Una catastròfa naturala es un fenomèn brutau d'origina naturala qu'entraïna de destruccions importantas sus un territòri durant un temps donat. N'existís de tipes variats, generalament d'origina meteorologica ò geologica, coma leis inondacions, lei ciclòn tropicau, lei tornados, leis avalancas, lei secaressa, leis erupcions volcanicas ò lei tèrratrems. Lei degalhs causats per aquelei catastròfas son multiplas. Pòdon destrurre lei recòltas, leis infrastructuras e lei construccions. Son tanben capablas de tuar, dirèctament ò indirectement, de centenaus de miliers de personas.
En causa d'aqueu poser destructor, la gestion dei catastròfas naturalas es un pensament ancian dei societats umanas. Fa partida dei missions tradicionalas de l'Estat. Dins l'istòria, se tròban ansin d'exemples multiples d'Estats dispareguts en causa de son incapacitat de protegir sei populacions còntra lo risc naturau. Aquò menèt a la definicion d'una politica de gestion dei catastròfas naturalas organizada a l'entorn de plusors principis complementaris.
Lo risc naturau
Definicion
La nocion de catastròfa naturala es liada a aquela de risc naturau. Un tau risc definís la probabilitat d'occuréncia d'un fenomèn naturau extrèm dins una region onte se tròban d'installacions ò de populacions vulnerablas. Lei fenomèns naturaus extrèms son l'ensemble dei fenomèns atmosferics (temperaturas frejas ò caudas, precipitacions violentas, avalancas... etc.) e geologics (tèrratrems, erupcions volcanicas, tsunamis, vengudas deis aigas, movements de terren... etc.) que pòdon causar de destruccions. Per exemple, en Eqüator, leis erupcions fòrça frequentas d'un volcan isolat coma lo Sangay son pauc perilhosas per lei populacions dau paísEn particular, aqueu volcan foguèt en erupcion constanta de 1934 a 2013.. En revènge, lo Tungurahua, en despiech d'una activitat mens intensa, es una menaça recurrenta car pòu entraïnar la formacion de lahars dins de vaus pobladas.
La definicion precisa d'una « catastròfa naturala » es donc generalament inscricha dins la lèi. En Occitània, la pus frequenta es aquela definida dins l'article L.125-1 dau Còdi deis Asseguranças francés que considèra leis efiechs d'una catastròfa naturala coma « lei daumatges materiaus dirèctes [...] aguent per causa determinanta l'intensitat anormala d'un agent naturau »(fr) Code des Assurances, article L.125-1, Légifrance, consultat lo 4 d'abriu de 2021, ..
Tipes principaus de catastròfa naturala
Inondacion
thumb|right|Fotografia d'una venguda deis aigas a Someire.
Una inondacion (ò venguda deis aigas) es una submersion temporària d'un endrech per d'aiga liquida. Pòu aver de formas multiplas coma lo desbordament d'un riu, lo regolament dei precipitacions, la remontada d'un jaç freatic ò l'envasiment d'una zòna litorala per la mar. Es un risc ancian per lei societats umanas, probablament aparegut tre la sedentarizacion, que demòra fòrça present dins lo mond modèrne. Per exemple, de 1996 a 2005, 80% dei catastròfas naturalas enregistradas sus la planeta èran liadas a d'inondacions.
Lei factors a l'origina deis inondacions son nombrós e variats. A la basa, de precipitacions importantas son generalament necessàriasPòu existir d'inondacions artificialas liadas a un risc tecnologic (rompedura d'un conduch, d'una restanca... etc.). Pasmens, aquò es pas considerat coma una catastròfa naturala. mai de factors umans agravan sovent la situacion. Entre lei factors principaus, se pòdon citar la destruccion dei seuvas, l'impermeabilizacion dei sòus ò la construccion de zònas urbanas a proximitat d'un riu. La montada deis aigas pòu èsser lenta ò rapida. Dins aqueu darrier cas, lo fenomèn es sovent pus dangeirós car lei populacions pòdon èsser suspresas. Per exemple, es lo cas en Occitània durant leis episòdis mediterranèus ò cevenòus.
Lei degalhs deis inondacions son importants car l'aiga destrutz ò fragiliza leis infrastructuras, lei bens e lei recòltas que son tocadas. Dins aquò, demòran generalament concentrats dins lei zònas inondablas. Lei metòdes de prevencion son donc centradas sus l'identificacion d'aquelei zònas, sus la construccion d'obratges permetent d'empedir lo passatge de l'aiga (levadas, restancas...), sus l'enebiment de bastir d'ostaus dins lei zònas menaçadas, sus la regulacion dau debit gràcias a de restancas e sus l'entretenença dau liech dei corrents d'aiga. De reflexions sus la formacion d'espacis naturaus capables de retenir l'aiga (seuva, palun...) son tanben de còps utilas. Pasmens, aquò permet unicament de redurre lo risc de desbordament ò de regolament excessius. Es pas capable d'arrestar una remontada de jaç freatic.
Colada de fanja e movement de terren
thumb|right|Fotografia d'un important movement de terren a Valdisotto en Itàlia.
Lei coladas de fanga e lei movements de terren son de fenomèns d'instabilitat d'una massa geologica. Lo premier fenomèn es fòrça liat a la preséncia d'aiga que permet d'alordir e de mobilizar lo terren. Es sovent rapid (fins a 80 km/h) e destructor car l'energia de la massa en movement pòu aisament devastar lei construccions umanas. Pòu aver luòc dins totei lei regions mai de pendís sobdes e eissuchs tocats per de precipitacions raras e violentas son de condicions fòrça favorablas a sa formacion. L'origina dei movements de terren es pus complèxa car implica de factors geologics, geofisics e sismics. Regarda generalament de massas argielosas ò marlosas situadas lòng d'un pendís ò d'un bauç. Lei precipitacions pòdon favorizar son entraïnar mai son pas una condicion indispensabla.
La prevencion d'aquelei fenomèns necessita l'identificacion dei zònas instablas. Per lei coladas de fanga, l'identificacion dei zònas inondablas car an un comportament similar a aqueu d'un torrent. Aquò demanda donc normalament la creacion e l'organizacion de servicis geologics e la mesa en plaça de mesuras de susvelhança per seguir l'estat d'instabilitat dei massas menaçantas.
Avalanca
thumb|right|Fotografia d'una avalanca qu'arriba dins una seuva de conifèrs.
Una avalanca designa l'afondrament rapid d'una massa instabla de nèu ò de glaç sus lo pendís d'una montanha. Sei causas varian segon la sason car divèrsei factors meteorologics (importància dei tombadas de nèu, vent, temperatura...) favorizan l'instabilitat dei jaç de nèu. De mai, la natura deis avalancas despend dei caracteristicas de la nèu. Lei dos cas extrèms son l'avalanca de nèu brenosa e aquela de placa compacta. La premiera es constituïda d'una mescla de nèu e d'aire que forma un corrent capable d'agantar de velocitats importantas (mai de 100 km/h) e de percórrer de distàncias lòngas dins la vau. La segonda designa la mesa en movement d'una placa de nèu compacta (e de còps de glaç). Es un fenomèn frequent après de periòdes de vent ò durant la fonda. La placa pòu rarament glissar longtemps dins la vau car es somesa a de fòrças de fretament importantas. Pasmens, a una energia cinetica considerabla.
Lei degalhs despendon de l'intensitat de l'avalanca e de sei proprietats. La nèu brenosa pòu cubrir una zòna importanta e entraïnar l'explosion dei construccions en causa de la diferéncia de pression entre l'interior e l'exterior de l'edifici. D'efiech, en causa de la velocitat, la pression de l'aire blocat dins lo corrent demenís fòrça, çò que pòu entraïnar la sortida violenta de l'aire present dins un bastiment. Un autre problema grèu es l'espessor de nèu dins lo corrent que pòu aisament passar plusors mètres. Dins lo cas d'una avalanca de placa, lei degalhs vènon dau tuert de la massa.
Lei metòdes de prevencion son de nivèus variats. L'identificacion dei corredors d'avalanca e la limitacion dei construccions dins lei zònas menaçadas n'en son la basa. Durant la sason ivernenc, de complements utils son la deteccion dei condicions meteorologicas que favorizan la formacion de jaç de nèu instables, l'entraînement volontari deis avalancas (generalament amb una carga explosiva) e l'informacion dau public.
Ciclòn, tornado e tempèsta
thumb|right|Fotografia d'un ciclòn tropicau dempuei l'Estacion Espaciala Internacionala.
Lei vents poderós pòdon entraïnar de destruccions considerablas, especialament se son acompanhats d'autrei fenomèns meteorologics perilhós coma de precipitacions importantas. Lo ciclòn tropicau es probablament lo pus dangeirós car es a l'origina de vents poderós (mai de 120 km/h) e de pluejas fòrça violentas (sovent mai de 500 mm) sus de zònas estendudas. D'efiech, un tau ciclòn pòu se desplaçar e agantar aisament un diamètre de plusors centenaus de quilomètres. Lei tornados son de fenomèns pus localizats que pòdon aparéisser durant una chavana. Es un revolum de vents fòrça violents (benlèu mai de 400 km/h dins certanei cas) que pòu percórrer de distàncias de quauquei desenaus de quilomètres. Enfin, lei tempèstas classicas pòdon presentar de vents violents e engendrar de precipitacions importantas. Segon lei situacions, son susceptiblas de tocar de superficias gròssas, especialament dins lei zònas litoralas.
Lei destruccions son causadas per l'energia portada per lo vent ò per diferéncias de pression entre l'interior e l'exterior d'un bastiment. De mai, leis objèctes arrancats vènon de projectils segondaris. Pasmens, dins lo cas dei ciclòns, lei degalhs pus grèus son sovent entraïnats per d'inondacions torrencialas. Lei tornados pus poderós pòdon destrurre totei lei tipes d'infrastructuras.
La prevencion demanda de preparar lei populacions a aquelei fenomèns e a lei detectar. Ansin, es possible d'organizar lo teissut urban per redurre leis efiechs d'un ciclòn en aumentant la soliditat dau bastit e en assaiant de canalizar leis inondacions. De sostas pòdon tanben èsser creats per leis abitants. Dins lei regions regularament tocadas per de tornados, l'alèrta e lei sostas son lei dos mejans pus eficaç car lo relambi entre la deteccion e l'arribada dau fenomèn es de còps fòrça cort.
Fenomèn climatic extrèm
thumb|right|Fotografia d'animaus mòrts durant un periòde de secaressa en Africa Orientala.
Totei lei fenomèns meteorologics extrèms pòdon, per definicion, entraïnar una catastròfa naturala. Per exemple, una abséncia duradissa de pluejas es tanben problematica car pòu congrear una secaressa que mena a la disparicion progressiva de l'aiga de superficia. Dins lei cas pus grèus, aquò a d'efiechs negatius sus la fauna e la flòra. Per faciar aquela situacion, es necessari de dispausar de resèrvas d'aiga ò de mejans d'alimentation segondaris (potz...). Pasmens, s'una partida deis activitats umanas pòdon èsser sauvadas, lei consequéncias sus leis ecosistèmas son sovent pus lòngas de reparar.
Lei periòdes de freg perlongat pausan tanben de problemas seriós per leis ecosistèmas e leis infrastructuras d'una region. D'efiech, se la fauna e la flòra son capablas de resistir a de condicions mai ò mens duras, pòdon pas subreviure en dessota d'un certan limit. Regardant leis installacions umanas, lo freg favoriza la formacion de blòts de glaç. Lei rets electrics i son fòrça vulnerables car lei cables son fragilizats per lo pes suplementari de portar. L'isolacion de l'abitat es un complement important car demenís la consumacion d'energia de la populacion. Dins una mendra mesura, es egalament necessari de protegir lei rets d'aiga potabla e de dispausar de carburants adaptats per permetre lo foncionament dei motors d'explosion.
Incendi forestier
thumb|right|Fotografia d'un incendi de bòsc en Montana.