Eròdes Ier lo Grand (en ebrieu הורדוס הגדול), filh d'Antipater, nasquèt a Ascalon en -73 e mòrt a Jerico en -4. Èra rei de Judèa -37 a sa mòrt.
Eròdes lo Grand es un dels personatges màger de l'istòria de l'epòca del Segond Temple. Son istòria es subreto coneguda pels escrichs de Flavi Josèp en quals, inspirats dins un primièr obratge pels escrichs del secretari d'Eròdes Nicolau de Damas, li son pro favorables. Un segond obratge corrigís enseguida lo primièr, benlèu jos l'influéncia de sas relacions amb los les josieus de Roma.
Eròde es plaçat jol tròn de Jerusalèm pels Romans. Per apiejar sa sobeirenetat, lèva lo poder politic als prèires qui dirigissián Judèa dempuèi lo començament de l'epòca del Segond Temple. Per alunhar tota rivalitat politica susceptibla de menaçar son poder, fa assassinar son esposa Mariamne e tanben mai d'uns dels sieus enfants.
Mas sa reputacion de crudeltat es subretot deguda a un passatge de l'evangèli de Matèu (2, 16-18). Selon que, los grands prèires e los escribs del pòble avián anonciat la naissança a Betelèm del « rei dels Josieus », e Eròdes, per paur d'un futur rival temporal, l'aviá fa cercar per tuar. Avent pas encontrat (Fugida en Egipte), ordonèt la mesa a mòrt de totes los enfants mascles del luòc edats de mens de dos ans, esperant que ne serà. Aquel recit remembra aquel de cpmençament de l'ExòdeVoir Autour de la figure d'Hérode, par Michel Remaud. ont lo faraon d'Egipte auriá ordonat lo murtre dels primièrs nascuts mascles dels esclaus ebrieus.
Biografia
La pojada cap al poder esquèrra|vinheta|250x250px|Pèça de coire d'Eròdes Antipater, màger conselhièr d'Ircan II mas que dins los fach govèrna Judèa, nomena en -47 son ainat Fasaèl estratègi de Jerusalèm e son cabdet Eròdes estratègi de GalilèaChristian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. .. L'execucion d'un naut personatge nomenat Ezequias, cap dels insurgents galilèus mèna l'elèit sacerdotal e lo grand prèire Ircan II a contestar son accionChristian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. .. Eròdes deu se justificar dabant lo SanedrinChristian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. .. Peijat pel governaire de Siria Sext Cesar e a la seguida d'una intervencion ambigua del líder farisian Sameas (Semaia ou ShamaíMireille-Hadas Lebel, Le contexte historique des débuts du Talmud : Le conflit entre pharisiens et saducéens, conférence pour Akadem, campus numérique juif, 28/05/2007, conférence en ligne. ?), Eròdes es aquitatChristian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. .. Sext Cesar lo nomena alara estratègi de Cèle Siria e de Samària (-46)Christian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. ..
Après lo murtre de Cesar lo 15 de març de -44, Antipater t son filh Eròdes se ligan a governaire de Siria, Cecili Basse, ex-partisan de PompèuChristian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. .. Aquel se pressa de demandar un tribut de 700 talents qu'Antipater vòl als notables del reialme. Eròde paga son tribut de 100 talents. Coma Malichus, encargat per Antipater de la region de Gofna, Emmaüs, Lod e Tamna tardan de contribuir, Cassius marcha sus aquel districte. Mas Antipater arrèsta lo conflicte per un vèrsament de 100 Talents. Aquela «politica de dejós de man a Antipater e a sos filhs d'èsser confirmats dins lors foncions». Christian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, .. Antipater morís empoisonat per Malichus que sonhava de prene sa plaçaChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011 (ISBN 9782756404721), p. 40.. Eròdes, ajudat per Cassius que lo nomenèt intendent de Siria, venja son paire en fasent assassinar Malichus près de Tir (-43).
En -42, la partença de Cassius de Siria provòca de trebolums en Judèa. Antigonos, filh d'Aristobul ensag en van de dintrer en scèna, alara que lo tiran de Tir, Marion, pren una partida de la Galilèa.
Après la victòria d'Antòni e Octavi a Filippes (-42), mai d'unas delegacions josievas vienon se plànher près d’Antòmi dels filh d’Antipater, Fasaèl e Eròdes. Eròdes passa davant e va l'encontra d'Antòni. Li paga un gossa soma d'argent per evitar d'aver a se justificarChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011 (ISBN 9782756404721), p. 40.. Aquò plai a Antòni: lo prètz pagat per Eròdes passa sas esperançasChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011 (ISBN 9782756404721), p. 40.. Fasaèl e Eròdes son confirmats dins lors foncions, mas tanben promuguts « tetrarcs », títols superior a aquel d'estratègi (-41)Christian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011 (ISBN 9782756404721), p. 40..
En -40, los Parts envasisson la Siria-Palestina e sostenon Antigonos per pretendre al tròn de Judèa al prejudici d'Ircan IIChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011 (ISBN 9782756404721), p. 40.. Ambedos partits s’afrontan dins Jerusalèm. Lo general Part invita Fasaèl e Eròdes a l'encontra de son cap esatrap Barzafarnes per far la patz. Eròdes refusa, mas Fasaèl accèpta amb Ircan II. Son fach prisoièrsChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011 (ISBN 9782756404721), p. 40.. Eròdes capita a sortir de Jerusalèm amb 9 000 òmesChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011 (ISBN 9782756404721), p. 40. e pren sa familha. L'ensemble es pres dins una emboscada. Sus aquela plaça foguèt mai tard bastida l'Erodion per remembre de çò qu'Eròdes nomenarà son combat mai grandChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 41.. Capita a metre sa familha en seguretat a Massada e va cercar ajuda a PètraChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 41.. Los Parts prenon Jerusalèm, davalan le long de la còsta fins a Gaza e s'installan en Idumèa. Per un cort temps gaireben tota la Siria amb Judèa es somesa, coma la vila fortificada de Tir. se dabent prisonièr, Fasaèl se suicida e Ircan II es menat prisonièr pels Parts en PartienaChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 41.. Abans sa deportacion, son fraire Antigòn II Mattatiá obten qu'una de sas aurelhas siá trencada, çò qu'enebís de biais definitiu de poder exercir la foncion de Grand prèire d'IsraèlChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 41.. «A Jerusalèm, liberada o ocupada pels Parts, Antigonos es intronizat a l'encòp coma rei e grand prèire. Lo reialme asmonèu foguèt oficialament restaurat, mas dins los fachs, es i-un protectorat de Part» « À Jérusalem, libérée ou occupée par les Parthes, selon le point de vue qu'on adopte, Antigonos est intronisé à la fois comme roi et grand-prêtre. Le royaume hasmonéen a officiellement été restauré, mais dans les faits, c'est un protectorat PartheChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 41.. »
Eròdes, pas plan recebut pel rei de Nabatèa Malic IChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 41., rejonh Alexàndria puèi RomaChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 42.. Plan recebut per Antòni e Octavi, es proclamat rei de Judèa de biais unanim pel Senat roman en decembre de -40Christian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 42.. La decision del Senat « es exceptionala, los Romans avent per principi de balhar lo títol reial pas qu'als descendents de las ancians dinastiasChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 42.. »
Mas lo succés inicial encontrat pels Parts es sens l'endeman: en -39, lo general roman Publi Ventidi Bassos contra ataca e venç Labien, qu'es tuat dins la batalhaPeriochae de Tite-Live, 127.Plutarque, Vie d’Antoine, 33.. Desfach enseguida Pacòr I a la batalha de Gindarus en Siria del nòrd, ont aquel esa tuatClément Huart & Louis Delaporte, L'Iran Antique, Albin Michel, coll. Velleius Paterculus, Histoire romaine, II, 78.Florus, Abrégé de l’Histoire romaine, IV, 9..
Eròdes torna en Palestina amb l'ajuda de l'armada romana victoriosa dels Parts. Debarca en -39 a Ptolemaïda, ciutat feniciana que capitèt a rebutar los assalts dels PartsChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 44.. Cinc « lochoi » de soldats josieus (g. 2 500 òmes) l' esperan, enròtla tanben de mercenaris estrangièrsChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 44.. Seguisson la còsta cap al sud, pren IapoChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 44.. « Penèta enseguida en Idumèa ont es aculhit en liberatorChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 44. » e deliura sa familha a MassadaChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 44.. Mal ajudat pel general roman Silo, deu abandonar l'ataca de Jerusalèm. Pendent l’ivèrn de -38, mèstre de la còsta, de l'Idumèa e de la Samària, acaba de prene lo contraròtle de la Galilèa percaçant dels bendolièrs e maquisardsChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 44.. Coma lo general roman Maqueràs a una actitud ambigua, Eròdes encontra Antòni a SamosataChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 44. e aquel li fa d'instruccions precisas a Sòsi, lo govenaire de Siria.
Pendent l'abséncia d'Eròdes, la situacion dels sieus partisans pejora: Josèp, fraire d'Eròdes, es tuat dins una emboscada près de Jericò, Galilèa se revòlta e los notables partisans d'Eròdes son negats dins lo lac de Genesaret. Ajudat per las doas legions de Cai Sosi, Eròdes torna prene lo contraròtle de Galilèa e de Jericò e venç los partisans d’Antigonos près d'Isana. A la prima de -37, plaça lo sèti dadant JerusalèmChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 47.. Es judat per las tropas romanas de SossiChristian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 47.. «Eròdes dona l'òrdre d'abatre totes los arbres a l'entorn per bastir tres gigantèss emponts. Puèi, daissant sos òmes a l'obratge, s'absenta unes jorns, lo temps d'anar se maridar en Samària amb Mariamne l'Asmonèa, felena d'Ircan II e nebòba d'Antigòn. Es lo primièr rei executat pels Romans. Eròdes pren lo títol de rei dels Josieus.
Lo règne Eròdes consolida son poder de -36 a -25. Fa executar 45 notables del partit d'Antigòn, benlèu de Sadducèus membres du Sanedrin. Lo quite Sanedrin dispausa pas mai d'un poder judiciari religiós. Eròdes fa tornar Ircan II de Babilònia e nomena grand-prèire Ananèl. se liga als Asmoneans per son maridatge amb Mariamne, filha d'Alexandra e felena d'Ircan II. Fa nomenar grand-prèire a l'edat de 17 ans Aristobul III, fraire de Mariamne (-35), puèi lo jutjant tròp popular, lo fa negar dins una piscina près de Jericò. Se piejant sus Cleopatra VII d'Egipte, Alexandra obten qu'Erodes siá convocat debant Antòni. Piejat pels sieus, Eròdes capita a se justificar. À son retorn, fa executar son gendre Josèp e emprisonar Alexandra.
En -31, Cleopatra obten d'Antòni la region de Jericò e un tribut dels Nabatèus. Coma aqueles lèu pagan pas, Cleopatra exigíx d'Eròdes que lor declare la guèrra.
Eròdes venç los Nabatèus, encontra Octavi a Rhodes après sa victòria a Actium. Octavo confirma la reialtat d'Eròdes (prima de -30) e li torna la region de Jerico a quala apond Gadara, Ippos, Samària, Gaza, Antedon, Jòpa e torre d'Estraton.