Soriguera es un municipi de la província catalana de Lhèida, de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Sobiran.
Perimètre del territòri
Toponimia Embonui, Freixa, Llagunes, Llavaners, Malmercat, Puiforniu, Rubió, Saverneda, Soriguera, Tornafort e Vilamur, lo vilatge pus important e cap de municipi (borg) èran del municipi de Soriguera abans 1972. Arcalís, Baro, Escós, Estac e Mencui èran del municipi d'Estac.
Embonui La prononciacion es [ambo'nuj] o [əmbo'nuj]. Las fòrmas ancianas son Somponui en 834, Somponiu en 839 (Soponui dins la copia del sègle XII), mas de Samponí en 1518, Sant Poní en 1645. Aquela fòrma en -ní de 1645 es eretièra de -nui, atal coma Roní, Llavorsí, Berení son de reduccions de Ronui, Leborçui e Berenui; la diferéncia es que la reduccion s'es pas generalizada; Samponí es una dissimilacion de Sompon(ui). La pèrda de S- iniciala s'explica : èra dins l'airal de l'article arcaïc S''', Es, Sa, que foguèt eliminat; mès en realitat l'iniciala non representava un article, i a donc una confusion. Sovent, dins los noms d'origina ibèrobasca, un s es apondut : S-oris-ti-ko, entre Oristà (de Oris-ti-tano) e Orís, a l'iniciala o a l'interior : Besòs, (aiga), de Be-s-oç, riu de Be-tulo > Badalona, Bo-s-ia < Bo-s-egia, nom de dos rius, del basc (i)bo-, « ribièra » e -egia sufixe fluvial. I auriá en Somponui un cas d'aquela S- iberica adicionala ? Las mencions ancianas son en -mp- e la prononciacion modèrna es en -mb-, coma dins las vals del naut Aragon, lo basc e lo gascon de las nautas vals de Bigòrra e Bearn, que -mp- e -nt- s'i mudan en -mb- e -nd-. Lo nom es un derivat en -ŏi (> -ui) d'un nom del tipe aquitanic frequent -Ponni, probablament Seniponnis, atestat. Comparar ambe'l vilatge andorran de Sispony, de Sennis-ponni, gaireben semblable. Senniponn-ŏi explica perfèctament Somponui; mès Senipo- tanben auriá foncionat, ambe sonorizacion del -p- intervocalic, per explicar Somb-/Embonui. La prononciacion Aboní d'un informator (caldriá èsser segur que Aboní e Embonui son lo meteis lòc) e la varianta Soponui pòt far imaginar un autre etime Su-ponn-oi, formada ambe'l celtic su = « bon », suposicion temerària [la barreja de celtic e de bascoïde es mai qu'estranha !]. Un doble etime es possible, mès l'explicacion de Joan Coromines, que comença per un Senniponnis clar e net, se metamorfòsa en un discors de mai en mai malaisit Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 51-52 https://web.archive.org/web/20211021063747/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=16886. Freixa La prononciacion es ['frejʃa] o ['frɛjʃa]. Las fòrmas ancianas son Fraxano en 839 (Frexa dins la copia del sègle XII), Lo Frexa en 1359. A costat de freixe < fraxinus, i a una fòrma femenina freixa Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 280 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=19533. La mencion de 839 seriá una maissanta interpretacion del femenin freixa ? Llagunes La prononciacion es [ʎa'gunes], sense article. Las fòrmas ancianas son Lagunuas, grafia incorrècta, corregida en Lagunnes dins la copia del sègle XII, ambe dobla -nn- per ipèrcorreccion, Lagunas en 1014, Lagunees en 1154-1159, Les Lacunes en 1359. Llacuna (fonetica mossaraba) o llaguna representa un estanh pichon Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 26 https://web.archive.org/web/20211022130608/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23349. Llavaners La prononciacion es [ʎaβe'nɛs]. Lo nom es atestat Lavenes en 1066. Llavaner deriva de *Lavandarium, « lavador, bugadariá », derivat romanic del latin lavare o del plural *lavandaria. Signat JFC Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 51 https://web.archive.org/web/20211019034853/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23473. Malmercat La prononciacion es [malmer'kat]. Las fòrmas ancianas son Malmercat en 1156, cap a 1190 (noms de senhors) e 1359. Supausa l'idèa d'un mercat modèste, benlèu en comparason ambe los de Sort o de Vilamur, cap de la baroniá. La preséncia de m- a la sillaba iniciala poiriá far pensar a una assimilacion ambe la de mercat; pr'aquò, n'i a cap indici dins las mencions ancianas Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 143 https://web.archive.org/web/20211028070426/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=24727. Puiforniu La prononciacion pòt èsser alterada, [pumfur'niw], o non ([pujf-]. Lo nom es atestat en 1066, Puigformici, al genitiu. Lo nom es format de pui, resultat regional de podium e del nom germanic d'òme Frŭmic, al genitiu -ici > -iu en catalan. I a agut una contaminacion del nom de l'insècte, e una dissimilacion : formiga se pronóncia localament ambe -n-, atal coma sovent en catalan e dins plan de parlars romanics, tanben atal coma dins lo vèrbe fornir, del germanic frumjan, occitan ancian formir, fromir. L'explicacion, en mai del fait que f es una labiala coma m, es l'influéncia de la familha de furnus. Dins la província de Teròl, lo resultat es Formiche, localament Formich Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 260 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=69196<ref>Joan Coromines, Estudis de Toponímia Catalana, vol I, p. 52, Biblioteca Filològica Barcino, 1965</ref>. Rubió La prononciacion es [rru'bio]. Las fòrmas ancianas son Robió en 1359, 1519, 1699 e 1759. Rubió pòt venir d'un nom latin de persona *Rubbio, *Rubbionis (Rubbius existís a costat de Rubius). Autra possibilitat pas tan segura Rubio, -onis). A comparar ambe Rojà Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VI, p. 440-441 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=35732. Rojà, benlèu atestat villa Rubiano en 981 (se i a pas d'error de localizacion), vendriá puslèu d'una basa en -di- (cf. lo dieu gal Rudianos, Rudionos), perqué en fonetica catalana -bi- mena a -bi- (gàbia, ràbia, lo nom frequent de lòc Rubió, etc). Coromines pensa que los romans, conscients de l'equivalència fonetica celtic -D(H)-/latin -B- devián latinizar aquel teonime en cambiant Rodianos en partida en Robeone, e en partida en Robiono, çò que poiriá explicar benlèu l'atestacion Rubiano de 981 Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VI, p. 422-423 https://web.archive.org/web/20210728164921/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=35408. L'essencial es que -bi-, en catalan e una part de l'occitan meridional, mena a -bi-, e en francés e una part de l'occitan, a -j- : oposicion ràbia (latin vulgar rabia) / francés rage, gascon (ar)rauja o ràbia, lemosin ratja, rauja, raia o ràbia, auvernhàs raja (dins aquel exemple, cal benlèu far la part de las influéncias, la del latin e benlèu la del francés, o de l'analogia ambe gàbia, cauja, de cavea). Saverneda La prononciacion es [saβar'neda]. Lo nom es atestat Saverneda en 1359. Es un nom format ambe l'aglutinacion [fenomèn purament grafic : s'escriu La Verneda, mès Saverneda] de l'article arcaïc sa (< latin ipsa) [e verneda, lòc plantat de vèrns, vèrnhes] Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VI, p. 457 e 459 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37919. Soriguera La prononciacion es [suli'gera], [suri'gera] o [so'riera]. Las fòrmas ancianas son Surrigera a la fin del sègle X, Soriguera en 1359. Ven del nom del soriguer, falco tinnunculus, del latin sorex, -ricis, « rat, murga », perqué aquel ausèl de rapina captura de rats. Los noms femenins pòdon aver lo sens de « recapte, jaç de cavalièrs rapaces » o, al sens metaforic, de « niu de voltors o d'aglas » Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 163 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39508. Tornafort La prononciacion es [torna'fɔrt]. Las fòrmas ancianas son Tornastort en 1066 (fòrma mal legida ?), Tornafort en 1359. Es a l'imperatiu e formula lo desir del senhor del castèl, adreçat al fòrt. O pòt èsser lo chafre del senhor, çò que permetriá de considerar la fòrma de 1066 coma quasi vertadièra Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 306 https://web.archive.org/web/20220104122935/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=43878. Vilamur La prononciacion es [bila'mu]. Las fòrmas ancianas son Vilamur en 1230-57, 1336, 1349. Dins l'Acte de Consagració de la Seu d'Urgell en 839, non i a ni Vilamur ni Tornafort. L'etime sembla èsser Villa Muri, « la vila del mur, l'emmuralhada ». Lo senhor de Vilamur de Tarn èra un catar exaltat, fols e arditz segon la Cançon de la Crosada, que benlèu foguèt faidit e trobèt un autre fèu près de Sort. Cossí que siá, Vilamur es benlèu un transferiment d'un nom occitan, que los equivalents pus assegurats e ancians son occitans (lo de Tarn, un autre près de Salèrn, etc) Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 424-425 https://web.archive.org/web/20210725083236/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=46919. La primièra mencion de Vilamur de Tarn es de ipso castello de Villamuro, cap a 1035. Arcalís La prononciacion es [arka'lis]. Las fòrmas ancianas son Archalis en 1075 e 1154-59, Arcalis en 1080 e 1094. Las terminasons -lis e -is son prelatinas. Es un nom ibèrobasc. La rasic es lo basc erki, « arbrilhon » e l'etime seriá erkaritze, dissimilat Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 223 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3426. Baro La prononciacion es ['baro]. Baro es al fons d'una ribièra prigonda e estreta. Estudiat ambe Bar, Baridà e Barguja. Cf. l'oposicion entre Bar e Barguja, situat amont, Iri-barren / Iri-goien, Etxebarren / Etxegoien, etc, qu'indican respectivament los lòcs d'aval e los d'amont. I a donc un mot d'origina Barr, « en bas ». Dins tot l'airal pirenenc, -rr dobla pareis coma -r. L'etime seriá Bàro-be, ambe be, « jos, dejós », ambe un sens « jos los basses de la ribièra ». Evolucion : *Barou > Baro. A costat, i a Baruano, pus pichon, que seriá *Baro-ba-no. Lo sufixe -no o -na es un diminutiu e darrèr la vocala precedenta se càmbia en -a Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 338-339 https://web.archive.org/web/20210731064711/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=6040. Escós La prononciacion es [as'kos]. Las fòrmas ancianas son villa Escosse en 908, Scossis en 981-985, Escos en 1077, etc. Vendriá del latin absconsus, participi passat d'abscondere, que donèt escos(t), mot perdut en catalan fòra de la locucion adverbiala de rescost, mes l'occitan a gardat mai o mens rescòs(t). Escós es escondut al fons de sa val, plan mai que Baro Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 106 https://web.archive.org/web/20211017041937/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17486. Estac La prononciacion es [as'tak] o [əs'tak]. Non i a cap fòrma anciana segura, çò qu'es un indici. Lo lòc es plan a la vista, çò qu'èra un inconvenient a las epòcas treboladas de l'Edat Mejana. Après, lo site poguèt s'utilizar coma pastenc, çò que justifica un derivat d'estaca o d'estacar. Lo nom es un apellatiu dins l'airal, en prolongament d'una aira occitana : « cadena de fèr per encadenar las bèstias », « travèrsa de fusta per arrestar los boïns a la grépia », etc. Es pas un masculin d'estaca, mès un derivat del vèrbe estacar. Estac poguèt èsser lo nom d'una cort o d'un pargue ambe la dobertura barrada per un marn o una camba d'albre Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 142-143 https://web.archive.org/web/20210726193856/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17842. Mencui La prononciacion es [meŋ'kuj]. Las fòrmas ancianas son Mancuy en 1280 e (benlèu) Montcuy e Mancuy en 1281. Vilatjòt pus reculat e naut de la val d'Estac. La finala en -ui supausa una etimologia ibèrobasca. Lo nom es aparentat ambe Mentui, qu'es mend-ŏi, del basc mendi, « montanha », mès lo mot es estat influenciat per lo sinonime latin e romanic monte. I a donc mendi, alterat en ment- per -t- del latin e del sorotaptic (preceltic), ambe l'apondi de goi, « amont, en naut ». Dins la fasa Ment'goi, lo g s'assordiguèt jos l'influéncia de t, donc Mentcui Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 253 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=25961. Tolzó