Velièr

drecha|vinheta|408x408px|Goleta americana Californian, réplica de 1984 del còtre C. W. Lawrence de 1847 drecha|vinheta|350x350px|L'Hermione, replica d'una fregata francesa del sègle XVIII contemporanèa de la guèrra d'Independéncia americana. Un velièr es un batèu de velas (pèças de teissut), mogut per la fòrça del vent. Istoricament, lo velièr foguèt lo primièr mejan de transpòrt de majana e longa distança. Los velièrs transportavan las merças, los passagièrs, lo corrièr. Èran utilizats per la pèsca en mar, las activitats militaras e las batalhas navalas.

A partir de la Revolucion industriala del sègle XIX, la propulsion de vèla desaparéis pauc a pauc pel transpòrt utilitari, remplaça per los batèus de vapor puèi de motor.

Los velièrs son encara utlizats per tòcas recreativas: la vèla esportiva e la nagigacion de plasença.

Caracteristicas Los velièrs possedisson de caracteristicas comunas: una o mai còca, un armeg constituit d'al mens un mast que pòrte la o las velas servissent a la propulsion.

Istoric

Antiquitat Dins l'istòria, la navigacion de vela foguèt l'instrument del desvolopament de las civilizacions, donat a l'umanitat una mobilitat melhora que lo desplaçament terrèstre, pel comèrci, lo transpòrt, la guèrra per las possibilitatq de pèsca.

Pirògas oceanianas vinheta|Representacion d'una piròga de balancièr de las illas Viti, vèrs 1858 Lo poblament d'Oceania, subretot l'Oceania alunhada (Micronesia, Melanesia, Polinesia) que comença entre 6000 e 3500 abans nòstra èra, se faguèt plan possiblament per de desplaçament a la vela, per las travesadas logas de centenats o de milièrs de quilomètres en plana mar. Pas mas de rèste o de recit permet de conéisser aqueles velièrs antics ne permet. Rèsta la coneissença de las naus dels sègle XVIII decobèrtas amb los primièrs vitjaires occidentalsHélène Guiot, « La construction navale polynésienne traditionnelle. : La piròga de còca simpla utilizada subretot per la pèsca en riu o dins lo lagon mas pas per las grandas traversadas. La piròga de còca dobla (catamaran) e la piròga de simpla còca de balancièr (prao): aquelas naus permeton d'evitar la tresvirada quitament sens quilhas e, los prao son fragils, los grands catamanrans permeton la navigacion al long cors.

Batèu de vela e de rema de Mesopotamia e Orient La representacion mai anciana d'un batèu de vela es una pintura trobada dins la region de l'actual Kowait (millenni V abC)Robert Carter, « Boat remains and maritime trade in the Persian Gulf during the sixth and fifth millennia BC », dans Antiquity, volume 80, No.307, mars 2006 . A l'epòca en Mésopotamie, de batèus de vela aurián navigat suls fluvis (Tigre, Eufrates) e transportant de mèrças fins a Oman e benlèu l'Indus. Se pòdon pas destalhar. L'iconografia d'una nau mòstra un assemblage de pòsts corbas al tèrme (coma la barcas egipcianas mai tard). Un autra nau transportant de bestial, a una cabina, d'un mèstre e dos apendicis (remas) a la popa https://web.archive.org/web/20170208022231/http://www.egyptorigins.org/mesoboats.htm d'après Armas Salonen, Die Wasserfahrzeuge in Babylonien, Nach Sumerisch-Akkadischen Quellen (mit besonderer Berücksichigung der 4. .

Bastèus egipcians vinheta|Nau egipciana, vèrs 1400 AbC. Una gravadura mòstra a partir del Millenni III abC mòstran d'Egipcians ulilisant tres naus navigant a vela e a rema. Aquelas naus èran utliszadas per se desplaçar sul Nil, e la Mar Mediterranèa e la Mar Roja.

Après las naus primitivas (canavèras ligadas), las tecnicas de fusteria per bastir còcas e pòsts serián posterioras a l'an 3000 (Nagada) benlèu amb influéncia mesopotamiana mas i a debat. Las naus avián mai sovent un sol mast e una granda vela carrada de lin.

Una representacion de l'epòca d'Akhenaton (vèrs -1350) mòstra de velas cargadasSteve Vinson, Egyptian Boats and Ships, p.41 — voir aussi e dos masts e de velas triangularas, enseguida abandonadas. D'autras formas de còca aparéisson, benlèu inspirada de la civilizacon egèaSteve Vinson, Egyptian Boats and Ships.

Galèra vinheta|200x200px|Una birema assiriana vèrs sègle VII AbC A partir del sègle VII AbC de naus de combats de vela e de rema son utlizats pel Assirians, Pèrsas e Grècs. La trirema (tres rengs de remaires) ven a partir de sègle V AbC la nau de combat mai eficaç. Pendent l'epòca ellenistica èra la competicion al gigantisme amb la quadrirema puèi la quinquerama e Alexandre lo Grand los equipèt de Catapultas.

Jonca vinheta|Jonca de la baia d'Hạ Long (Vietnam) La jonca designa totes lo tipes de naus de vela tradicionals d'Asia. Foguèron utilizadas pel transpòrt maritim al men a partir del sègle II.

L'armeg se compausa d'una o mai velas latada e compensadas; la vela es a costat del mast e passa en abans d'aquel. Çò que destria l'armeg de la joca de l'occidental es l'utilizacionde latas plan pesugas tot lo long de la vela, la divisant atal en panèls. aquelas latas (mai sovent de bambós), que son tengudas al mast, fan la vela regda e prenon los esfòrces sus la velaraidissent la voile. Cada lata a la sieuna escota. Fòrça novelums tecnics de las joncas foguèron integrats a las naus occidentalas.

Edat Mejana

Còca esquèrra|vinheta|Una còca de l'Ansa (1380) musèu de Bremerhaven. vinheta|Gungnir. Velièr Viking de 18 m bastit en 2001 inspirat de nau de Gokstad. (Nemors). vinheta|La Santa Maria. La còca (del flamenc kok, clauvissa) es un tipe de nau utilizat en mar del Nòrd pendent l'Edat Mejana.

Es un velièr de comèrci (puèi d'armas conta la pirateriá) pels escambis entre los pòrts d'Ansa. possedavan un mast e una vela carrada, una nau de gaita jos la punta dels mast. La còcas presentavan a l'origina un castèl a l'estambòt e la sègle XIV s'apondèt un autre al dabantHocker, 1991 ; Crumlin-Pedersen, 2000.

Batèu viking Una de las caracteristicas màger del batèu viking es d'èsser gaireben simetric en dabant e en rèire amb al mièg lo mast, qu se pòt desplaçar del meteis biais cap davant o reire (amfidròma)Jean Merrien, La Vie quotidienne des marins au Moyen Âge, des Vikings aux galères, Hachette, 1969, 18-20..

Sa quilha es d'un sol tenant, demandant de grands arbres. Dispausa d'una empenta constituida per una mena de rem cort de fòrça larga pala, fixat per de ligams de cuèr a tribòrd rèire. Son fons plan e son flac calat li permetent tanben de navigar per fonds pròches e s'ancorar sus una plaja per far un raid. La còca èra constituida de pòsts superpausadas mermant son enfoncaçment quand es en plana carga. lo grand mast es aisit de quilhar e tombar que ten una vela rectangulara que pòt bordejarMagazine « échappées belles » Danemark, 31.10.2009 : Historien Ulrik Kirk et skipper reconstituteur Jasper Vittenburg.

Carraca La carraca es una granda nau, de la fin de l'Edat Mejana, de còca redonda e dos nauts castèls abant e reire. Es un dels primièrs tipes de naus europèas a poder navegar en nauta mar es inspirada de la còca de la Mar del Nòrd e de la mar Baltica. Pendent las crosadas (sègles XI e XII), de còcas deguèron traversar la Mediterranèa, e deguèron s'adaptat amb l'apond d'elements tradicionals. Mesuravan alara trenta mètres de long, uèit mètres de largar, portavan dos masts e un total de sièis velas.

Flaüta Una flaüta (fluit en neerlandés) es una nau de carga olandés de tres masts amb velas carradas aparegut a la fin el sègle XVICentre national de ressources textuelles et lexicales. Optimizat pel transpòrt, pauc costose de produire es factor màger dins lo vam del comèrci maritim dels Província Unidas. La nau, plan solida, naviga per totas las mars del monde e tanben per d'utilizacions militaras dins la marina neerlandesa o per la Companhiá de las Índias. Al sègle XVIII, la flaüta garda son ròtle comercial mas son utilitat militara merma al benefici de las naus de linha.

Renaissença vinheta|La caravèla Boa Esperança a Lagos (Portugal). vinheta|275x275px|Un galion espanhòl

Caravèla La caravèla es una nau de vela de bòrds nauts inventat pel Portugeses al començament del sègle XV per las exploracions de long cors. Evolucion de la carraca medievala, se'n destria per sa talha mai granda, entre 20 e , un tonatge mendre unas 200 tonas e un calat mai long. La caravèla tenmai d'un masts ont se fixa de velas triangularas podent captar lo cap del vent e de vola carradas favorablas a la propulsion amb vent reire. Las voilas latinas tornejan a l'entorn dels masts, mercé a de longas vèrgas desolidarizadas del mast permeton de navigar contra lo vent. La paur d'un retorn dificil per ds vents e corrents qu'avián estat favorables a l'anar desaparéis e los explorators portugueses se permetont alaea totas las audàcias.

Galion Un galion present en 1600 de la mar Negra a la Mediterranèa, designa una nau de mai d'un emponts, mugut a l'encòp a la vela e la rema coma la galèra, que vengut un velièr pur, utilizat en Euròpa e subretot en Espanha dels sègles XVI a XVIII.

Ten de 3 a 5 masts, constituís una evolucion mesclant las tecnicas de la carraca nordica als galions mediterranèus, que s'apond de caracteristicas de la caravèla portuguesa, coma lo popa carrada que remplaça la redonda de mas carracas. La còca es alongada e mai fina, lo fasent mai rapid e l'abaissament del castèl lo fasent mai estable mermant son pes als nauts. Es, al contrari, mai sovent mai pichon que la carraca, que passa 1000 tonas, mens de 500, quitament se de grosses existiguèron, coma aquel de 1200 tonèls amb al cap otoman Zemis Aga, capturat per l'Òrdre de Malta devant Rhodes lo 28 de setembre de 1644 desencadenat la Guèrra de Candia.

Chebèc esquèrra|vinheta|150x150px|Lo chebèc, amb de vela latinas. Lo chebèc es una pichona nau mediterranèa armada de canons, fòrça prima, navigant a la vela e al rem. Es amejat de tres masts amb de velas latinas. A veire l'evolucion de la navigacion en Mediterranès, lo chebèc es un batèu moro, pescant al filat e anat de rema: lo jebega coma se vei fins a la mitat de sègle XX en Espanha, sus las plajas de MalagaRené Burlet, Dictionnaire d’Histoire maritime, collection Robert Laffont, éditions Bouquins, 2002, p.337-338. Son tipe arcaïc, ten un rem de govèrn e fòrts capions de proa e de popa. Après la partença dels Arabs de la peninsula (1492), la nau e son nom demoran, mas lo chebèc, jos sa forma definitiva, aparéis al sègle XVII en Berberia. Remplaça la galèra e lo brigantin pels corsaris mas, avent pas d’installacions permanentas de rems, pòt pas portar de canons en bateriá. Ven tanben fòrça poderós qu'aquelas doas nausRené Burlet, Dictionnaire d’Histoire maritime, collection Robert Laffont, éditions Bouquins, 2002, p.337-338. Un chebèc d’una quarantena de mètres pòt portar una vintena de canons servat per 280 òmes d’equipatges, que ne fa una nau solida unitat de guèrra podent atacar a l’abordatgeRémi Monaque, Suffren un destin inachevé, éditions Tallandier, 2009, p.83., accion encara possibla en Mediterranèa al sègle XVIII.

L'Apogèu de la vela (sègles XVII e XVIII) Bric Brigantina Corveta Fregata Goleta Schooner Nau de linha

Sègles XIX e XX L'istòria dels velièrs es marcada per Revolucion industriala del sègle XIX, portant la maquinas de vapor e la construccion metallica (fèrre, acièr), que pauc a pauc faguèt desaparéisser la vela pel transpòrt utilitari, al benefici dels bastèu de vapor puèi de motor diesèls. A la meteissa epòca se desvolopa la pracica de la vela de léser, a l'origina dels velièrs modèrnes d'espòrt e de plasença.

Clipper

Los primièrs clippers son de Virgínia (enseguida de Baltimore) vèrs 1815, e eissits dels plans de velièrs negrièrs, amb un armeg de bric-goleta o brigantin. Mesuravan fins a de long, amb de beauprés fòrça long. L'alongament de lors còca los faguèt venir subretot de tres masts carrats.

Los clippers èran de velièrs de talha modèsta (60 a de long) mas fòrça rapid (velocitat 9 noses) e manobrables, bastits mai sovent de fusta a la mitat del sègle XIX e dotat pauc a pauc d'estructura metallicas e dels novelums tecnics de l’epòca.