right|400px|thumb|Monarquia constitucionala: Una monarquia constitucionala, tanben coneguda coma monarquia limitada o monarquia democratica, es un tipe de regim politic que reconeis un monarca elegit o ereditari coma cap de l'Estat, mas qu'una constitucion limita sos poders.

Las monarquias constitucionalas modèrnas son mai sovent de monarquia parlementàrias amb un sistèma de separacion dels poders que lo monarca es lo cap simbolic del poder executiu. Aquel poder es en practica devolut a un primièr ministre nomenat pel monarca, e devent aver lo sosten del Parlament, davans que, son govèrn es sol responsable.

Lo monarca, independent des partits politics, dispausa de prerogativas constitucionalas per exercir son ròtle eminentament simbolic coma fisador de la Constitucion e de la democracia, de l'unitat nacionala e de l'integritat territoriala, mas tanben coma simbòl del contunh istoric de l'Estat, representant e fisador de sos interèsses a l'estrangièr. Pòt aver tanben un drech de gaita, de conselh e d'avertiment sus la politica menada pel govèrn, presidir las sesilhas del conselh dels ministres, e èsser arbitre, en cas de crisi politica o de govèrn. Per aquò, a un ròtle neutre e pòt servir de mediator, e lo monarca es un segon Benjamin Constant. Atal, lo monarca parlamentari regna mas govèrna pas, o segon la formulacion d'Adolphe Thiers:

Lo monarca ereditari pòt èsser rei o reina, coma dins gaireben totas las monarquias europèas, mas tanben grand duc o granda duquessa, coma al Luxemborg, prince, coma a Mónegue o au Liechtenstein, emir, coma al Kowait, o emperador, coma al Japon.

Origina Las originas del concèpte venon de las monarquias absoludas de la fin de l'Edat Mejana que l'autoritat del govèrn i es exercida pel monarca e son govèrn. Lo desvolopament de la participacion populara dins las democracias passèt lo poder dels govèrns causits a d'assembladas e parlaments legislatius, produsent de sistèmas mai democratics. Atal, lo monarca regna mas govèrna pas.

Cap teoric de l'executiu Dins una monarquia constitucionala, lo pòste de cap de l'Estat se transmet abitualament al sen d'una familha reiala. Lo cap de l'Estat es teoricament responsable de l'executiu, çò qu'explica l'origina de denominacions coma .

Dins qualques païses lo monarca pòt téner sesilha amb lo govèrn malgrat qu'aja pas de ròtle dins la formacion de la politica. Dins d'autres, lo monarca a un drech d'accès a totes los afars del govèrn. Pasmens, qualques constitucions monarquicas rebutan lo monarca de tota participacion al govèrn. Es lo cas en Suècia e Japon, que lors sobeirans demòran pasmens de monarcas constitucionals.

Cap efectiu de l'executiu Pasmens, existís encara de monarquias constitucionalas que lor monarca es dotat de vertadièrs poders politics. Es lo cas de Mónegue que lo prince sobeiran a l'iniciativa de leis e nomena le Govèrn princièr. Aquel darrièr es responsable pas que davant el. En efècte, la separacion estricta dels poders fa que lo Govèrn es pas eissit del Conselh Nacional (parlament monegasc monocameral).

Aplicacion Actualament, es gaireben totjorn associada a una democracia representativa, çò que dona un compromés entre las teorias de sobeiranetat del pòble e un govèrn seguent una tradicion. E mai lo rei o la reina pòsca èsser vist coma cap de govèrn, es lo Primièr ministre que govèrna le país. Son poder deriva dirèctament o indirèctament d'eleccions.

Istoricament de monarquias constitucionalas foguèron pas totjorn de democracias representativas. Per exemple Itàlia, Japon e Espanha coneguèron de monarquias coexistissent amb un regim autoritari.

Dins lo monde Estat Dempuèi laconstitucion de Estatut Tipe de succession 1993 Principat Evesque d'Urgèl e lo President de la Republica Francesa 1981 Estat (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1901 Dominion (reialme) (Ostal de Windsor) 1973 Estat (reialme) (Ostal de Windsor) 2002 Reialme ereditari (Ostal Al-Khalifa) 1966 Estat (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1831 Reialme ereditari (familha de Belgica, ostal de Saxe-Cobourg-Gotha) 1981 Estat (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1907 Reialme ereditari (familha Wangchuck) 1993 Reialme electiva: seleccionat pels nòus membres del Conselh del Tròn entre los membres de la familha reiala 1867 Dominion (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1849 Reialme ereditari (familha Glücksborg, Ostal d'Oldenborg) 1971 Estat (emirat) electiva: elegit pels sèt emirs del Conselh Suprèm 1978 Reialme ereditari (Ostal de Borbon) 1974 Estat (reialme) Succession (Ostal de Windsor) 1978 Estat (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1962 Estat (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1946 Empèri ereditari (Ostal imperial de Japon Linhada Yamato) 1952 Reialme ereditari (familha Al-Hashimi) 1962 Estat (emirat) ereditari: aprovat per la familha Al-Sabah e a la majoritat de l'Assemblada nacionala 1993 Reialme ereditari: aprovat per collègi de Caps 1862 Principat ereditari (familha Von Liechtenstein) 1868 Grand ducat ereditari (Ostal de Nassau) 1957 Federacion (reialme) electiva: elegit pels nòus sultans dels Estats de Malàisia 1962 Principat ereditari (familha Grimaldi) 1631 Reialme ereditari (familha El Alaoui) 1907 Dominion (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1814 Reialme ereditari (familha af Glücksborg, Ostal d'Oldenbourg) 1975 Estat (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1815 Reialme ereditari (familha Van Oranje-Nassau) 1688 Reialme ereditari (familha Windsor) 1983 Federacion (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1960 Estat electiva 1979 Estat (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1979 Estat (reialme) ereditari (Ostal de Windsor) 1819 Reialme ereditari (Ostal Bernadòta) 1997 Reialme ereditari (familha Chakri) 1970 Reialme ereditari (familha Tupou) 1978 ereditari (Ostal de Windsor)

Ancianas monarquias constitucionalas Mai d'un païses coneguèron una monarquia constitucionala abans de venir republicas, coma :

Àustria-Ongria, de 1867 a 1919 ; Alemanha, de 1871 a 1919, amb l'Empèri Alemand ; Brasil, de 1822 a 1889, avec l’Empèri de Brasil. França, de 1791 a 1792 amb lo Reialme dels Franceses, puèi de 1814 a 1848, amb la Restauracion francesa e la Monarquia de Julhet ; Portugal, de 1820 a 1828 e de 1834 a 1910, jos branca liberala de l'Ostal de Bragança ; Romania, de 1831 a 1848 amb los Reglaments organics de Valachia e de Moldàvia; de 1859 a 1866, amb los Principats units, e puèi de 1866 a 1947, coma Principat de Romania, puèi del Reialme de Romania. Savòia e Sardenha, de 1713 a 1860.

Nòtas e referéncias

Articles connèxes Constitucion Politica Monarquia Monarquia absoluda Republica

hu:Monarchia#Alkotmányos monarchia