Lo gardiòl es lo parlar occitan vivaroaupenc de La Gàrdia (Guardia Piemontese en italian), en Calàbria (Itàlia).Gerard Ligozat. A nòstre biais. Apprendre le vivaro-alpin. Yoran. 2020. ISBN 978-2-36747-071-9. La populacion de La Gàrdia es arribada de las Valadas Occitanas dau Piemont au sègle XIV, quand fugissiá las persecucions contra los Valdés.
En 2007, pel lingüista Fiorenzo Toso, i aviá 340 locutors de gardiòl sus los 1 860 demorants, los autres parlavan italian estandard, o calabrésFiorenzo Toso, Le Minoranze Linguistiche in Italia, ed. Il Mulino, 2008 paja 141.
Exemple de texte Tèxte tirat del metòde de G. Ligozat.
A La Gàrdia l’antica pòrta granda (pòrta dal sang) ilh recòrda fait brut, fòrse, en part, inventat. Un fait dei mai brut al vai sochèd ‘o 11 de junh 1561 a Montalto Uffungo aont otanta-uèch Valdés ilh van èsser massat a chavon dal schalier de la guieisa de Sant Fransisc de Paola.
Un testimone al vai scriu dins una letra ‘o fait brut: ‘o bòia, stachaa una faissa sus lhi uèlh dal condamnat, ab ‘o cotèll al lhi talha ‘o gargaròt, al lhi cacha la faissa, e ainan un autre.
‘O deman ilh van talha lhi cadàver, ilh lhi van tapa sus lhi carre e ilh lhi van empinge sus lhi arbre, per mai ò mens trenta-shèis milhe long la straa per Castrovillari. ‘O 28 de junh, sus la plaça de Cosenza, lhi autre Valdés ilh van èsser cuvèrt de piche e iars coma tòrche. Gabriele Pepe, dins Il Ponte – setembre/otróeve 1950, al a pas dóbie: « La vai èsser una crochata vèra, ab tot lhi mal de le crochate: destruccion de país entíer, fúec, massacre colectiu, impicajon, confiscacion, vinhe destrote. » En tot 2000 Valdés de La Gàrdia, Montalto Uffugo e San Sisto ilh van èsser massat; 1600 ilh van èsser empresonat ò mandat sus le galère.
Le gardiol comparat au nòrd-occitan e aus autras lengas romanas latin portugués espanhòl francés catalan nòrd-occitan gardiòl sarde italian friolan ladin (Nones) romanésclavemchavellave/claveclef/cléclauclau/clhauquiaucrae/craichiaveclâf claucheie noctem noitenochenuitnitnueit/nuechnuèitnotte/nottinottegnotnotnoaptecantarecantarcantarchantercantarchantarchantarcantare/cantaicantarecjantâciantarcântacapramcabracabrachèvrecabrachabra chabracabra/crabacapracjavreciauracaprălinguam língualengualanguellengualengallengalimba/lingualingualenghelengalimbăplateampraçaplazaplaceplaçaplaça/plhaçapiaçapratha/pratzapiazzaplaceplazapiaţăpontempontepuente pontpontpònt/pont pòntponte/pontipontepuintpòntpunteecclesiam (basilicam)igrejaiglesiaégliseesglésiagleia/gleisaguieisacreja/cresiachiesaglesieglesiabisericăcaseus lat.vulg. formaticumqueijoquesofromage formatge formatge/fromatgecasecasuformaggio/cacioformadiformaibrânză/caş
Caracteristicas Prononciacion
a : [a]
a finau : [ə] o mut
e davant una consona nasala deven : [ə] o s'accentua : [ʏ]
é : pòt far [ɛ], Valdés : [val'dɛ]
i : s'accentua o non per e se cambiar en [ə], vichinat : [vəʧənɛ]
ò : [ɔ] mas pòt maitot far [œ], ròsa : ['rœzə]
u : [ʏ] e non [y] coma dins los autres dialectes occitans, una : [ʏna]
uè : [œ], uèlh : [jœʎ]
ll, especific au gardiòl, fai [ɖ], coma los l iniciau, davant una vocala tonica, castell : [caʃtɛɖ:], lenga : [ɖ:ʏŋgə]
sh : [ʃ] coma en gascon
los pluraus
Lo s ne marca pas los pluriaus (ni la conjugason).
Plurau masculin : non escrit : 'o jíec (lo juòc), lhi jíec
Plurau fiminin en e : la montanha, le montanhe
Conjugason
Verbo chantar (verbe cantar) al present
Me chanto
Tu tu chanta
Èll al chanta / Ilh ilh chanta
Nos chantèm
Vos chantètz
Lor ilh chantan
Réferenças
Ligam extèrne A auvir : http://www.youtube.com/watch?v=QSRY9GIMTzI
Categoria:Lenga occitana