David Hume (7 de mai de 1711 – 25 d'agost de 1776) foguèt un filosòf, economista e istorian escossés. Es considerat coma un mai importants pensaire de las Luses (amb Adam Smith e Thomas Reid) e es un mai grands filosòfs e escrivans de lenga anglesa. Fondator de l'empirisme modèrne (amb Locke e Berkeley), un dels mai radicals de per son escepticisme, s'opausèt en particular a Descartes e als filosòfs considerant l'esperit uman d'un punt de vista teologico-metafisic : dobriguèt aital la via a l'aplicacion del metòde experimental als fenomèns mentals.
Son importància dins lo desvelopament de la pensada contemparonèa es considerabla: Hume aguèt una influéncia prigonda sus Kant, sus la filosofia analitica del començament del sègle XX e sus la fenomanologia. Òm se remembra pasmens sovent de sa pensada pas que lo scepticisme destructor; mas los comentators de la fin del sègle XX se son estacats a mostrar lo caractèr positiu e constructifu de son projècte filosofic.
Biografia Foguèt prepausat de divisar la viada de Hume en tres periòdesGeorges-Clément Lechartier, David Hume, sociologue et moraliste, Paris, Alcan, 1900, p. 1.. Pasmens s'aquel genre de division pòsca comportar una partida d'arbitrària, demora un mejan mnemotecnic util, e en escasença puslèu pertinent se ls'apièja sus las òbras del quita Hume e sus la vida que menèt. La vida de Hume se pòt donc èsser divisada atal:a menée. La vie de Hume peut donc être divisée ainsi : un periòde d'estudis e de primièrs ensags que va fins a 1740; un periòde actiu de viatges e de resultats, de 1740 a 1769; un periòde de retirada de 1769 a 1776 Nacut a Edimborg d'una familha de la pichona noblesa dels Borders, David Hume es lo cabdet d'una frairiá de tres. Son paire, avocat, morís en 1714 alara que David es encara pichon. Sa maire se va viure alara Ninewells e eleva sos enfants amb son sògre. David intra en 1722 al collègi d'Edimborg, ont a per professors de discípols de Newton. Legís los poètas latins e escrivans angleses. Sa familha lo destina a far carrièra dins lo drech.
Mai, en 1734, Hume passa un periòde de crisi qu'evòca dins una letra a J. Arbuthnot. Li pren una « insuperabla aversion per totas causas, levat los estudis de filosofia e lo saber en general ». Rebutan per venir avocat, spatissent de crisis d'exaltacion, va a Bristol e s'ensag al comerci, abans de viatjar en França pendent près de 3 ans, demorant d'e primièr a Rems, puèi a La Flèche (Sarthe actuala) entre 1735 e 1737. es ala que, edat de 26 ans, acaba de redigir son Tractat de la natura umana. De retorn a Londres en 1737, publica los dos primièrs libres de l'obratge en genièr de 1739, anonimament. Aquela òbra es un fracas al public. Dins son autobiografia, Hume diguèt del libre qu'es « casut mòrt nascut de la premsa ». De vertat, mai d'un compte se'n realizèron, mas pas cap d'aqueles compren las tèsis de Hume ni l'amplor de son prepaus. En seguida, lo filosòf donèt una granda importança al fach d'èsser compres de son public, que reformulèt lo Tractat e lo contunh d'unas investigacions qu'i son practicada dins d'autres libres o ensags. Hume refusèt que lo Tractat faga partit de sas òbras complètas: aquel renègament empacha pas lo libre d'èsser uèi considerat coma una de las òbras mai importantas de la filosofia occidentala.
Après lo fracas del Tractat de la natura umana, Hume rejonh sa familha, en Escòcia, en 1739. Fa la coneissença de Henry Home e comença una relacion epistolària amb Francis Hutcheson. Publica en 1740 un Abreujat del Tractat de la natura umana, puèi, a l'automne, lo libre III du Tractat e un Apendix. Lo meteis an, fa la coneissença d'Adam Smith. Publica la primièra partida dels sieus Ensags morals e politics (compausat de 15 tèxtes) en 1741 a Edimborg. L'obratge es un succès. Faguèt l'objècte d'una segonda edicion, en 1742, aumentada de 12 tèxtes.
En 1744, sa candidatura a la cadèira de morala e filosofia pneumatica de l'Universitat d'Edimborg es remandada, a causa dels enemics que sa pensada se faguèt. Hume es atal atacat, causa de l'ateïsme supausat que contendrián las tèsis du Tractat. Lo filosòf respond per une Letra d'un gentilòme a son amic d'Edimborg, ont se defend de tot refús de l'existéncia de Dieu.
Ongan, ven lo preceptor del marqués d'Annandale, que la santat merma pauc a pauc. En 1746, ven secretairi del general Sant Clar e va a Viena e Turin. Publica alara Recercas sus l'entendement uman (mai tard nomenat Enquèsta sus l'entendement uman) que tròba pas gaire succès. vinheta|Tomba del filosòf. Torna en Escòcia en 1749, escriu Discors politics e Recercas suls principis de la morala (mai tard nomenat Enquèsta sul principis de la morala), escritura novèla e desvolopament d'unes punts ja abordat dins Tractat de la natura umana. Sa reputacion de filosòf comença alara a s'espandre. En 1751, torna a Edimborg e publica en 1752 Discors politics, obratge plan recebut. La sortida a londres de Recercas suls principis de la morala se fa pasmens dins una cèrta indiferéncia.
En 1752, prend la foncion de bibliothecari del còrs dels avocats d'Edimborg. Aquela situacion li inspira lo projète d'una Istòria d'Angletèrra. Lo primièr volum, consacrat als Stuarts, es pasmens criticat de bais viu e unanim. En 1757 publica a Londres Istòria naturala de la religion. Lo segond volum de son Istòria d'Anglatèrra sortís en 1756, consacrat al periòde anant de la mòrt de Carles Ier d'Anglatèrra fins a la revolucion, puèi en 1759, aquel consacrat als Tudors. La seria s'acaba en 1761 pels dos darrièrs volums, l'ensems encontra un succès mejan. Se retira alara al camp, pensant a una retirada pasibla.
Accèpta pasmens un pòste de secretari a l'ambassada de França que li foguèt prepausat en 1763 pel comte d'Hertford e va a París. En 1767, ven encargat d'afars. Daissa la foncion en 1766 per èsser nomenat sosecretari d'Estat a Londres. Va en Angletèrra en compagnie de Jean-Jacques Rousseau, amb qui s'embrolhèt: aquela braga torna en cronica dins tota l'Euròpa esclairadaAffaire Hume-Rousseau. Hume torna a Edimborg en 1769.
A partir de 1775, comença e sentir los efièch d'una tumor intestinala de que moriguèt un an mai tard, a l'edat de seissenta e cinc ans.
Hume escriguèt una corta notícia autobiografica pauc abans sa mòrt (My own life). Corta, s'esforçant de demorar objectiva dins le ton, descriu per exemple la creissença progressiva de son patrimòni, passant d'una relativa pauretat a una cèrta opuléncia. S'acaba per una analisi de son caractèr: «doç, mèstre de se, capable d'amistat mas fòrça pauc susceptible d'òdi, e fòrça moderat dins totas la mieunas passion»My own life, version originale
Fonts de la pensada humiana Hume èra un lector insaciable. Jove, abans la redaccion del Tractat de la natura umana, legís fòrça obratges datant de la filosofia antica: Plutarc, Tacit, Epicur e los lors discípols, los estoïcians del biais que la pensada foguèt transmesa pels obratges de Ciceron (qu'Hume aviá lugit a partit de l'edat de 16 ans) o encara los esceptics ancians (Pirron, Sext Empiric).
Pels filosòfs modèrnes, Hume legèt Descartes, a qui opausèt una perspectiva epistemologica absoludament incompatibla amb la filosofia cartesiana de la coneissença. Es influenciat per Locke (que ne pren per aquierida la refutacion de las idèas inatas de Descartes e de Leibniz)[N 6], Berkeley (qu'utiliza de consideracions escepticas), legiguèt de filosòfs franceses coma Pèire Baile e Malebranche, mas es subretot a Newton qu'Hume utiliza son metòde d'analisi. En efièch, Newton es un dels descobreires del metòde scientific, o experimental, qu'a per tòca de confirmar d'ipotèsis (o, melhor, de n'establir) per l'experiéncia e l'experimentacion. Atal, luènh de pretendre coneisser l'univèrs per de puras raciocinacions de filosòf en cambra, lo scientific newtonian experimenta, calcula, bastís d'ipotèsis e de teorèmas que s'esfòrça de verificar tant que se pòt, esitant pas a tornar suls fachs que semblan los contradire. Lo novelum d'Hume serà d'introduire lo metòde newtonian dins la filosofia morala, coma o signala lo sostítol de son obratge màger (Ensag per introduire lo metòde experimental dins los subjèctes morals). Es probable que lo filosòf aja estat tanben influenciat per Bacon, qu'aviá d'en primièr presicat lo metòde experimental. L'influéncia de Newton es confirmada per mai d'un especialistas. Atal, Michel Malherbe escriu:
« Per eliminar los ipotèsis, qu'acompanhan l'abséncia d'un estudi exacte de la natura umana, s'astrenherem a l'examen dels fenomèns, s'esforçarem de liberar las circonstanças, puèi induirem per analisi los principis que lor son comuns; aqueles principis seràn e lor torn someses a de principis mai generals, e contunharam la progression dins la generalitat, tant de temps que serà suportada per un metòde experimental estrictament aplicat, tot s'esforçant de produire un òrdre sistematic. aquel metòde, Hume l'aplica a vegada amb ostentacion, que coma un ceremonial, volent manifestar a totes los lectors l'importança e lo seriós de son entrepresa. [...] E quand Hume deu far lo sieu elògi dins l'Abreujat, per manca de n'aver pas recebut, Acusa sistematicament los caractèrs newtonians de son estudi per la far valer melhor. »
A subjècte de la quita filosofia morala, fòra de l'eritatge directament newtonian, Hume legiguèt los filosòfs de la tradicion del sens moral o de sentiment moral, per exemple Shaftesbury e Hutcheson. Aqueles filosòfs defendon l'idèa qu'auriam en nosaltre un sens moral inat, o un sentiment moral, que nos permetrián de destriar çò moral de çò immoral; es a dire, que savèm çò qu'es bon o marrit mercé al sentiment, e non a la rason (çò defendon de filosòfs racionalistas coma, en Anglatèrra, Clarke, Wollaston o Balguy). Sens se ligar directament a lor escòla, Hume ne tirèt una caracterizacion de la morala coma eissida de las passions (las quinas pòdon pasmens utilizar la rason a lor benefici). Taben legiguèt la Fabla de las abelhas de Mandeville.
La sciéncia l'òme Lo projècte general d'Hume es d'establir un biais novèl d'estudiar l'òme, li aplicant los metòdes de las sciéncias de la natura. Pasmens s'aquela sciéncia de l'òme aparescan istoricament après las autras sciéncias, e s'ajuda de lor metodologia, es per Hume la sciéncia fondamentala que nos permet, senon d'explicar, al mens de descriure las autras sciéncias, e d'establir l'espandida de las nòstras coneissenças:
« Es evident que totas las sciéncias, d'un biais mai o mens importanta, an una relacion a la natura umana, e que, se luènh que l'una d'entre elas pòt semblar se n'escartar, sempre i torna d'un biais o d'un autre. Quitament las matematicas, quitament la filosofia naturala e la religion naturala dependon dins una cèrta mesura de la sciéncia de l'ÒME, car cason jos la coneissença dels òmes e son jutjats per lors podes e lors facultats. Es impossible de dire quines cambiaments e quinas melhoracions paoiram fair dins aquelas sciéncias se coneissèm l'espandida tota e la fòrça de l'entendement uman »
Se la sciéncia de l'òme ten un ròtle fondamental, es que constituís lo centre logic de las sciéncias. L'òme es per se meteis la mesura de tota causa: tot çò qu'es conegut per l'òme es produch per l'esperit uman, e aquò, quin que siá lo domèni e lo nivèl de sciéncia o de pertinença que se parla. En consequéncia, puslèu que de se limitar a un entendament limitat de las leis de la natura, melhor val començar per comprene lo foncionament del quita èsser, lo biais que desvolopa de coneissença (certanas o non), per enseguida se clina sus d'autres objèctes. Dins aquel caminament, l'òme es a l'encòp lo subjècte e l'objècte de son enquèsta. Es tractat coma fenomèn, e la tòca es de conéisser las règlas e la leis que lo constituisson. Lo Tractat de la natura umana percaç atat una tòca de modelizacion de l'esperit uman: s'agís de comprene lo foncionament de l'esperitTraité de la nature humaine sur david-hume.fr.
Lo metòde humian