Los lepidoptèrs (Lepidoptera) son un d'insèctes tanben apelats parpalhòls o parpalhons.
Se caracterizan per tres parelhs de patas (coma totes los insèctes) e per dos parelhs d'alas recobèrtas d'escatas de colors fòrt variadas segon las espècias (d'ont lor nom : lepidoptèr del latin lepidoptera, el meteis del grèc λεπίς « escata » e πτερόν « ala »). Los lepidoptèrs pondon d'uòus que donan naissença a de larvas apeladas canilhas o erugas o tòras. Aquestas darrièras fabrican de seda, e forman puèi sovent un cocon ont se transforman en adulte.
Caracteristicas Los lepidoptèrs se caracterizan per: de pèças bucalas transformadas en trompa, enrotlada en espirala per aspirar lo nectar ; dos parelhs d'alas membranosas recobèrtas d'escatas coloradas, que son de sedas aplatidas; lo mot de lepidoptèrs ven d'aquesta caracteristica: lepidos vòl dire en grèc. un còrs gaireben totjorn amagat per revestiment de fanèrs espés ; la larva, o canilha, es de tipe trissador amb doas glandas labialas sericigèns es a dire fabricant un fial de seda ; una transformacion en babòt sovent dins un cocon.
99 % de las espècias conegudas son fitofagasJose Luis Viejo Montesinos (1998). Evolución de la fitofagia en los insectos, Boletín de la Real Sociedad Española de Historia Natural (Actas), 95 : 23-30. , es a dire que se noirisson de plantas. Los adultes se noirisson per la màger part de nectar de plantas de flors.
Classificacion La taxinomia dels insèctes es en plena evolucion, e las diferentas classificacions son fòrt despariats particularament en çò que concernís las seccions situadas entre los òrdres e los genres.
Classificacion I
La màger part dels lepidoptèrs, mai comunament apelats parpalhòls o parpalhons, se recampan en la division dels Ditrysia, que representa 99% dels lepidoptèrs, ela-meteissa devesida en dos s : Los eterocèrs, son puslèu de colors tèrnas, lors antenas son sovent en plumas (son implicadas dins la comunicacion per las feromònas) (parpalhòls de nuèch). Aqueste sosòrdre compren de nombrosas superfamilhas (SF) e s (fam.) que recampan las piralas, las Tinhas e las arnas :
Los ropalocèrs son d'insèctes de las colors vivas, lors antenas s'acaban generalament en maçugas plan distintas (parpalhòls de jorn). Aqueste compren tanben qualques superfamilhas (SF) e s (fam.) :
Lo 1 % demorant es constituit per la dels Monotrysia que compren doas superfamilhas caracterizadas per de larvas minosas :
Aquestas distincions basadas essencialament sus la morfologia son practicament abandonadas al profit d'analisis filogeneticas.
Classificacion II
Los lepidoptèrs son devesits en quatre sosòrdres : Frenatae - frenatas Jugatae Macrolepidoptera Microlepidoptera
Los parpalhòls d'Euròpa
Classificacion adoptada per Fauna Europae Fauna Europaea es la banca de donadas de l'Union Europèa sus la fauna d'Euròpa. Mantenguda per l'Universitat d'Amsterdam, l'Universitat de Copenaga e lo Museum Nacional d'Istòria Naturala de París, es accessibla a totes sus Internet. Classificacion dels lepidoptèrs d'Euròpa Superfamilhas: Familhas: Sosfamilhas: Acanthopteroctetoidea Acanthopteroctetidae Alucitoidea Alucitidae Axioidea Axiidae Bombycoidea Brahmaeidae Endromidae Lemoniidae Mirinidae Saturniidae Agliinae Saturniinae Sphingidae Macroglossinae Smerinthinae Sphinginae Choreutoidea Choreutidae Choreutinae Millierinae Copromorphoidea Carposinidae Cossoidea Cossidae Cossinae Zeuzerinae Drepanoidea Drepanidae Drepaninae Thyatirinae Epermenioidea Epermeniidae Epermeniinae Ochromolopinae Eriocranioidea Eriocraniidae Galacticoidea Galacticidae Gelechioidea Agonoxenidae Amphisbatidae Amphisbatinae Autostichidae Autostichinae Holcopogoninae Symmocinae Batrachedridae Blastobasidae Chimabachidae Coleophoridae Cosmopterigidae Antequerinae Chrysopeleiinae Cosmopteriginae Deoclonidae Depressariidae Cryptolechiinae Depressariinae Elachistidae Ethmiidae Gelechiidae Dichomeridinae Gelechiinae Pexicopiinae Lecithoceridae Ceuthomadarinae Lecithocerinae Oditinae Momphidae Oecophoridae Deuterogoniinae Oecophorinae Pterolonchidae Schistonoeidae Scythrididae Stathmopodidae Geometroidea Geometridae Alsophilinae Archiearinae Desmobathrinae Ennominae Geometrinae Larentiinae Orthostixinae Sterrhinae Uraniidae Epipleminae Gracillarioidea Bucculatricidae Douglasiidae Gracillariidae Gracillariinae Lithocolletinae Phyllocnistinae Roeslerstammiidae Hepialoidea Hepialidae HesperioideaHesperiidaeHesperiinaeHeteropterinaePyrginae Incurvarioidea Adelidae Adelinae Nematopogoninae Crinopterygidae Heliozelidae Incurvariidae Prodoxidae Lasiocampoidea Lasiocampidae Chondrosteginae Lasiocampinae Malacosominae Pinarinae Poecilocampinae Micropterigoidea Micropterigidae Nepticuloidea Nepticulidae Nepticulinae Opostegidae Oposteginae Opostegoidinae Noctuoidea Arctiidae Arctiinae Lithosiinae Syntominae Lymantriidae Arctorninae Calliterinae Lymantrinae Nygmininae Orgyinae Noctuidae Acontiinae Acronictinae Aedeiinae Amphipyrinae Bagisarinae Bryophilinae Calpinae Catocalinae Condicinae Cuculliinae Dilobinae Eublemminae Eustrotiinae Euteliinae Hadeninae Heliothinae Herminiinae Hypeninae Micronoctuinae Noctuinae Pantheinae Plusiinae Raphiinae Rivulinae Strepsimaninae Tytinae Nolidae Chloephorinae Eariadinae Nolinae Notodontidae Notodontinae Phalerinae Ptilodoninae Pygaerinae Stauropinae Thaumetopoeidae Thaumetopoeinae Papilionoidea Lycaenidae Lycaeninae Riodininae Nymphalidae Apaturinae Charaxinae Danainae Heliconiinae Libytheinae Limenitidinae Melitaeinae Nymphalinae Satyrinae Papilionidae Papilioninae Parnassiinae Pieridae Coliadinae Dismorphiinae Pierinae Pterophoroidea Pterophoridae Agdistinae Pterophorinae Pyraloidea Crambidae Acentropinae Cathariinae Crambinae Cybalomiinae Evergestinae Glaphyriinae Odontiinae Pyraustinae Schoenobiinae Scopariinae Spilomelinae Pyralidae Epipaschiinae Galleriinae Phycitinae Pyralinae Schreckensteinioidea Schreckensteiniidae Sesioidea Brachodidae Castniidae Sesiidae Sesiinae Tinthiinae Thyridoidea Thyrididae Tineoidea Eriocottidae Lypusidae Psychidae Epichnopteryginae Naryciinae Oiketicinae Placodominae Psychinae Taleporiinae Typhoniinae Tineidae Dryadaulinae Euplocaminae Hapsiferinae Hieroxestinae Meessiinae Myrmecozelinae Nemapogoninae Perissomasticinae Scardiinae Setomorphinae Stathmopolitinae Teichobiinae Tineinae Tischerioidea Tischeriidae Tortricoidea Tortricidae Chlidanotinae Olethreutinae Tortricinae Urodoidea Urodidae Yponomeutoidea Acrolepiidae Bedelliidae Glyphipterigidae Glyphipteriginae Orthoteliinae Heliodinidae Lyonetiidae Cemiostominae Lyonetiinae Plutellidae Yponomeutidae Argyresthiinae Praydinae Scythropiinae Yponomeutinae Ypsolophidae Ochsenheimeriinae Ypsolophinae Zygaenoidea Epipyropidae Heterogynidae Limacodidae Somabrachyidae Zygaenidae Chalcosiinae Procridinae Zygaeninae
Qualques espècias comunas en Euròpa Aglais urticae — Pichona tortuga Aporia crataegi — Gazé Argynnis paphia — Tabat d'Espanha Euplagia quadripunctaria — Escata chinada Fabriciana niobe — Chifra Gonepteryx rhamni — Limona Gonepteryx cleopatra - Limona de Provença Hipparchia fagi — Silvandre Hipparchia alcyone - Pichon silvandre Inachis io — Pavon de jorn Limenitis camilla — Pichon silvenc Lycaena alciphron — Bronzat Macroglossum stellatarum — Moro sphinx Melanargia galathea — Mièg-dòl Papilio machaon — Macaon o Grand pòrta-coa Pyronia tithonus — Amaryllis Vanessa atalanta — Vulcan Acherontia atropos'' — Esfinx cap de mòrt
Parpalhòls del mond Qualques espècias Urania : Grand parpalhòl de Madagascar, de colors vivas (Familha dels uranids). Monarca : Parpalhòl diürne d'America del Nòrd que sa particularitat es de migrar. Parpalhòl de cendre : parpalhòl nocturne urticant responsable de la parpalholiti.
Lista de familhas actualament acceptadas FamilhaAutrament inclús dinsAcanthopteroctetidae Davis, 1978 Acrolepiidae Heinemann, 1870Plutellidae o YponomeutidaeAcrolophidaeTineidaeAdelidae Bruand, 1851 Agathiphagidae Kristensen, 1967 Agonoxenidae Meyrick, 1926Elastichidae o ColeophoridaeAididaeMegalopygidaeAlucitidae Leach, 1815 Anomoeotidae Anomosetidae Anthelidae Arctiidae Leach, 1815 Arrhenophanidae Axiidae Rebel, 1919NoctuidaeBatrachedridae Heinemann & Wocke, 1876Coleophoridae o Mompidae o CosmopterigidaeBedelliidae Meyrick, 1880LyonetiidaeBlastobasidae Meyrick, 1894ColeophoridaeBombycidae Latreille, 1802 Brachodidae Heppner, 1979Glyphipterigidae Brahmaeidae Swinhoe, 1892 Bucculatricidae Wallengren, 1881 Callidulidae Carposinidae Walsingham, 1897 Carthaeidae Castniidae CecidosidaeIncurvariidae Choreutidae Stainton, 1854GlyphipterigidaeColeophoridae Bruand, 1851 Copromorphidae Cosmopterigidae Heinemann & Wocke, 1876 Cossidae Leach, 1815 Crambidae Latreille, 1810PyralidaeCrinopterygidae Spuler, 1898 Cyclotornidae Dalceridae Doidae Donahue & Brown, 1987ArctiidaeDouglasiidae Heinemann & Wocke, 1876 Drepanidae Boisduval, 1828 Dudgeoneidae Elachistidae Bruand, 1851 Endromidae Boisduval, 1828 Epermeniidae Spuler, 1910 Epicopeiidae Epipyropidae Dyar, 1903 Eriocottidae Spuler, 1898IncurvariidaeEriocraniidae Tutt, 1899 Ethmiidae Busck, 1909ElachistidaeEupterotidae GalacticidaePlutellidaeGelechiidae Stainton, 1854 Geometridae Leach, 1815 Glyphipterigidae Stainton, 1854 Gracillariidae Stainton, 1854 HedylidaeGeometridaeHeliodinidae Heinemann & Wocke, 1876 Heliozelidae Heinemann & Wocke, 1877 Hepialidae Stephens, 1829 Hesperiidae Latreille, 1809 HeterobathmiidaeMicropterigidae Heterogynidae Herrich-Schäffer, 1846 Himantopteridae Holcopogonidae Gozmany, 1967AutostichidaeHyblaeidae Immidae Heppner, 1977GlyphipterigidaeIncurvariidae Spuler, 1898 LacturidaeYponomeutidaeLasiocampidae Harris, 1841 Lecithoceridae Le Marchand, 1947Gelechiidae Lemoniidae Dyar, 1896 Limacodidae Duponchel, 1845 Lophocoronidae Common, 1973 Lycaenidae Leach, 1815 Lymantriidae Hampson, 1893 Lyonetiidae Stainton, 1854 Lypusidae Heinemann, 1870Tineidae o Psychidae o YponomeutidaeMegalopygidae Metachandidae Meyrick, 1911Oecophoridae o GelechiidaeMicropterigidae Herrich-Schäffer, 1855 Mimallonidae MirinidaeBombycidaeMnesarchaeidae Momphidae Herrich-Schäffer, 1857ColeophoridaeNeopseustidae Neotheoridae Kristensen, 1978. Nepticulidae Stainton, 1854 Noctuidae Latreille, 1809 Nolidae Hampson, 1894NoctuidaeNotodontidae Stephens, 1829 Nymphalidae Swainson, 1827 Oecophoridae Bruand, 1851 Oenosandridae Miller, 1991Notodontidae (Thaumatopoeidae)Opostegidae Meyrick, 1893 Palaeosetidae PalaephatidaeTineidaePantheidae Smith, 1898NoctuidaePapilionidae Latreille, 1802 Pieridae Duponchel, 1835 Plutellidae Guenee, 1845YponomeutidaeProdoxidae Riley, 1881 Prototheoridae Psychidae Boisduval, 1828 Pterolonchidae Meyrick, 1918ColeophoridaePterophoridae Zeller, 1841 Pyralidae Latreille, 1802 Riodinidae Grote, 1895LycaenidaeRoeslerstammiidae Bruand, 1850 Saturniidae Boisduval, 1837 Schreckensteiniidae Fletcher, 1929 Scythrididae Rebel, 1901 Sematuridae Sesiidae Boisduval, 1828 SimaethistidaePyralidaeSomabrachyidae Hampson, 1920MegalopygidaeSphingidae Latreille, 1802 Symmocidae Gozmany, 1957AutostichidaeThyrididae Herrich-Schäffer, 1846 Tineidae Latreille, 1810 Tineodidae Meyrick, 1885 Tischeriidae Spuler, 1898 Tortricidae Latreille, 1802 Uraniidae Urodidae Kyrki, 1984 WhalleyanidaeThyrididaeYponomeutidae Stephens, 1829 Ypsolophidae Guenee, 1845YponomeutidaeZygaenidae Latreille, 1809
Annèxes Nòtas
Ligams intèrnes
Ruca Insècte Lepidopterologia Lista de periodics lepidopterologics parpalhòlita
Ligams extèrnes
European Butterflies and Moths European Butterflies and Moths Los lepidoptèrs sus galariá-insècte Atiratz los parpalhòls dins vòstre jardin Encyclopédie visuelle des Insectes de France Papillons d'Europe et d'Afrique du nord