vinheta|La plana de Pò es la zona en gris a l'interior de l'elipsi roge. vinheta| Carmagnola, la campanha près de Pò. La plana de Pò es una region naturala situada en Itàlia septentrionala. Es una zona facha plan fertila per la preséncia del fluvi Pò e de sos multiples afluents. Pò desboca per un dèlta dins la mar Adriatica.
Toponimia Lo toponim « Plana de Pò » (Val Padana o Pianura Padana o Pianura del Pò o Padania en italian), designa una region geografica d'Itàlia septentrionala que coïncidís amb lo bacin idrografic del fluvi Pò e de dèlta de Pò, e cobrís una partida importanta de las regions administrativas de Piemont, de Lombardia, d'Emília e Romanhae e de Venèt.
Cal difrenciar la « Plana de Pò » del bacin de Pò qu'el compren en mai las regions autonòmas de la val d'Aosta e de Trentin. La Val Pò es tanben una de las Valadas Occitanas dins la província de Coni
Donadas generalas Sa superfícia, près de 90 000 km2, s’espandís sus un tèrç gaireben (33,5) del territòri nacional, compren 36 províncias, 3 674 comunas e 4 regions : Piemont, Lombardia, Venèt, Emília e Romanha.
L’origina de la plana de Pò vinheta|Idrografia de la plana de Pò, flumes màgers. La plana de Pò ocupa una bona partida de l'Itàlia septentrionala, dels Alps occidentals a la mar Adriatica, ten la forma la forma d'un triangle d’una superfícia 46 000 km2; la longor mai granda es de gaireben 400 km, la largor mejana varia de 80 a 120 km e aumenta progressivament cap al mar, amb un front de 270 km. Gaireben al centre de la linha costièra comença lo dèlta de Pò. Las còstas son bassas e sablosas.
Pò, Bodinens en cèlta, Eridan en grèc e Padus en latin, passa per la plana d’oèst cap a l'èst.
Las aigas que davalan dels monts, portèron fòrça quantitats d'alluvions. Aquestes se pausèron e s'amolonèron sul fons de la mar, fins a comolar çò que, 5 milions d’ans de per abans, èra un golf bèl de la mar Adriatica. Pò carreja mai de 10 300 m3 d’aiga a la segonda en arribant a Ferrare (començament del dèlta de Pò). Lo procediment d'ensorrament, lent mas inexorable, contunha dempuèi de millions d'ans.
Lo dèlta de Pò (380 km2) contunha d'avançar cada an dins Adriatic, quitament se un tal procediment es contrariat per la preséncia de restancas servant las limas dels flumes. Dins un temps alunhat, èra cobèrt de bòsques dins sa partida mai umida (de la bassa plana) e de brugas dins la mai arida (plana nauta). Los lesses e sediments fluvials comolats dempuèi de milennis faguèron las tèrras fòrça fertilas, amb la preséncia dins lo sossòl de la region de Ravena, e taben al larg de la còstas, d’importants jaces de gas natural (metan descobèrt en 1949 per Enrico Mattei, puèi de petròli).
De fach, constituís tot un ensemble amb: al nòrd-èst, la plana veneta d'origina alluviala creada per Adige; al sud, la pichona planha romanhòla, tanben d'origina alluviala, deguda a las aigas que s'escampan dins la mar Adriatica, a partir del Montone e los seguents en anant cap a l’èst.
La nauta e bassa plana La plana de Pò compren doas zonas de caracteristicas diferentas: la nauta e la bassa plana.
Ambedoas zonas se destrian pro, e mai de per l'altitud tanben per la natura dels sols, lo regim de las aigas e la vegetacion. La plana nauta, dicha tanben « plana sèca », s'espandís al pé dels Prealps italians, del Piemont e dels Apenins; lo sòl es permeable, compausat de sables e de gravas, e capita pas a tenir l'aiga pluviala. Aquesta penètra fins a de desenas de mètres de prigondor fins a encontrar una capa de ròca impermeabla. Sus las ròcas impermeablas, l'aiga limpa fins al punt ont a la possibilitat de tornar pujar del jaç freatic, fasent naícer de ressorgéncias o de fonts. Fonts, que mercé a la temperatura constenta (compresa entre 9 e 12 °C) de las aigas, permetèton la difusion, sus las quitas zonas, de culturas particularas mena de valats umids e grasses cultivats en pasturas. vinheta|Mapa de 1585 (musèu del Vatican) - Dèlta de Pò e Romanha. Sus aquesta linha de ressorgéncias comença la plana bassa, dicha asagadas. Al contrari aquesta a dels sòls formats de ròcas mai finas, d'argilas abitualament, impermeables o pauc permeablas, ont las aigas estagnan formant de paluns e sanhases, es lo dèlta del Pò. Aquesta zona que compren los territòris de la Bassa padana e de la Bassa parmense s’espandís dempuèi lo Taro, dins la província de Parma, a l’oèst, fins a la còsta Adriatica a l'èst, es limitada al nòrd per Pò e Adige, al sud pels Apenins e representa Romanha (partida de l’Emília e Romanha), anciana contrada dels Estats pontificals fins al Risorgimento.
Las ondadas de Pò, dels rius e dels gaudres que rècan dempuèi los Apenins, faguèron paludenca tota la zona, ancianament nomenada Valle Padusa (de Padus, nom roman de Pò). Puèi, pauc a pauc (en un milion d’annadas), los alluvions e lo sediments comolèron naturalament, una partida fertilizant los sòls. Los Romans joguèron un ròtle important dins l’assecamement de las tèrras creant la Via Emilia, cavant de canals d'assecament e practicant la « centuriacion » e los grands centres urbans de Forlimpopoli, Forlì, Imola, Reggio Emilia, Cesena, Faenza e Fidenza.
Traças de la centuriacion romana esquèrra|vinheta|Limitacion de las tèrras en centurias. La centuriacion romana es una tecnica de pergatge que foguèt utilizada pels Romans mai sovent per balhar de tèrras a de colons. S'accompanha, d'òbras idraulicas (construccion de valats) e de servicis (construccion de carrièras e camins d'accès).
Es remarcable de constatar que, mai de 2000 ans mai tard, aquestas formas demorèron, al mens en partida, dins lo traçat dels valats, de sègas e de las rotas actualas. Los malhum de centuriacion son de rèstes arqueologics coma los rèstes bastits o las inscripcions.
Lo quadrilhatge realizat pels agrimensors passavan las plantacions e infrastructuras ja existissentas. La forma, generada mejan l'instrument de mesura nomenat groma, es basada sus d'axes ortogonals. Lor orientacion es variabla (en Romanha, mai sovent 29°E al respècte de Nòrd geografic). Sus las linhas màger son bastidas de carrièras bordadas de valats.
La mapa çai costat (IGM 1/25000 començament del sègle XX) representa la division romana de tèrras que se situan entre las vilas de Cervia e de Cesena. Uèi, aquelas pèças fusionèron en proprietats mai importantas, ma las carrièras e los valats encara existisson.
Informacions sus l'agrimensura sul site Archeogeographie.org
Influéncia dels elements
De las aigas Influéncia de las aigas de Pò: de Plasença a Modena Influéncia del cors del Reno: de Bolonha a Imola Influéncia de las aigas del Lamone, Savio e Marecchia: d’Imola a Rimini. Influéncia de las aigas caudas de la mar Adriatica sul Venèt e l’Emília e Romanha. L’influéncia del climat Adriatic se fa sentir fins en Àustris, al delà del Brenner.
Del climat Pluviometria: 3 mètres d’aiga per an dins las províncias vesinas dels Alps (Piemont, Lombardia), contra 1 mètre per an en Romanha. Bruma fòrça intensa a la prima a la davalada tot lo long del cors del Pò. Temperaturas: en mejana, 0 aa 4 °C en genièr e 20 a 24 °C en junh, levat sus las còstas ont la temperatura es mai naut de 5 a 6 °C. En estiu (mai sovent après lo 15 agost) de violents auratges amb granissadas venon perturbar la situacion, causant de damatges plan importants a las culturas.
Topografia Lo nivèl del sòl e lo penjal influisson sus l’escorriment de las aigas dins las zonas agricòlas. Bolonha, situada a 60 km (a la volada) del mar, es soqnue a 54 mètres d’altitud. Ferrare a 9 mètres, Ravena a 4 mètres (ara) e Comacchio a 1 mètre (en mejana).
Las aigas màgers Pò a 141 afluents que los màger son: Riba drecha: Varaita, Maira, Tanaro, Scrivia, Curone, Staffora, Coppa, Scuropasso, Versa, Trebbia, Nure, Chiavenna, Arda, Taro, Parma, Enza, Crostolo, Tidone, Secchia, Panaro. Riba esquèrra: Pellice, Doire Ripaire, Stura di Lanzo, Doire Baltée, Sesia, Agogna, Terdoppio, Tessin, Olona, Lambro, Adda, Oglio, Mincio. Fluvis màger dels Alps: Maggia, Adige, Piave, Meduna. Fluvis màger dels Apenins: Reno, Lamone, Montone, Ronco, Savio, Pisciatello, Rubicon, Uso, Marecchia.
Los lacs e restancas Piemont: lac d'Orta (18,2 km2), de Viverone (6 km2), de Mergozzo (1,85 km2), de Candia (1,35 km2). Lombardie: lac Major (212 km2, prig=372 m), lac de Varèse (15 km2, prof=26 m), lac d'Idro (11 km2, prig=122 m), lac de Garda (370 km2, prig=346 m), lac de Còme (146 km2, prig=410 m) lac de Pusiano (5 km2,prig=), lac d’Annone (, prig=), lac d'Iseo (), lac de Lugano (, prig=) partejat entre l'Itàlia e Soïssa. Emília e Romanha: restanca d’aiga de Ridracoli (Forli), lac de Quarto, lo canal Emilian Romanhòl portant las aigas del Pò, sus , dins las zonas agricòlas s’espandissent dempuèi la region de Ferrare fins a Rimini (pluviometria flaca e jaces freatics venguts insufisents). Venèt:
Las vilas
Piemont: Turin, Stresa, Novare, Coni, Ast, Alexàndria, Biella, Vercèlh, Domodossola, Verbania, Arona Lombardia: Milan, Munscia, Varese, Còma, Lecco, Bergam, Breissa, Pavia, Cremona, Màntoa, Venèt: Venècia, Padoa, Verona, Vicença, Trevís, Chioggia, Belluno, Cortina d’Ampezzo, Rovigo, Emíla e Romanha: Bolonha, Plaisença, Fidenza, Parma, Reggio d'Emília, Modena, Carpi, Ferrara, Comacchio, Ravena, Imola, Forlì, Cesena, Cesenatico, Cervia, Rimini, Castrocaro Terme.
Industrias Pesucas: fondariás e metallurgiá a Milan, Bolonha Mecanicas: totas las capitalas de region e de província. Artesanalas: practicament dins totas las vilas de mai de 1000 abitants. Est un artesanat, mai sovent de tipe « familhal », dins totes los domènis possibles. Automobilas: Turin (Fiat, Autobianchi, Lancia), Milan (Alfa Romeo), Modena (Ferrari a Maranello, Maserati, Pagani, De Tomaso), Bolonha (Lamborghini). Aeronautica: Turin (Alenia Aeronautica) Agroalimentàrias: Trabalh del vin dins totas las regions. Conservariás a Comacchio (pèscas), Cesena (legums, fruchs, plats cosinats). Pèsca: pichons pòrts de pèsca sus l'Adriatic, coma Rimini, Cesenatico, Cervia, Ravena, Pòrt Garibaldi, Chioggia, Venècia, dèlta del Pò (pèsca ancestrala de l'anguila dins los braces dels flumes)
Energia Gas metan: descbèrt en 1940 alara que l’Itàlia esperava trobar de petròli, l’expleitacion comença jos l’influéncia d'Enrico Mattei, amb une produccion annadièra de 14,6 miliards de mètres cubs. Petròli: descobèrt e expleitat a partir de 1949 à Cortemaggiore d’ont lo nom de las primièras estacions « Supercortemaggiore », dins la region de Ravena sul fèrm coma en mar. Per una produccion annadièra de 3,42 milions de tonas. Las rafinariás de petròli: se situisson dins la laguna de Venècia, al nòrd de Ravena. Centralas idroelectricas : Longarone (Venèt), 2 centralas sus l'Adda Centralas termoelectrics: Cassano d'Adda (Lombardia), Porto Tolle (Venèt) Centralas geotermicas:
Agricultura
Pastura e abariment Lombardia : Emíla e Romanha: pastura, abariment bovin, porcin (cambajon de Parma), polalha
Lach e formatge En Lombardia,Piemont, e Emília e Romanha; pels mai grands productors, mas tanben sus tot lo territòri per de produccions localas. Parmigiano Reggiano, Grana Padano, Gorgonzola, Mascarpone, Torta Mascarpone, Provolone picant, Ricotta
Cerealas Piemont: ris, bledaraba de sucre, milh, trufas, Lombardia: milh, sòja, blat, Emília e Romanha: Milh, sòja, bledaraba de sucre, blat, òrdi, civada
Fruchs Lombardia: peras, melons Emília e Romanha: pomas, peras, persecs, prunas, kiwis, fraga, melons, pastècas,
Legums Emília e Romanha: tomatas, ensaladas, auberginas, cebas, corgetas,
Vinhas Pemont: Asti, Barolo, Barbaresco, Nebbiolo, Barbera, Moscato, Gattinara, Ghemme, Brachetto, Gavi, Roero, Dogliani Lombardia: Valpoliccela, Moscato, Batticino, Celletica, Oltrepo Pavese, San Colombano, Valcalepéo, Franciacorta, Venèt: Moscato, Bardolino, Recioto di Soave Emília e Romanha: Sangiovese, Albana, Trebbiano, Lambrusco, Moscato, Cagnina, Pignoletto,
Risièras