Rubió es un municipi del Principat de Catalonha, situat administrativament dins la comarca de la Anoia, província de Barcelona. La municipalitat compta 228 abitants (2014) e a una estenduda de 48 km². Es un de las municipalitats mai grandas de la Alta Segarra, e a a l'encòp la populacion mai redusida de tota la zòna. Lo tèrme municipal es delimitat dempuèi lo nòrd e en seguint lo sens de las agulhas del relòtge amb: Aguilar de Segarra (Bages), Castellfollit del Boix (Bages), Òdena, Jorba, Copons e Els Prats de Rei. Al nòrd de la municipalitat i a la Sèrra de Rubió, qu'ocupa granda part de la municipalitat e culmina a 837 msnm.
Sul toponim Rubió existisson doas opinions majoritàrias per çò qu'es de la siá etimologia. La primièra, ditz que Rubió es un toponim que deriva etimològicament de rubeus (roge), en fasent probablament allusion a la color roge de la tèrra e las ròcas de la montanha ont se bastiguèt lo Castèl de Rubió. Totun existís una segonda opinion i es la que lo tèrme Rubió deriva del antropònim latin rufus que significa ros (rubio en castelhan), a travèrs del nom Rubione, qu'èra posseïdor d'una finca o fundus dins la zòna pendent l'epòca romana.
__TOC__ centre|frameless|599x599px
Mitan fisic Lo terren del tèrme es de sòl calcari e se caracteriza per grands desnivèls de terren. La vegetacion majoritària a l'ora d'ara del tèrme son de pinus halepensis e pinus nigra, amb roure e alzina e la canèra de romaní. L'an 1986 i aguèt un grand incendi que faguèt esvair tota la tampa de bòsques frondosos de pinus halepensis e alzinars. Al nòrd del tèrme municipal, s'i tròba la Sèrra de Rubió, amb una altitud maximala de 837 mètres (Còpia de Palomes). E en çò que tanh la fauna, a Rubió i a de pòrcs senglars, guèines, conilhs, lèbes, caprerolus caprerolus, esquirols, èca. thumb|Lo Tuc de Sant Miquel
Estructura administrativa Lo territòri municipal compren: Rubió, lo Plan de Rubió e compren tanben los ancians tèrmes de Sant Martí de Maçana e Sant Pere de Ardesa, aquel darrièr, a l'ora d'ara desaparegut.
Rubió es una municipalitat rurala caracterizat per aver una populacion fòrça disseminada en masias. La municipalitat a de pichons nuclèus de populacion a l'entorn del Castèl de Rubió, al Plan de Rubió e a Sant Martí de Maçana, en mai d'un grand nombre de masias dispersadas arreu del tèrme.
Istòria Dins del tèrme municipal se son descobèrts de vestigis de l'aucupacion umana dempuèi l'eneolític. Ne son un exemple d'aquela aucupacion los dos sepulcres megalítics e la vil·la romana.
A la Nauta edat mejana la Sèrra de Rubió èra repartida entre tres castèls termenats (lo de Rubió, lo de Ardesa e Maçana).
Pendent lo sègle XIV, lo pòble patiguèt la pèsta e de divèrsas marridas culhitas que faguèron que fòrça tèrras demorèsson ermes e una granda part de la populacion rurala se desplacèsse dins las vilas e a las vilas prèpas.
A la debuta del sègle XIX, pendent la Guèrra del Francés, la Sèrra de Rubió foguèt un ponch estrategic per la resisténcia igualadina. Lo 1841 los bandolers Marimon e Casulleres que capitanejaven una granda partida de laironas foguèron atrapats pels mossos d'esquadra e lo sometent de Rubió. Los donèron ailà mòrt en lo nomenat "Plan de las Mascas". Après ans de atemorir los pageses dels entorns e quitament de vilas mejanas coma Jorba, Copons, Sant Martí de Tous, Santa Margarida de Montbui e Santa Maria de Miralles.
Conflicte rabassaire Lo conflicte rabassaire foguèt una de las causas de l'afrontament civil pendent la guèrra civila e s'alonga dempuèi lo 1930 fins al 1934. Aquel conflicte arribèt tanben lo tèrme municipal de Rubió en produsint un grand romango entre los amos e los rabassaires. Los rabassaires èran agropats amassa amb l'Union Republicana de Catalonha e defendián que las tèrras lor caliá èsser proprietat de qui las trabalha. Fruch de la radicalizacion generala del país, venguèt un conflicte intèrne notori dins lo pòble. Pendent los ans que portarà la Republica, qualques amos a causa de la repression d'aqueles lor calguèt s'amagar e fugir, perque foguèron perseguits.
Al domeni local, e parallèlament al conflicte de rabasses, Rubió patiguèt una modificacion territoriala, en perdent la zòna nòrd-èst que se annexionà als Prats de Rei fruch de l'inestabilitat del moment.
La Guèrra Civila Espanhòla Pendent l'inici de la Guèrra Civila Espanhòla, Rubió foguèt dirigit pel cònsol Joan Estruch Mas, del partit republican. L'informacion del transcors de la guèrra a nivèl nacional, foguèt fòrça escassa, e majoritàriament, arribèt per la via orala e fasiá accentuar la division ideologica del pòble.
Qualques abitants de Rubió o d'autres endrechs de la zòna, s'amaguèron en caunas o ostals de la zòna per paur a èsser enxampats pel partit opausat. Segon testimònis, pel pòble viravan de personas encaputxades qu'ensajavan enxampar fugitius per estonament. Lo partit roge cremèt de documents de la Rectoria e de la comuna del pòble. Cap de las quatre glèisas que dispausava lo pòble, coma tanben d'autres simbòls religioses del pòble subrevisquèron a la cremason en mans del partit republican, e de las paucas causas que se salvèron foguèt retaule de Santa Maria de Rubió mercés a un grop d'excursionistas republicans de l'Atenèu igualadí qu'uèch jorns après l'estrosseja pugèron a Rubió a ensajar recuperar los objèctes d'art de la zòna per ensajar los daissar al marge de la guèrra. Pendent un cuert espaci de temps, lo sector roge utilizèt l'ancian local social del Plan de Rubió per interrogar e extraire informacion a personas del partit nacional.
Segon lo Libre d'Actes de la rectoria de Rubió, i aguèron doas mòrts reconegudas a causa de la guèrra civila. Lo 9 d'agost de 1936, gaireben tres meses après l'inici de la guèrra, lo partit republican s'emportèt de cò sieu a Pablo Vivas Casanoves, l'abans-darrièr cònsol nacional que i aviá agut dins lo pòble abans de la guèrra, en justificant que lor caliá reparar d'afars. Jorns après, se trobèt lo sieu còrs sens vida a un bòsc del tèrme d’Òdena. José Vila e Mosella, de 14 ans, moriguèt lo 18 de junh de 1939 per l'explosion d'una pompa dins lo pòble, quand la guèrra èra ja arribada a la siá fin.
Cultura Pendent l'an lo pòble de Rubió celèbra de desparièras festivitats als divèrses nuclèus de populacion (lo Plan de Rubió, Rubió e Sant Martí de Maçana): Lo primièr e lo segond jorn de l'an se celèbra la Vòta del Plan de Rubió. Lo 25 d'abril, Sant Marc, se celèbra la Vòta de Prima de Sant Martí de Maçana. La quatrena setmana après la Pasca, lo jorn del ascensió, se celèbra la Vòta de Rubió, la que dura los dos jorns de la dimenjada e es coneguda per la benediccion e per la reparticion del Panet La dimenjada après lo 11 de novembre i a la celebracion de la Vòta de St. Martí de Maçana.
Patrimoni arquitectònic i artístic Castèl de Rubió thumb|Rèstas del Castèl de Rubió Nasquèt coma un castèl termenat, erigit a fins del sègle X. Lo primièr document lo que apareguèt lo castèl foguèt escrich l'an 1069 malgrat que l'origina es fòrça anteriora. Lo sègle XII n'èran castlans la familha dels Rubió, que donèron luòc a un linhatge que s'estendèt per desparièrs endrechs del país.
Pendent lo sègle XIV lo Castèl de Rubió passèt a mans de la familha Castellolí e l'an 1380 la familha dels Boixadors ne crompèt los dreches jurisdiccionals al rei Pere III, en las mantenent entre las siás possessions fins al sègle XVIII.
L'estructura del castèl medieval es força a l'ora d'ara destruit se manten encara la part inferiora de la tor circular, bastida amb aparelh de carreus vèrs lo sègle XI, aital coma las rèstas d'unes murs perimetrals de bona factura, aquel son probablament fruchs d'un ampliament fach entre lo sègle XII-XVIII. A l'entorn del castèl termenat se formèt un nuclèu de populacion, a l'ora d'ara fòrça redusit. Glèisa de Santa Maria de Rubió thumb|Glèisa de Santa Maria de Rubió La Glèisa de Santa Maria de Rubió es situat al nuclèu urban de Rubió. La glèisa a exercit las foncions parroquialas dempuèi las siás originas dins lo sègle XI fins a l'actualitat.
La bastissa actuala foguèt bastida entre 1275 e 1300, en substituissent una glèisa anteriora que se menciona en documents medievales dempuèi lo 1082. Lo bastiment foguèt a la demanda dels senhors de Castelloló, benlèu enterrats dins la zòna del presbiteri.
La Glèisa de Santa Maria de Rubió es un temple d'estil gotic. La planta rectangular a una unica nau cobèrta amb doble torn de creueria, e presenta als vèrtexs doas claus de vòuta esculpides amb l'Anhèl Pasqual e un pichon Pantocràtor. Los arcs arrancan de mènsules esculpides: Sant Joaquim e Santa Anna al presbiteri, escuts eraldics dels Castellolí a l'arc total central e lo àliga de Sant Joan amb un escut, dins la zòna del còr. La nau centrala a a banda e banda sengles capèlas lateralas de torn ogival e tampa de creueria.
Situadas al cuic nòrd-èst i a la sacristia e una capèla, tanben d'estil gotic. La rèsta de capèlas foguèron dobèrta entre los contrafòrts dins los sègles XVI e XVII, en coincidint amb lo bastiment de la tresena estança, lo campanal e lo còr. Al cors dels sègles XVI e XVIII, e dins lo sègle XX, la glèisa sofriguèt de divèrsas restauracions. La darrièra foguèt menada a tèrme entre 1985 e 1989 jos la direccion de J. Asarta.
En lo mur nòrd de la glèisa i a la portalada principala de tradicion romanica. Bastida a fins del sègle XIII], se compausa de arquivoltes de mièg ponch qu'arrancan de colomnas aparellades amb capitells esculpits amb motius vegetales e zoomòrfics. Per los sieus traches estilístics, l'òbra se liga a l'escòla de Lhèida. Aquela portalada foguèt restaurada l'an 1989.
En lo mur sud se conserva un redusit portal segondari, amb forma d'arc de mièg ponch, adovellat e motllurat left|thumb|Capitèls de la glèisa thumb|Glèisa de Santa Maria de Rubió L'an 1985-86 se faguèron unas catacions que metèron al descobèrt jol paviment de la nau de la glèisa dos camps de sitges, utilizadas per emmagazinar de granatges, e que devián ja èsser emplegadas amb anterioritat a l'edificacion del temple.
Dins de la glèisa se conserva encara lo retaule de Rubió que presenta caracteristicas italogòtiques e constituissi una de las pèças pictòriques mai importantas del gotic catalan.
Los estudioses de l'òbra atribuisson l'òbra al nomenat Mèstre de Rubió, discipol de Ramon Destorrents, e doncas situan la siá factura al delà de l'an 1380, jos la proprietat dels Boixadors.
L'òbra es pintada al tremp sus fusta. Compta tres còrsses verticales subdividits en tres estanças als laterales e dos al còrs central. Entre lo còrs central e los laterales e entre aqueles e lo guardapols i a quatre muntants, acabats per pinacles. Lo banc original, de l'inferior del retaule se conserva al Musèu Episcopal de Vic. thumb|Glèisa de Sant Martí de Maçana
Glèsia de Sant Martí de Maçana La glèisa de Sant Martí de Maçana es situada a l'entitat de populacion omonima, al nòrd de Rubió, al ponch culminant del Tuc de Maçana. La glèisa Foguèt bastida pendent lo sègle X e lo sègle XI e es estat somesa a divèrsas reformas. Per aquela rason, de la primitiva bastissa romanic ne rèsta pas qu'un fragment de paret. La planta es de crotz latina e tampa amb torn apuntat. Lo campanal es de seccion quadrangular adossat a la glèisa. Lo campanal foguèt refach a causa d'un pericle que li queiguec.
Aquela glèisa èra consacrada pendent lo sègle XVI a Sant Iscle martir, e mai se es a l'ora d'ara consacrat a Sant Martí.
Glèisa de Sant Macari Aquela pichona glèisa es situada al Plan de Rubió. Apareis mencionada pel primièr còp en un document del 1198. Es una edificacion religiosa d'una pichona nau rectangular, originàriament d'estil romanic, e mai se es a l'ora d'ara fòrça transformada per divèrsas reformas pendent l'epòca modèrna e contemporanèa; la darrièra