Los Pirenèus (o a tòrt las Pirenèas), tanben sonats popularament Los Pòrts, son una cadena montanhosa entre la mar Mediterranèa (cap de Creus) e l'ocean Atlantic (golf de Gasconha), situada en Occitània (pendís nòrd), als Païses Catalans (èst), al Bascoat (oèst) e en Aragon (pendís sud).
En tèrmes d'estats, los Pirenèus separan França (pendís nòrd) e Espanha (pendís sud) e comprenon al mitan lo principat d'Andòrra. Las principalas excepcions a aquesta disposicion son formadas 1º per la Val d'Aran, una valada occitana que depend d'Espanha mas que se situa sul pendís nòrd del massís; 2º per lo vilatge catalan de Llívia qu'es una enclava espanhòla dins l'estat francés; 3º per la comarca catalana de Cerdanha situada sul pendís sud de la cadena, mas partejada entre França e Espanha.
thumbnail|Pirenèus centrals thumb|Vista satellit dels Pirenèus. right|thumb|Estanh dels Gorgs, en Bearn
An una longor de 425 km e una largor que generalament fa pas mai de 100 km.
Lo gentilici es pirenenc -a.
Los Pirenèus prenon los noms seguents dins las lengas dels territòris qu'ocupan: en catalan Pirineus; en aragonés Pireneu; en basc Pirinioak; en francés Pyrénées; en espanhòl Pirineos.
Segond la mitologia grèga, los Pirenèus foguèron creats per Eracles, que faguèt un clapàs per enterrar la princessa Pirena.
Principalas cimas Qualques unas de las cimas pus importantas dels Pirenèus son, entre d'autras: Lo Pic d'Aneto (3404 m), en Ribagòrça, lo pus naut de la sèrra. Lo pic de Pocets (3375 m), en Ribagòrça. Lo Mont Perdut (3355 m), en Aragon. Vinhamala (3298 m), en Gasconha. Lo Pica d'Estats (3143 m), a caval entre Palhars Sobeiran e Gasconha. La Comapedrosa (2942 m), altitud maximala d'Andòrra. Carlit (2921 m), en Nauta Cerdanha. Collarada (2886 m), en Aragon. Lo Pic de Mieidia d'Aussau (2884 m), en Bearn Montardo (2830 m), dins la Val d'Aran. Canigó (2784 m), en Conflent. Las doas cimas dels Encantats (2747 e 2738 m), en Palhars Sobeiran.
Nòtas
Referéncias
*