thumb|upright=|« Pensadas vironejantas », una representacion fotografica sus la question de la consciéncia: cossí la consciéncia se pòt explicar en tèrmes de proceses cerebrals? Ont se trapa lo sèti de la consciéncia? Vejatz sus aquel punt: Consciéncia (biologia)
La consciéncia es « un dels mòts mai dificils de definir »André Comte-Sponville, Dictionnaire philosophique, PUF, 2001, p. 127, perque es pas segur que çò que cerca a la comprene, la quita consciéncia, que la rason es una aisina, siá capable de se sasir d'esperela (« lo cotèl pòt pas se copar d'esperel » çò dison los bodistas).
La consciéncia es, al vejaire de qualques filosofias e de la psicologia, la facultat mentala que permet de comprene de biais subjectiu los fenomèns exteriors (per exemple, jos la forma de sensacions) o interiors (estats emocionals, pensadas) e mai generalament la seuna existéncia.
D'un punt de vista etic o moral, es tanben la facultat de destriar lo ben del mal.
Polisemia Lo tèrme de consciéncia pòt èsset destriat en mai d'unas categorias: La consciéncia seriá un fenomèn mental caracterizat per un ensems d’elements mai o mens intenses e presents segon los moments: un cert sentiment d’unitat pendent la percepcion per l’esperit o pels sens (identitat del se), lo sentiment qu’i a un reire plan en nosautres que « vei », un fenomèn puslèu passiu e global al contrari de las activitats sonque intellectualas de l’esperit, activas e localizadas, e que son ligadas a l’accion (per exemple la projeccion, l’anticipacion, l’istòria, lo temps, los concèptes..). La consciéncia es « çò que vei » sens s’assimilar a çó qu'es vist, es çò qu'intègra a cada instant creant de relacions establas entre las causas, a l'imatge dels malhums neuronals. La consciéncia es un luòc abstrach, perque impossible de localizar endacòm dins lo còs, qu'aparéis a cada instant al moment exactament ont fusionan las percepcions dels sens e de l'esperit, l’ecran sus que se debanan totas las activitats intellectualas de l’esperit, en granda partida imaginàrias (las representacions mentalas: consciéncia del mond, dels autres, del ièu..) mas eficaças a lor mena, coma la vida emocionala. La consciéncia morala, respècte de las règlas d'etica, sens unic del tèrme fins al . La consciéncia coma substrat de l'existéncia, dins qualques concepcions de la espiritualitat.
Representacions Lo sens primièr la definís coma çò que permet una representacion, quitament fòrça simplificada, del mond e de reaccions al respècte d'aquel. Es alara question de « consciéncia del mond ». Es aquela qu'es evocada dins las expression coma « pèrdre consciéncia », o, al contrari, « prene consciéncia ».
Pels umans, las recercas recentas sus mai d'un periòdes de l'istòria mòstran l'importança del concèpte de representacion: Vejatz per exemple Georges Duby (sus la bassa Edat Mejana), Jean Delumeau (sus la Renaissença), e sus un plan mai epistemologic, las recercas de Michel Foucault relativas a l'epistemè. Tanben se pòt evocar lo filosòf alemand Arthur Schopenhauer que consacrèt una granda partida de sa filosofia a l'estudi d'aquela facultat representativa dels animals e, subretot, de l'òme dins son òbra principala e magistrala, Lo mond coma volontat e coma representacion.
La consciéncia es un fach al sens ont Descartes, dins las Meditacions Metafisicas, daissa comprene que l'alma es un rapòrt a se. L'examen de la consciéncia supausa atal lo dobte metodic coma lo biais primièr d'intrar dins un rapòrt a se non eronèu. Dins un sens mai "individualista", la consciéncia pòt tanben correspondre a una representacion, quitament plan simplificada, de la seuna existéncia. Es alara question de consciéncia de se, o de consciéncia reflexiva (en anglés self-awareness). Es atribuida al mens als grands monins ominids coma per exemple los umans, los chimpanzés, los gorillas e los orangotans. Sembla pro rasonable de l'espandre tanben al dalfins e elefants qui dispausan de capacitats cognitivas e afectivas avançadas. La consciéncia dins aquel segond sens, implica aquela del primièr, perque « se conéisser », significa necessàriament « se conéisser al respècte del mond » (e tanben d’autres èssers potencialament dotas de consciénca). Al revèrs lo contrari es disputat.
Formas minimalas thumb|left|Antonio Damasio, neurològ, estudia las basas neuronalas de la cognicion e del comportament.
Al nivèl de la consciéncia del mond, las causas pòdon se mostrar mai complèxas, en implicant un ensems de fenomèns ligats al contèxte sociologic, politic, economic. Lo gra minimal de consciéncia del mond paréis èsser quand avèm tot simplament quicòm a dire sul mond (la filosofia sap pas dire que que siá per l'ora 2006) sus una consciéncia non observabla per sas manifestacions: explia Wittgenstein.
La consciéncia de se, coma la consciéncia del mond es jamai complèta. Una question ne ven - perque totas son incomplètas - es « qual es lo gra minimal de consciéncia de se imaginable ? ». Descartes i respond per son celèbre « Pensi, per consequéncia soi ».
La formula de Socrates, tirada de l'oracle de Delfos: « conei te d'espertu », mòstra qu'una coneissença marrida de se a un impacte sus la coneissença del mond e al revèrs - perque fasèm partida del mond. De fach, la consciéncia de se designa la consciéncia de fenomèns particulars ligat al concèpte de se.
Aspèctes Pluralitat de manifestacions En mai dels dos sens ja vists, lo concèpte de consciéncia a d'autres sens o manifestacions que se pòt destriar, pasmens que dins qualques cases, aquelas diferéncias se fan subretot sul gra:
La consciéncia coma sensacion: tot èsser dodat de sensibilitat, quitament un sistèma automatic, pòt èsser qualificat, d'un biais, de « conscient » de son mitan, perque respond a d'estimuli; es la nomenada « consciéncia del mond ».
thumb|Daniel Dennett a, entre autres, escrich sus los Qualia.
la consciéncia espontanèa, sentiment interior immediat; d'unes filosòfs de l’Antiquitat (per exemple los Estoïcians) parlan de « tocar interior »Une archéologie du toucher Daniel Heller-Roazen, Sueil, 2011 (vejatz Qualia);
Passèm a una estapa superiora, en significant pel mot consciéncia un estat de despèrt de l’organisme, estat diferent del precedent dins aquel sens que compòrta pas de passivitat de la sensibilitat (en anglés, lo mot wakefulness, vigiléncia, alèrta, o awareness); dins aquel sens, i a pas de consciéncia dins l’estat de sòm prigond o dins lo comà;
Consciéncia de se: la consciéncia es la preséncia de l’esperit a el meteis dins sas representacions, coma coneissença reflexiva del subjècte que se sap percebent. Per aquela preséncia, un individú prend coneissença, per un sentiment o una intuicion interiors, d’estats psiquics que se torna a el coma subjècte. Aquela reflexivitat torna a una unitat problematica del ièu e de la pensada, e a la cresença, tanben problematica, que sèm a l’origina dels nòstres actes; aquel darrièr sens es una coneissença del nòstre estat conscient als primièrs sens. Lo domèni d’aplicacion es pro imprecís e compta de gras: se s’agís d’una consciéncia clara e explicita, los enfants que parlan pas encara possedarián pas la consciéncia dins aquel sens; se s’agís d’un gra mendre de consciéncia, un biais de despèrt a se, alara los enfants pòdon èsser considerats coma conscients mas tanben d'unes animals.
un autre sens d'un mòt consciéncia foguèt introduch pel filosòf Thomas Nagel: s’agís de la consciéncia per un èsser de çò que fa èsser cossí es.
la consciéncia coma consciéncia de quicòm (consciéncia transitiva, oposada a l’intransitivitat del fach d’èsser conscient). Aquela consciéncia torna a l’existéncia problematica del mond exterior e a nòstre capacitat de lo conéisser;
la consciéncia intellectuala, intuicion de las esséncias o dels concèptes.
la consciéncia fenomenala, coma estructura de la nòstra experiéncia.
A un gra conceptualament mai alaborada pòt existir o non la « consciéncia morala », definissabla coma la compreneson e la presa en carga per l'individú dels tenents e dona d'actes per la collectivitat e las generacions futuras.
Dins l’ensems d'aquelas distinccions, se cal notar una concepcion de la consciéncia coma saber de se e percepcion sul còp de la pensada, e una autra coma sentiment de se implicant de fondaments escurs e un avenir conscient que son, en general, exclusits de la primièra concepcion. La consciéncia morala, ela, designa lo subjècte del jutjament moral de las nòstras accions. D'aquela consciéncia, se dich als enfants que nos permet de destriar lo ben del mal. Vejatz çaidejós.
Disciplinas concernidas
Dins lo lenagatge corrent, lo concèpte de consciéncia pòt èsser oposat a l’inconsciéncia, a l’inatencion, a la distraccion, al divertiment, eca. Quand s'agís de l'estudiar, es subretot la filosofia qu'èra e es concernida. En mai la medecina, l’estudi de la consciéncia tòca d'autras disciplinas, coma la psicologia, la psicanalisi, la psiquiatria, la filosofia de l'esperit e la filosofia de l'accion. Es tanben ligada al Lengatge (verbal o non), donc a la filosofia del lengatge.
Meditacion Los practicants de la meditacion cercan a accedir a una presa de consciéncia (de la consciéncia), veire a d'estats modificats de consciéncia.
La psicanalisi thumb|Per Jung coma per Freud, l'inconscient designa una activitat psiquica que se debana fòra dels camp de l'esperit conscient.
La psicanalisi parla d'inconscient que pòt èsser vist individualament (concepcion de FreudSigmund Freud: Métapsychologie, Ed.: Presses Universitaires de France, 2010, ISBN 2-13-057957-4), o collectivament (concepcion de Carl Gustav Jung: inconscient collectiu).
Istòria
Existís pas cap de concèpte estrictament comparable a aquel de consciéncia dins la filosofia de la Grècia antica: l'èsser de Parmenides (vejatz Ontologia) poiriá se n'aprochar. Per d'unes autors romans, lo mot latin pren una dimension morala derivada del drech, exprimissent lo fach de se prene d'esperel per testimòni. Foguèt sonque al que lo tèrme venguèt un fondament de la reflexion sus l’esperit.
Lo concèpte de consciéncia foguèt pas isolat de sa significacion morala sonque a partir de John Locke, dins son Ensag sus l’entendament uman (1689). Abans lo mot consciéncia jamai aguèt lo sens modèrneJohn Locke (trad. e dir. Etienne Balibar), Identité et Différence : L'Invention de la conscience, Seuil, 1998. Subretot, Descartes l’emplec gaireben jamaiVejatz Natalie Depraz, La conscience. Approches croisées, des classiques aux sciences cognitives (cf. Bibliographie), ch.1, § 1.3, ont recensa los (fòrça escaças) occurréncias dins Descartes dels tèrmes conscientia, conscius esse, e conscience en francés; ne conclutz que « avèm mens afar a una filosofia de la consciéncia qu'a una filosofia de la veritat solida e del fondament (…) ». dina aquel sens, pasmens se definís la pensada coma una consciéncia de las operacions que se produson en nosautres.
Caracteristicas thumb|Jean-Paul Sartre: « La consciéncia a pas de dedins, es pas res que lo defòra d’esperela. »
La consciéncia presenta de trachs caracteristics que pòdon entre autre inclure: rapòrt a sei, subjectivitat (la consciéncia que l'individú possèda d'esperel es distincta d'aquela d’altrú), l'estructura fenomenala, la memòria, la disponibilitat (o libertat de la consciéncia al respècte dels objèctes del mond), la temporalitat, la selectivitat, l’intencionalitat (tota consciéncia es consciéncia de quicòm, es virada cap a autre causa qu’ela mèsma) e l’unita o sintèsi de l’experiéncia.
Consciéncia de se