Per conóisser la lista completa de las letras e dels signes diacritics, vejatz: alfabet occitan.
La pronóncia (o prononciacion) de l'occitan, dins la nòrma classica, se fa segon de règlas de lectura pro constantas e pro regularas, amb plan pauc d'excepcions.
Per de rasons de clartat pedagogica e d'economia, aqueste article presenta las règlas de pronóncia mai generalas, en foncion de las mai grandas modalitats regionalas de l'occitan larg, sens poder intrar dins totes los detalhs locals. Dins los tablèus, la "pronóncia per defaut", dins la colomna centrala, es la del lengadocian, qu'es tanben sovent la pronóncia mejana de la majoritat dels dialèctes; s'indica la "pronóncia regionala diferenciada", dins la colomna de drecha, solament quand es diferenta del lengadocian.
Remarca — Pel vivaroalpenc, s'indica aicí subretot las tendéncias foneticas del vivaroalpenc de l'èst (alpenc). Cal saber que lo vivaroalpenc de l'oèst (vivarodaufinenc) a una pronóncia pro similara a la de l'auvernhat.
Lo principi de las grafias englobantas L'ortografia de l'occitan (dins la nòrma classica) ten de règlas de pronóncia variablas segon los dialèctes. Un principi majoral es de privilegiar de grafias englobantas o grafias suport: una meteissa manièra d'escriure accèpta de règlas de pronóncia diferentas segon los dialèctes. Aquel principi intra dins lo principi mai general de la diasistematicitat, çò es, se met en valor las correspondéncias regularas entre los diferents dialèctes, que son units dins lo meteis diasistèma (lo sistèma de las correspondéncias interdialectalas que fan la coesion de la lenga occitana).
Vocalas
Grafèma Pronóncia per defaut Pronóncia regionala diferenciadaa en general noicon|30px auvernhat e lemosin: s'es tonica s'es abans l'accent tonic -a finala, atòna / noicon|30px provençal: . Dins la terminasons -ia, la a es generalament muda (-ia prononciada [i]).aranés, auvernhat meridional, bearnés pirenenc , donasanés, montpelhierenc, niçard, nimesenc, vivaroalpenc-as finala, terminason atòna provençal: ( dins los vèrbs a la 2a persona del singular) niçard: ( dins los vèrbs a la 2a persona del singular) vivaroalpenc: auvernhat: lemosin: -an finala, terminason tonica ( dins certans mots internacionals) provençal, niçard, vivaroalpenc: lemosin e auvernhat: ( dins certans mots internacionals) (tanben aquesta pronóncia se tròba dins los parlars lengadocians e vivaroalpencs del Massís Central)-an finala, terminason atòna dins los vèrbs a la 3a persona del plural provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: Remarca - A costat de la pronóncia referenciala , se pòt ausir tanben dins fòrça parlars.à noicon|30px á noicon|30px provençal e niçard: lengadocian oriental: ai provençal, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: s'es tonic s'es atònau provençal, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: s'es tonic s'es atònè noicon|30px auvernhat: lemosin: , mas se fa brisa de distincion entre e .e, é noicon|30px auvernhat: lemosin: , mas se fa brisa de distincion entre e . i * noicon|30px* noicon|30px après una vocala* o abans una vocala í noicon|30px -ion final provençal: niçard, vivaroalpenc: lemosin: ò noicon|30px niçard: en general, mas dins certans mots (tanben dins certans parlars provençals, lengadocians, vivaroalpencs e auvernhats)ó noicon|30px o * noicon|30px* o davant una vocala oi, ói lemosin: (tanben en provençal maritim)oï, oí o u * noicon|30px* après una vocala* o davant una vocala Dins certans parlars de la còsta mediterranèa, u passa de a .uè, ue uè gascon: ue lemosin: ue auvernhat: uè vivaroalpenc, niçard, provençal: ue uò y, segon los mots
Vocala + s en lemosin e en auvernhat En lemosin, una s en fin de sillaba sovent es muda, mas alonga la pronóncia de la vocala precedenta: as, às, ás es, és ès en fin de mot is, ís òs os, ós us, ús s se pronóncia totjorn dins los mots internacionals.
En auvernhat, una s en fin de sillaba sovent es muda, e alonga pas la vocala precedenta. as, às, ás es, és ès en fin de mot is, ís òs os, ós us, ús Per contra s se pronóncia davant c/qu, p, t, ch (almens en sud-auvernhat). s se pronóncia totjorn dins los mots internacionals.
Consonantas
Grafèma Pronóncia per defaut Pronóncia regionala diferenciadab ( entre doas vocalas o al contacte de , e ) provençal, niçard, vivaroalpenc, lemosin: auvernhat:
davant i, u-b finala provençal, auvernhat, lemosin: muda (rarament: dins los mots internacionals)bt lemosin, auvernhat, provençal, niçard, vivaroalpenc: c * * davant e, i auvernhat:
davant u davant e davant i-c finala provençal, auvernhat, lemosin: muda (rarament: dins los mots internacionals)ç davant a, o, u auvernhat: davant a, o davant u-ç finala auvernhat, lemosin: muda (rarament: dins los mots internacionals) provençal: (mas muda après un diftong)cc solament davant e, i gascon: lemosin, vivaroalpenc, niçard, provençal: auvernhat: davant e davant ich lemosin: (tanben dins certans parlars lengadocians, vivaroalpencs e provençals) auvernhat:
davant i, u-ch finala auvernhat, lemosin: muda (rarament: dins los mots internacionals) provençal: muda (rarament: dins los mots internacionals)d ( entre doas vocalas o al contacte de , e ) provençal, niçard, vivaroalpenc, lemosin: auvernhat:
davant i, u-d finala provençal, auvernhat, lemosin: muda (rarament: dins los mots internacionals) dd provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: f auvernhat:
davant i, ug * ( entre doas vocalas o al contacte de , e )* davant e, i gascon: ( entre doas vocalas o al contacte de , e ) davant e, i provençal, niçard, vivaroalpenc:
davant e, i lemosin:
davant e, i (tanben dins certans parlars lengadocians, vivaroalpencs e provençals) auvernhat:
davant u davant e davant i-g finala * * dins qualques mots lemosin, auvernhat, provençal: mudagd gascon, lemosin, auvernhat, provençal, niçard, vivaroalpenc: gu davant e, i ( entre doas vocalas o al contacte de , e ) provençal, niçard, vivaroalpenc, lemosin: auvernhat: davant e davant igü (o gu, trèma facultatiu) ( entre doas vocalas o al contacte de , e ) provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: h muda gascon: j gascon: lemosin: (tanben dins certans parlars lengadocians, vivaroalpencs e provençals) auvernhat:
davant i, uk auvernhat:
davant i, ul auvernhat:
davant i, u-l finala en general Mas dins la màger part dels dialèctes, -l finala es muda dins un mot accentuat sus l'avantdarrièra sillaba.ll provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: lh provençal: -lh finala provençal, niçard, auvernhat, lemosin: m * en general* davant p, b, m * davant una consonanta autra que p, b, m gascon: en general davant p, b, m, n, s davant una consonanta autra que p, b, m, n, s lemosin, vivaroalpenc, niçard, provençal: en general davant una consonanta (seminasalizacion de la vocala precedenta) auvernhat:
davant i, u davant una consonanta (seminasalizacion de la vocala precedenta)-m finala lemosin, auvernhat, provençal, niçard: (seminasalizacion de la vocala precedenta) vivaroalpenc:
dins los vèrbs a la 1a persona del plural (seminasalizacion de la vocala precedenta) gascon: mm provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: n * * davant p, b, m* davant c/qu, g/gu* davant f provençal, niçard, vivaroalpenc, lemosin:
davant una consonanta (seminasalizacion de la vocala precedenta) auvernhat:
davant i, u davant una consonanta (seminasalizacion de la vocala precedenta)-n finala muda dins la majoritat dels mots ( dins certans mots) auvernhat, lemosin: muda dins la majoritat dels mots ( dins certans mots: seminasalizacion de la vocala precedenta) gascon: muda (o ben segon las zònas) dins la majoritat dels mots ( dins certans mots) provençal, niçard, vivaroalpenc: (seminasalizacion de la vocala precedenta)nn provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: -nd finala-nt finala lemosin, auvernhat, provençal: (seminasalizacion de la vocala precedenta) niçard: vivaroalpenc: nh -nh finala lemosin, auvernhat, provençal, niçard: (seminasalizacion de la vocala precedenta) gascon, vivaroalpenc: p auvernhat:
davant i, u-p finala provençal, auvernhat, lemosin: muda (rarament: dins los mots internacionals) niçard: en general dins los tres mots còp, tròp, cap = que tanben se pòdon escriure tròup, còup, caup (lo cap de la còsta maritima se pronóncia mas lo cap al sens de partida del còrs o de dirigent se pronóncia ) qu auvernhat:
davant iqü (o qu, trèma facultatiu) r * apicala brèva * apicala longa en començament de mot* apicala longa davant n, l provençal, niçard: uvulara en general apicala brèva entre doas vocalas vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: apicala brèva o tanben, eventualament, uvulararr entre doas vocalas apicala longa provençal, niçard: uvulara vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: apicala brèva o tanben, eventualament, uvulara-r finala muda en general ( dins certans mots) lemosin:
muda dins los vèrbs a l'infinitiu acabats en -ar , -ir , -er muda dins las terminasons -ier, -er. muda après un diftong auvernhat:
muda dins los vèrbs a l'infinitiu acabats en -ar , -ir , -er muda dins las terminasons -èir, -er, -dor. muda après un diftong provençal, niçard:
muda dins los vèrbs a l'infinitiu acabats en -ar , -ir , -er muda dins las terminasons -ier, -er, -dor. muda après un diftong vivaroalpenc: ; se pronóncia dins totas menas de terminasons, e mai dins los vèrbs a l'infinitiu-rm finala provençal, niçard: vivaroalpenc: -rn finala provençal: niçard: vivaroalpenc: s * * entre doas vocalas auvernhat:
davant i, u entre doas vocalas entre doas vocalas, davant i, u-s finala * * muda dins qualques mots cona pas, pus, res, dins plaçats davant una consonanta gascon: auvernhat, lemosin: muda en general ( dins los mots internacionals) tot essent muda, pòt influenciar la pronóncia de la vocala precedenta, cf. çai subre seccion "Vocalas + s". provençal, niçard:
muda après un diftong muda dins certans mots coma pas, pus, ges, dins muda dins los plurals acabats per -s pasmens, -s muda se pronóncia tornarmai davant un mot que comença per una vocalass entre doas vocalas auvernhat:
davant i, ush En gascon, la i es muda entre una vocala e sh: peish t auvernhat:
davant i, u-t finala provençal, auvernhat, lemosin: muda (rarament: dins los mots internacionals) vivaroalpenc:
muda dins certans mots, en particular dins los participis passats acabats per vocala + -ttg davant e, itj davant a, o, u gascon, provençal, niçard, vivaroalpenc: lemosin: (tanben dins certans parlars lengadocians, vivaroalpencs e provençals) auvernhat:
davant i, utl lemosin, auvernhat: provençal, niçard, vivaroalpenc: tm lemosin, auvernhat: provençal, niçard, vivaroalpenc: tn lemosin, auvernhat: provençal, niçard, vivaroalpenc: tz entre doas vocalas gascon, lemosin, auvernhat, provençal: vivaroalpenc, niçard: -tz finala provençal, niçard, vivaroalpenc: auvernhat, lemosin: muda v ( entre doas vocalas o al contacte de , e ) provençal, niçard, vivaroalpenc, lemosin: auvernhat:
davant i, uw , segon los mots provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat, lemosin: , segon los motsx * * davant una consonanta gascon:
dins lo prefixe ex- davant una vocala davant una consonanta lemosin, vivaroalpenc, niçard, provençal:
dins lo prefixe ex- davant una vocala davant una consonanta auvernhat:
davant i, u dins lo prefixe ex- davant una vocala dins lo prefixe ex- davant i, u davant una consonantaz auvernhat:
davant i, u-z finala
Particularitats lengadocianas Tanben cal notar que lo lengadocian: A uniformizat las sequéncias , e amb la pronóncia unenca : los còps , los baobabs , la sinòpsi , los amics , occitan , bòxa , fax . Fa sovent una assimilacion dins un grop de doas consonantas: la primièra consonanta pren lo son de la segonda consonanta: captar , acte , subjècte , fotbòl .
Qualques excepcions