Lo complèxe d'Edip (en alemand: Ödipuskomplex), a vegada contractat dins l'expression «l'Edip», es un concèpte central de la psicanalisi. Teorizat par Sigmund Freud dins sa primièra topica, se definís coma lo desir inconscient d'entreténer un rapòrt sexual amb lo parent del sèxe oposat (incèst) e aquel d'eliminar lo parent rival del meteis sèxe (parricidi). Atal, lo fach qu'un drollet s'enamora de sa maire e desira tuar son paire respond a l'imperatiu del complèxe d'Edip.
thumb|upright=0.8|Antoine-Denis Chaudet, Edip enfant tornat a la vida pel pastre Forbas que lo desliguèt de l'arbre, 1801.
La legenda d'Edip qu'inspirèt lo drama de Sofòcles, Edip rei, es segon Freud lo melhor per metre en imatges lo desir universal e inconscient que tot enfant sentís; es tanben l'estructura centrala del psiquisme uman. Per Georges Politzer, Per Roger Perron, designa
La psicanalisi identifica tres etapas fondamentalas de desvelopament psicoafectiu: l'estadi oral, l'estadi anal e l'estadi fallic quand arriba pel drollet, coma per la drolleta mas d'una autra mena, lo complèxe d'Edip. Es a l'entorn 3 a 5 ans que lo desir libidinal portant sul parent de sèxe oposat aparéis, e que lo parent del mèsme sèxe es percebut coma un rival. Lo complèxe coneis enseguida un declin amb la preadolescéncia: l'enfant afronta lo complèxe e son desir libidinal e se dirigís cap a d'autres objèctes podent lo solaçar d'aquel complèxe.
Freud fa del complèxe d'Edip l'axe de sa teoria pulsionnala e metapsicologica, venent alara lo concèpte clau de la psicanalisi e dels seus corrents derivats. L'istòria del complèxe d'Edip es associat a la teoria freudiana e a l'istòria de la psicanalisi dins son ensems. Lo concèpte tanben motivèt fòça criticas de diferentas naturas, intèrnas a la psicanalisi coma eissidas d'autres disciplinas. Aquelas criticas son centradas subretot en dos punts: la contestacion de l'universalitat del complèxe; la condemnacion de sa quita existéncia.
Genèsi del concèpte per Sigmund Freud
Del « complèxe nuclear » al mite d'Edip thumb|upright=1.2|Gustave Moreau, Edip e l'Esfinx, 1864.
Sigmund Freud ditz aver descobèrt lo complèxe pendent son autoanalisiP.525.Al subjècte de l'autoanalisi de Freud coma mejan de descobèrta del complèxe, legir: Didier Anzieu, L'Auto-analyse de Freud et la découverte de la psychanalyse, PUF, Coll. « Bibliothèque de psychanalyse », 1988, e subretot cap 3 « La découverte du complexe d'Œdipe », P.93-186. en la comparant a l'istòria de l'eròi grèc Edip, personatge de la mitologia, cama la contèt lo dramaturg Sofòcles dins la pèça Edip rei subretot. La letra a Wilhelm Fliess del 15 d'octobre de 1897 es lo sol document que permet de datar la conceptualizacion del complèxeLetra a Wilhelm Fliess del 15 d'octobre de 1897 titulada « L'abandon de la neurotica », in Lettres à Wilhelm Fliess 1887-1904, PUF, Coll. « Bibliothèque de psychanalyse », 2006, .P.334.. Lo neurològ vienés explica: .
Dins sos primièrs escrichs, Freud parla tanben de Intrada « Complexe nucléaire », per Roger Perron, P.339. o de , coma dins son Estudi sus l'isteria (1895)<ref group="H">, P.334.</ref>. Rapèla que foguèt menat a elaborar aquel complèxe estudiant la sexualitat, las perversions e las nevròsis de l'adult que venon de l'enfança. L'origina de l'Edip es de fach estrechament ligada a l' , çò que fonda tanben tot l'edifici teoric de la psicanalisi, P.55.. Freud constata d'en primièr, , que . Aqueles rapòrts, nota, . L'enfant pren doncas sos parents coma d' P.55..
En 1900, dins son ensag fondator de la sciéncia dels sòmis, L'Interpretacion dels sòmis, Freud donèt al public sa teoria del complèxe d'EdipDominique Giovannangeli, Métamorphoses d'Œdipe : un conflit d'interprétations, De Boeck Université, 2001, , P.14.. I explica que lo sòmi fa sovent referéncia a de desirs d'enfança. explica Henri F. Ellenberger. Segon el, Freud pensa que P.524.. Freud explica tanben que lo cas dels nevrosats permet d'observar de desirs afectuoses o ostils pels parents. A partir d'aquel tèxte, lo fondator de la psicanalisi se referís explicitament a la tragedia grèga. En 1911, apond que lo complèxe de castracion es prigondament ligat a l'Edip e que dins lo drama de Sofòcles l'eissorbament d'Edip agís coma substitut de la castracionP.277..
Lo mite edipianEn 1927, Freud vei tanben dins l'òbra de Fiodor Dostoïevski, Los Fraires Karamazov la representacion de la pulsion de mòrt sembla dempuèi l'ora per Freud la mesa en recit d'un complèxe psiquic universal, P.56.. Dins la mitologia grèga, Edip es filh de Laïos e de Jocasta, sobeiran de la vila de Tebas. Un oracle preditz a Laïos que será mai tard tuat pel seu filh. Apeurat, Laïos decidís d'abandonar Edip pel mont. Un pastre tròba l'enfant e lo confia al rei de Corint, Polibes, que l'elèva coma lo seu filh, sens li revelar lo secret de sas originas. Es el que lo nomena Edip. Un nòu oracle preditz a Edip que será lo murtrièr de son paire. Ignorant que Polibes es pas son paire biologic, demora alunhat de Corint per que la prediction se pòsca pas realizar. Pendent son viatge, encontra Laïos e los servitors e tua lo seu paire vertadièr, que prend per lo cap d'una benda de panaires. Quand arriba a Tebas pòt pas intrar dins la vila perque un monstre, l'Esfinx, empacha l'accés, tuant e devorant totes los viatjaires incapables de resòlvre l'enigma que pausa. Edip, astuciós, capita a trobar la solucion e véncer lo monstre. Edip ven alara un eròi amat dels abitants de la vila, que lo proclamèron rei e li donan per femna la veusa de Laïos, Jocasta, la seuna maire. Freud vei dins aquel mite l'illustracion ideala dels desirs extrèms infantils: P.168.. Remarca qu'aquel complèxe existís tanben dins d'autres dramas culturals; cita Hamlet de Shakespeare. En 1967, Jean Starobinski, dins la prefàcia dHamlet e Edip d'Ernest Jones, argüa que se Edip es lo drama del desvelament, la tragedia d'Hamlet es lo drama de la « repression ».
Cases practics e teoria edipiana
En 1905 Freud publica Tres Ensags sus la teoria de la sexualitat, obratge fondator de la psicanalisi. Pasmens se lo complèxe i aparéis pas explicitamentP.335., in Erich Fromm, Grandor e limitas de la pensada freudiana, Laffont, París, 1980, .</ref>, Freud definís d'en primièr la libidò coma l'energia sexuala als fondaments de la dinamica psiquica que tend a se projectar sus un objècte exterior. Après, insistís sus las vicissituds de la causida de l'objècte d'amor que la font es lo complèxe d'EdipP.535-536.. Pausa doncas que la realitat de la sexualitat infantila es inducha per la maire, e que la tetada es lo primièr rapòrt sexual. D'aquela sexualitat arcaïca depend lo complèxe d'Edip, determinant a son torn lo tabó de l'incèstP.277-278.. Freud contunha de desvelopar sa teoria explicant que la libidò fa naísser de perversions sexualas diversas quand l'esquèma original edipian subís d'alteracions. Fin finala, s'incarna dins un simbolisme sexual dens, coma dins los sòmis. Encara lo tèma es central dins l'analisi de Dora, en 1905Sigmund Freud, Fragment d'una analisi d'isteria: Dora, in Cinq psychanalyses, Presses Universitaires de France, 2001, Coll. « Bibliothèque de psychanalyse », ..
En 1909, un autre cas practic, celèbre dins la literatura psicanalitica, permet a Freud de validar sa concepcion del complèxe. Lo cas dich del « petit Hans » — (Herbert Graf) — seguís fidelament l'esquèma dramatic edipian. La fobia del caval aparéis per Herbert Graf quand assistís a la casuda d'un caval e que lo vei a tèrra se debatre. Freud postulèt que l'inconscient del petit Hans associa son paire al caval, e malgrat l'amor que porta a son paire, sa mòrt li balhariá lo gausiment d'èsser alara lo sol pretendent a l'amor maternal. Aquò desvelopèt per el una nevròsi fobica, l'impossibilitat de sortir per la carrièra per paur d'èsser mordut per un caval. Freud lo prend en cura analitica e, en menent sa psicoterapia, l'ajuda passar son complèxe d'EdipP.545.Gaireben totes los cases practics, e las constatacions teoricas, elaboradas per Freud son reculhidas dins Cinq psychanalyses, 1909..
thumb|upright=1.2|La resolucion del complèxe d'Edip pendent lo trabalh del sòmi.
Foguèt en 1910, dins Contribucion a la psicologia de la vida amorosa qu'apareguèt lo tèrme « complèxe d'Edip »P.334.. La nocion es l'invencion de dos autres psicanalistas trabalhant a Zuric, Carl Gustav Jung e Franz Riklin. Lo complèxe (gefühlsbetonte Komplexe), P.99. » es utilizat alara en psicanalisi per designar de fragments psiquics inconscients de forta carga afectiva. Freud l'utiliza tanben per descriure çò qu'es per el lo principal complèxe psiquic uman, aquel qu'es constituit dins los primiers temps de vida, en foncion dels seus parents: lo « complèxe nuclear ». Sa pensada es enseguida desvelopada lo mèsme an dins l'ensag « Un tipe particular de causida d'objècte per l'òme » ont explica que los objèctes d'amor son totes de substituts de la maireP.278. Lo cas de la filha es ja particular: Freud teoriza qu'a la plaça de la paur de perdre son paire, desvelopa una frustracion ligada a la manca organica del fallus.
Desvolopaments del complèxe
A partir de 1912 e 1913, « l'Edip » intrèt totalament dins la pensada clinica de Freud e alara volgava n'estudiar l'universalitat, dins l'obratge Totèm e Tabó. Freud i avança la tèsi de la P.279., resumida per Roger Perron: P.335.. Lo complèxe será doncas transmés amb las generacions e amb el lo sentiment de culpabilitat associat. Freud de totjorn cerquava a ligar aqueles concèptes, subretot aquel d'Edip, a une teoria generala de la filogenèsi (de l'istòria de l'umanité coma espècia).
Fòrça psicanalistas comencèron a menar d'estudis, dins la continuitat d'aquelas de Freud, coma Otto Rank. Freud nota: P.169.. En seguida dos obratges de Freud desvolopèron sa pensada, e de biais definitiu. En 1923, dins un ensag cort titulat « L'Organizacion genitala infantila », Freud descriu las fasas psicoafectivas de la psicogenèsi, qu'es tanben l'un dels concèptes centrals de la teoria psicanalitica, e que P.335.. L'interés creissent portat al complèxe d'Edip motivèt Freud a far un punt sus sa descobèrta. Fixa sa teoria dins las Conferéncias d'introduccion a la psicanalisi, en 1917 e 1918. S'arrèsta subretot sus las observacions dirèctas e sus las analisis d'adults nevrozats, explicant que Freud, citat per Claude Le Guen, P.280..
Lo cas clinic dich de « l'òme dels lops » (1918) ofrís una illustracion màger del complèxe masculinP.335.. Freud classa alara lo complèxe dins l'encastre dels « esquèmas filogenetics » qu'an per ròtle d'estructurar la psiquè inconscienta e çò fasent dempuèi l'alba de l'umanitat. E mai, l'introduccion de la novèla dualitat pulsionala e d'una segonda topica permetèt una novèla apròcha de l'Edip. Freud explica que lo transferiment presenta los rèstes de la resolucion, mai o mens complida, del complèxe. Aquel daissa de « cretas narcissicas ». Fàcia a aquela sofrença, la psiquè buta lo Ièu a resòlvre en totalitat lo complèxe. Fasent atal, lo Ièu es envasit de compulsions. Segon el l'intensitat d'aquelas compulsions, que culmina dins las nevròsis obsessionalas, es a l'origina de la nocion de « destin » dins los dramas, coma la tragedia de Sofòcles. Dins Psicologia de las folas e analisi del ièu (1921), Freud aborda , caracterizat per une neutralizacion dels afèctes e permetèt per l'ambivaléncia. L'enfant fixa atal sos afèctes negatius e positius sus d'objèctes exteriorsp. 282. al luòc d'investir sos parents.