un percors de gòlf modèrne es constituït de 4 « par 3 », de 10 « par 4 » e de 4 « par 5 ». Lo par totau dau circuit es de 72Pasmens, de variacions existisson segon la topografia locala. Dins lei regions montanhosas, lo nombre de « par 3 » es sovent pus important e lo par totau pòu demenir fins a 69. Dins lei regions pus favorables a de circuits lòngs, existís de ciricuits amb un par de 73.. Per ganhar una partida, es donc sovent necessari d'imaginar un ensemble de còps que permet de realizar un trauc amb un nombre de còps inferior au par. Existís un vocabulari precís per designar lo nombre de còps : un jogaire realiza un condòr (ò triple-eagle) s'es quatre còps en dessota dau par. realiza un albatròs (ò ouble-eagle) s'es tres còps en dessota. realiza un eagle s'es dos còps en dessota. realiza un birdie s'es un còp en dessota. realiza lo par se fa lo nombre de còps previst. fa un bogey s'es un còp au dessüs dau par. fa un double bogey s'es dos còps au dessüs dau par. fa un triple bogey s'es tres còps au dessüs dau par.

Lo materiau

La bala

thumb|right|Balamodèrna e trauc de gòlf.