La revolucion russa de 1905 es l'ensemble dels trebles politics e socials bolegant l'Empèri rus en 1905.Comença lo 9 de genièr de 1905 (22 de genièr de 1905 dins lo calendièr gregorian), pendent lo « Dimenge roge », e menant detz meses mai tard a la promesa d'una constitucion, lo Manifèst d'octobre.
L'evolucion economica e sociala del país aviá fach pujar las oposicions liberalas, democratas, socialistas e revolucionàris al regim tsariste. La fusilhada murtrièra del Dimenge Roge a Sant Petersborg desencadena lo procediment. Lo regim imperial surbrevisquèt a aquesta prilièra ataca de tria, mas lo malcontentament grandís e l'oposicion se radicaliza. La cauma generala d'octobre de 1905 capita a far plegar lo regim. Una constitucion liberala foguèt autrejada; mas dins los dos ans que seguisson, la contraataca de Nicolau II aclapa las esperanças soslevadas per aquesta revolucion.
La motineriá del cuirassat PotemkinL'authenticité historique de la fusillade de l'escalier Richelieu à Odessa est discutée. Voir page de discussion de l'article, imortalizada en 1925 per Lo Cuirassat Potemkin, film de Sergueï Eisenstein, ne demorèt un simbòl.
Las causas de la revolucion de 1905
Contèxte politic vinheta|Nicolau II Après lo règne reaccionari de Nicolau I, l'emperaire Alexandre II abolís lo servatge en 1861 e mèna una politica mai liberala pendent los ans 1860. Conscient del retard economic e social de l'Empèri rus, Alexandre procedís a una seriá de reformasGirault et Ferro, p.28-46, fins a crear d'institucions localas e provincialas, las zemstvaGirault et Ferro, pp. 40-41..
Pasmens, aquestas reformas son de simples amenatjaments, pas de revolums. Tot demora encara jos la copa del sobeiran, pas res es delegat. Lo poder de las assembladas localas demora limitada (educacion, santat e vias). La liberalizacion del regim permet pasmens lo desvolopament d'una oposicion noirida pel populisme, lo niilisme o lo terrorisme, alara que las nacionalitats, coma la Polonha ne profeitan per s'agitar. L'insurreccion polonesa de 1863-1864 e los multiples atemptats contra lo regime lo fan cambiar de politica. L'assassinat d'Alexandre II en març de 1881 pel grop terrorista Narodnaïa Volia provòca l'instauracion d'una politica de repression e de reaccion que s'acaba provisòriament en 1905.
Alexandre puèi son filh Nicolas ensajan de contrarotlar mai estrechament possible le país: retorn sus totas las avançadas liberalas amb per exemple la mesa en plaça d'una polícia secrèta fòrça poderosa, l'Okhrana, dins l'encastre dels Reglaments provisòris. Publicats lo 14 s'agost de 1881, an per tòca, segon Alexandre III, "de desrabar l'odiosa subversion que desonora nòstra tèrra russa, de tornar afirmar la fe e las mòrs, e d'elevar nòtres enfants dins lo ben" e de "far tornar l'òrdre de la justícia dins las institucions balhadas a la Russia per son benfactor". Los Reglements provisòris permeton de metre en plaça un quasi estat de sètge. La polícia pòt procedir e d'escorcolhs e a d'arrestacions somàrias, a d'emprisonaments sens jutjament. Aquesta prison preventiva podava durar de quatre a sièis meses. En cas d'abséncia de pròvas o de pròvas insufisentas, las autoritats pòdon emprisonar o desportar administrativament tot suspècte per una durada d'un a cinc ans. Pels « crimes contra l'Estat », e lor definicion es pro vasta per ne prene mai possible, se realiza de proceses en cort marciala fasent sesilha a pòrtas tancadas, quitament pels civils. Lo govèrn obliga las corts marcialas a d'aplicar lo paragrafe 279 del Còde de justícia militara, que prevei la pena de mòrt en cas de crimes contra l'Estat. La novèla polícia secrèta es encargada de far aplicar los Reglaments provisòris, lèu renduts definitius per Nicolau al començament de son regne.
De 1881 a 1904, la Russia viu dins un estat d'urgéncia o un estat de sètge quasi permanent. En parallèl, lo país coneis un rapid vam economic: la revolucion industriala russa data dels ans 1890François-Xavier Coquin, 1905. La Révolution russe manquée., pp. 12-13..
Las causas estructuralas Lo malcontentament de contunh créis que la societat russa se transforma, alara que lo sistèma politic sembla incapable d'evoluar. Las classas mejanas, dichas tanben Tresen Element en Russia, son sempre mai nombrosas. Lo pes de l'administracion russa compta fòrça: lo desvelopament de las Zemstva e la bureaucracia sempre mai pesuga aumentan lo nombre de foncionaris que rejongan la classa mejana. Las professions liberalas, es a dire los avocats, mètges o veterinarisLéon Tolstoï, « Les événements actuels en Russie », in Dernières Paroles., p. 323, fòrça influencidas per las idèas liberalas, prenon una plaça de sempre mai importanta dins la societat. Las classas mejanas son pasmens frustradas, que gaireben exclusidas del poder politicF.X. Coquin, Des Pères du peuple au père des peuples., p.230-241.. L'industrializacion e lo desvelopament del capitalisme an tanben de consequéncias socialas amb la naissença del proletariat e la migracion dels obrièrs cap a las vilas. La pauperisacion dels païsans pels camps noirís lo proletariat rural. Aquestas doas categorias socialas constituisson una sèrva imensa de malcontents e de las massas utilisables per de grands mouvements de protestacion.
A partie de la primièra èrsa d'industrializacion en 1870, la Russia coneis de movements de cauma s'exprimissent subretot per la destruccion de las maquinas suls luòcs de trabalh. Cal pasmens esperar la segonda pujada d'industrializacion, en 1875, per qu'aquestas caumas espontanèas prengan una certa amplor.
L'autocracia demora intransigenta fàcia a une oposicion ela tanben sempre mai intransigenta. L'Union de liberacion, fòrça influenta dins las classas mejanas, organiza la campanha dels Banquets a partir de decembre de 1904F.X. Coquin, Des Pères du peuple au père des peuples., p. 237.. Los socialistas revolucionaris son fòrça presents pels camps, ont las susmautas païsanas se multipliacavan: entre 200 e 300 dins los cinc ans precedent 1900. vinheta|Pintura de Władysław Skoczylas representant une manifestacion a Sant Petersborg Lo govèrn ensag d'anar contra las accions de propaganda del POSDR pels metòdes de repression abitualas, mas tanben ensejant de canalizar los malcontentaments. L'Okhrana jòga un ròtle fòrça important dins la mesa en plaça d'una organizacion obrièra legala. Fa fracaç a Moscòu, mas capita a Sant Petersborg: un dels agents de l'Okhrana, le prèstre Gueorgui Gapon, organiza onze seccions obrièras amassant de millièrs d'obrièrs.
Las causas conjoncturalas Los malcontents multiplicavan las accions: atemptats pels socialistas revolucionnaris, que capitan a assassinar lo ministre de l'Interior Viatcheslav Plehve (julhet de 1904) o de manifestacions de carrièras de Sant Petersborg après la tancadura de las universitats. Aquestas manifestacions quotidianas son durament reprimidas per la polícia e los cosacs.
La crisi economica toquèt fortament la populacion entre 1901 e 1903. Dins un contèxte de crisi mondiala, las falhidas industrialas se multiplican, tot coma las faminas pels camps a causa de las marridas culhidas. Entre 1900 e 1904, i a 670 susmautas païsanasGirault et Ferro, p. 81.. Mai, los obrièrs, al caumatge en vila, amb pas pus l'esper de trobar refugi al camp, tocada ela tanben per la crisi.
La desfacha dins la guèrra fàcia al Japon damatja lo prestigi del govèrn e de l'emperaire. Nicolas II a podut esperar desviar l'atencion de l'opinion publica dels problèmas interiors mercé a una guèrra aisida contra aquestes que nomena « les macaquesGirault et Ferro, p. 82. ». La populacion, d'en primièr totalament indiferenta aquela guèrra alunhada, s'i opausa complètament quand las levadas de tropas se fan sempre mai nombrosas, que los impòstes per financiar lo conflicte aumentèron e que las novèlas de las desfachas successivas de l'armada russa se multiplican. esquèrra|vinheta|La perspectiva Nevski e la glèisa armeniana de Santa Caterina Nicolau II a pas sabut se conciliar las classas mejanas. Remandèt las demandas que considèra "inadmissiblas" de l'Assemblada de las Zemstva de novembre de 1904, al subjècte de las libertats fondamentalas, l'egalitat dels drechs per totes e la libertat totala de pensadaLéon Tolstoï, « Les événements actuels en Russie », p. 319 et 324..
Las caumas se multiplican dins los grands centres industrials: Bakó, Moscòu e Sant Petersborg. Menan dins aquesta vila sul massacre del Dimenge roge lo 9/22 de genièr de 1905.Tot comencèt en decembre de 1904 dins las usinas Potilov, centre industrial mai grand (12 000 obrièrs) de la capitalaF.X. Coquin, 1905., p. 45.. Los obrièrrs demandan a la direccion un cert nombre de reformas moderadas. L'influéncia de Gueorgui Gapone se fa plan fortament sentir amb aquesta utilizacion de la via legala, que lo govèrn es favorable. Mas la direciion refusa d'acceptar las demandas e remanda los menaires. Lo 21 de genièr se debana una manifestacion per lor reintegracion. Gapone se trapa al cap del cortègi qu'amassa gaireben totes los obrièrs de Sant Petersborg : 220 000 personas. Se fa alara l'idèa de portar al Tsar una peticion per li far saber la misèria de son pòble. Los socialistas revolucionariss intervenon dins la redaction de la peticion. vinheta|Los soldats tirant sus la fola pendent lo Dimenge roge (scèna fictiva venguda d'un film sovietic de 1925). Lo tèxte es respectuós pel tsar, mas torna sus l'autocracia. Demanda totas las libertats, los dreches de se sindicar e de far cauma, una reforma agrària e subretot una assemblada elegida al sufragi universal.
Lo 22 de genièr, una procession reire lo prèstre Gapone, d'icònas e de retrachs del tsar deu anar respectuosament portar la peticion al palais d'Ivèrn, ont se supausa que Nicolau II demora. Mas l'emperaire se'n anèt daissant los poders a las fòrça de l'òrdre. La tropa tira sus la fola. Lo nombre de mòrts es divergent; de 130 a mai de 1 000 e d'uns centenat a de milièrs de ferits. La tropa tira al palais d'ivèrn, mas tanben un pauc pertot dins la capitala. La populacion russa pèrd definitivament fisança a son tsar.
Lo desvolopament de l'agitacion Lo desvelopament de l'agitacion foguèt la consequéncia dels massacres de genièr.
Afirmacion de l'oposicion En 1896-1897, a Sant Petersborg se faguèt una cauma generala lo primièr ensag d'organizacion autonòma dels trabalhadors. Per resistir a la repression policièra e al caumatge, de comitats de cauma illegals se developan, vertadièrs centres de raliament dels trabalhadors en luta per la direccion de las caumas e l'ajuda financièra als caumaires.
En 1905, una primièra flambada de caumas se desvelopan en genièr e subretot febrièr. Los socialistas revolucionaris tornan far d'aemptats, e assassinan lo grand duc Sèrgi. Los liberals s'organisan. Las diferentas Unions professionalas (mètges, avocats, engenhaires…) s'amassant en mai en Union de las Unions, jos la presidéncia de Pavel Milioukov. Lor objectiu d'obtenir un regim de monarquia constitucionala amb doas cambras, las libertats fondamentalas e un aument del lòt de tèrra des païsans. Las revendicacions politicas dels patrons rejongan aíci las revendicacions politicas dels obrièrs. Mas aqueles an tanben de revendicacions economicas.
La segonda èrsa de caumas se fa en mai e junh de 1905, aqueste còp jos la direccion del POSDR. Es d'aqueste periòde que se data la naissença du primièr soviet obrièr, quitament se d'unesVoline, La Révolution inconnue afirma que lo primièr soviet data de l'endeman del Dimenge roge. Aquesta question istoriografica remanda a de problèmas ideologics d'interpretacion dels eveniments.