Lo colonialisme es una doctrina d'extension de la sobeiranetat d'un Estat sus de territòris en defòra de sei frontieras. Implica l'organizacion de l'explecha economica e la mesa en plaça d'un sistèma de dominacion politica d'aquelei territòris. Conegut tre l'Antiquitat, aqueu sistèma se desvolopèt fòrtament a partir de la descubèrta dau continent american per leis Europèus e l'expansion dau comèrci mondiau. Conoguèt son apogèu au començament de la Segonda Guèrra Mondiala quand lo monde èra devesit entre leis empèris coloniaus dei poissanças europèas, principalament França e Reiaume Unit. Après 1945, l'afebliment d'Euròpa entraïnèt l'independéncia de la màger part dei colonias e lo colonialisme es d'ara endavant vengut pus rar.
La situacion coloniala
Lei causas de la colonizacion
Lei causas de la colonizacion son multiplas e varian segon lei luòcs e leis epòcas. Se pòdon classar entre de consideracions demograficas, economicas, estrategicas e ideologicas. Dins la màger part dei cas, plusors causas son mescladas per explicar la conquista o la creacion de colonias.
Causas demograficas
Una populacion considerada coma tròp importanta pòu èsser una causa de colonialisme. D'efiech, dins mai d'un Estat, la subrepopulacion es un problema complèx de gerir car limita lei ressorsas disponiblas e lei perspectivas d'evolucion au sen de la societat. Aquò pòu entraïnar de problemas sociaus e politics coma l'illustran lei tensiosn intèrnas dei ciutats-estats grègas dau sègle VI avC. L'existéncia de territòris pauc poblats favoriza lo fenomèn car l'expansionisme pòu alora se presentar coma una solucion « naturala ». De mai, un pòble escampilhat es rarament capable d'organizar una resisténcia militara eficaça en fàcia dei colons. Per exemple, aquela percepcion de regions « vuejas » es a l'origina de la colonizacion grèga en Mediterranèa o de la migracion vèrs l'Oèst deis Estatsunidencs au sègle XIX.
Causas economicas
Lei consideracions economicas pòdon tanben justificar una politica coloniala. Dins aqueu cas, la rason evocada es generalament la conquista de tèrras agricòlas o la cèrca de ressorsas preciosas. Lei factors demografics pòdon renfòrçar una tala politica, especialament dins lo cas d'un besonh de zònas agricòla. Per exemple, aquelei causas son a l'origina dei movements de colonizacion dei Vikings ai sègles VIII e IX o deis Espanhòus ai sègles XVI e XVIII. De mai, lei movements coloniaus europèus dau periòde mercantilista e imperialista s'explican fòrça per de rasons economicas (cèrca d'aur, d'argent o de matèrias premieras).
Causas estrategicas
Lei causas estrategicas de colonizacion son pus raras car necessitan normalament l'existéncia, per avans, d'un empèri de defendre. D'efiech, dins aqueu cas, l'objectiu es de conquistar un territòri per de motius militars. Durant lo sègle XIX, una causa frequenta d'aqueu tipe de colonizacion èra la creacion de basas navalas permetent d'avitalhament dei naviris (viures, carbon...). Per exemple, foguèt la rason de la fondacion de la colonia britanica deis Illas Malvinas. D'autreis exemples son la creacion de colonias dins lei territòris annexats per lei Romans durant l'Antiquitat (per assegurar la fondacion de vilas fidèlas dins lei regions conquistadas) o la conquista estatsunidenca d'Hawaii au sègle XIX (per contraròtlar lo centre de l'Ocean Pacific).
Ideologia e prestigi
Un movement colonialista necessita generalament la definicion d'un discors sostenent aqueu projècte. Sei dimensions son variablas mai permèton sistematicament de legitimar l'installacion dei colons. Entre lei pus frequentas, se pòdon citar l'abséncia de poblaments importants dins la region chausida, de motius economics (necesssitat de trobar de mercats novèus, besonhs de ressorsas novèlas...), de motius religiós (conversion d'infidèus, tèrras promesas per una divinitat...), de motius racistas (superioritat raciala...) o de motius umanistas (protegir un pòble menaçat, difusar lo progrès...). Generalament, plusors causas son avançadas per lei partisans dau movement coloniau.
De mai, la formacion de colonias es sovent una question de prestigi tant per leis Estats colonizators que per lei personas en carga de la creacion dei colonias. D'efiech, la formacion d'un empèri important permet d'afiermar la poissança dau prince, dau govèrn o dei fòrças armadas. Per exemple, aquò foguèt un aspècte important dau colonialisme francés après la desfacha de 1870-1871 còntra Prússia. D'autra part, leis actors de la colonizacion aprofichan sovent lo contèxte per s'auçar au sen de la societat. Per exemple, lo conquistador Hernán Cortés (1485-1547), noble paure d'Estremadura, foguèt nomat marqués d'Oaxaca e recebèt de richessas considerablas après la conquista de l'Empèri Astèc.
Lei tipes de colonizacion
Poblament d'una region
La colonizacion de poblament es destinada a installar de populacions eissidas dau territòri de la poissança colonisatritz dirèctament sus lo territòri colonizat. Aquò èra una practica fòrça frequenta durant l'Antiquitat o l'Edat Mejana car permetiá de limitar leis efiechs de la subrepopulaicon e d'installar de colons fidèus dins lei regions ocupadas. Foguèt pus rara durant lei periòdes seguents mai dispareguèt pas. Per exemple, Argeria o lei Tretze Colonias èran respectivament de colonias de poblament per lei Francés o lei Britanics. Aqueu poblament necessita generalament la presa de contraròtle d'un endrech per lei colonizators. Dins certanei cas, generalament durant l'Antiquitat, de negociacions amb lei populacions indigènas permetián de lo definirPer exemple, segon la legenda, aquò foguèt lo cas per la creacion de Marselha.. Pasmens, dins la màger part cas, la conquista militara es la solucion preferida. Pòu menar au genocidi dei vencuts coma lo mòstra la conquista dei territòris amerindians per leis EstatsunidencsSe fau nòtar que lei colons pòdon egalament èsser exterminats dins lo cas d'una desfacha. Aquò es una situacion pauc frequenta mai de cas existisson..
Esplecha economica d'una region
Aqueu tipe de colonizacion foguèt lo centre dei politicas colonialas a partir de la fin dau sègle XVIII. Son objectiu èra d'organizar l'esplecha economica dei ressorsas d'un territòri donat. I aviá dos cas principaus : l'esplecha de matèrias premieras (metaus, fusta, pelissas...). la creacion de ressorsas d'esplechar gràcias a de plantacions o a l'installacions d'animaus originaris d'una autra region. A respècte d'autrei formas de colonizacion, aquela forma a l'avantatge de necessitar un nombre limitat de colons car es possible d'utilizar la populacion indigèna coma man d'òbra. Lo recors a l'esclavatge èra tanben una opcion per lei territòris pauc poblats o se la populacion locala èra estada decimada. Per exemple, aquò foguèt lo cas dins l'Empèri Espanhòu en causa dau declin dei populacions mesoamericanas e andinas.
Protectorat
Lo protectorat es una forma particulara de colonizacion que garda en plaça leis institucions localas. En teoria, l'Estat indigèn garda una partida de sa sobeiranetat per gerir seis afaires intèrnes. Pasmens, laissa son protector dirigir sa diplomacia e assegurar sa defensa militara. Dins lei fachs, aquel equilibri es rarament respectat e lo protector es aisament capable de prendre lo contraròtle de l'ensemble de la politica de la poissança protegida sensa finançar una administracion coloniala desvolopada. Aqueu sistèma foguèt fòrça utilizat au sègle XIX per París e Londres en Africa e en Asia. Per exemple, permetèt ai Britanics d'organizar sa dominacion en Índia gràcias au mantenenement dei senhors locaus.
Dominion
Lo dominion èra un tipe particular de colonias qu'es pròpri a l'Empèri Britanic. Èra una colonia de poblament principalament restada per de populacions d'origina anglesa. Dins lo corrent dau sègle XIX, obtenguèron donc pauc a pauc de drechs li permetent de venir autonòmas. En particular, aguèron lo drech d'elegir de parlaments e de govèrns locaus, de desvolopar de sistèmas judiciaris pròpris o de crear de fòrças armadas. Un procès lent lei menèt ansin a una independéncia de facto que foguèt formalament reconeguda durant la premiera partida dau sègle XX per Londres. Pasmens, lei dominions gardèron una politica estrangiera alinhada sus lo Reiaume Unit fins a 1945. Lei dominions principaus èran Canadà, Austràlia, Nòva Zelanda e Sud-Africa.
Istòria
Antiquitat e Edat Mejana
La colonizacion antica
La colonizacion es un fenomèn vièlh qu'es atestat dempuei l'Antiquitat dins mai d'una region. L'objectiu èra alora de poblar de regions « vuejas » per i crear de comptadors lòng dei rotas comercialas, per resòuvre de tensions socialas o per ocupar de territòris recentament annexats. Lo cas pus conegut es aqueu dau bacin mediterranèu que conoguèt de movements de colonizacion sucessius de part dei Fenicians, dei Grècs, deis Etruscs e dei Romans. Dins la màger part dei cas, leis installacions èran realizadas d'una maniera pacifica gràcias a de negociacions amb lei populacions indigènas, interessadas per lei possibilitats de cambis comerciaus ofèrtas per la constitucion de relacions establas amb leis arribantsD'efiech, en Mediterranèa, la fondacion de comptadors marchands èra una motivacion majora de la colonizacion.. Pasmens, lei relacions podián se deteriorar coma lo mòstra lo conflicte entre lei Focèus de Massilia e lei Salians en 123-122 avC. De mai, dins certanei cas rars, lo chaple deis abitants iniciaus foguèt la condicion permetent l'installacion dei colons. Se pòu citar l'exemple de la fondacion de la Cartage Romana après l'exterminacion de la populacion punica en 146 avC.
Leis Estats latins d'Orient
Un fenomèn coloniau particular aguèt luòc durant l'Edat Mejana a l'eissida de la Premiera Crosada. D'efiech, après la presa de Jerusalèm en 1099, lei Crosats decidèron de fondar de principats en Siria e Palestina per tenir sei conquistas. Pauc nombrós, lei conquistaires assaièron pas de remplaçar lei populacions localas mai installèron de garnisons militars a d'endrechs estrategics. De mai, favorizèron l'arribada de volontaris per renfòrçar sei fòrças militaras. Aquelei volontaris podián efectuar un servici de quauqueis annadas avans de s'entornar en Euròpa o demorar dins la region. Se la volontat de quauquei senhors de trobar de fèus foguèt decisiva dins la fondacion d'aqueleis estats, la motivacion religiosa aguèt tanben un ròtle preponderant dins son mantenement.
Lo Drang nach Osten
Lo Drang nach Osten es un movement de colonizacion germanica vèrs l'èst. Durèt dau sègle XII au sègle XIX e prenguèt de formas fòrça variadas. Foguèt sovent pacific e, de còps, encoratjat per lei senhors locaus qu'avián besonh dei colons germanics per poblar son territòri. Lo Reiaume d'Ongria utilizèt fòrça aquela possibilitat per melhorar la defensa de sei marchas balcanicas e limitar l'avançada dei Turcs. Lei Ostau Habsborg contunièron aquela politica e, pus tard, Russia l'adoptèt a son torn. Pasmens, dins d'autrei region, lo procès foguèt pus violent. En particular, au nòrd, foguèt creat l'Òrdre dei Chivaliers Teutonics que conquistèt pauc a pauc un territòri important dins lei regions balticas. Aquò entraïnèt de guèrras amb Polonha, Lituània e d'autrei pòbles locaus, ostils a l'expansionisme teutonic o au cristianisme.
Aquelei minoritats alemandas foguèron utilizadas a partir dau sègle XIX per justificar lei projèctes expansionistas germanics. En consequéncia, en 1945, lei Sovietics e seis aliats leis expulsèron vèrs Alemanha. Dins aquò, existís totjorn quauquei minoritats germanofonas en Russia o dins lei Balcans.
L'expansion mercantilista
Lei Grandei Descubèrtas