vinheta|La crotz uganauda. Los uganauds son los Franceses protestants pendent las guèrras de Religion (segonda mitat del sègle XVI), pendent que – jos aqueste nom – foguèron en conflicte amb los catolics.
Una segonda èrsa, gaireben 300 000 d’entre eles quitèron la França après de dragonadas e de la revocacion de l’edicte de Nantas lo 18 d'octobre de 1685.
Una tresena èrsa, non negligible, se debanèt al moment de la guèrra de Succession d'Espanha (1701-1714).
Crotz, estendards e plumet blanc Los protestants franceses demoran fòrça ligats a la crotz uganauda. Los uganauds refugiats dins las Americas adoptèron en onor de Margarida de Navarra una margaridaN. W., Bulletin historique et littéraire XLIV, p. 671, Société de l'histoire du protestantisme français, Paris, 1895. coma simbòl, es a dire uèit petals en estela, remembre de las uèit beatituds del martiri evocat dins lo Sermon sus la MontanhaMatthieu, Évangile V 3-10 : « Bienheureux ceux qui sont persécutés pour la justice »..
Pendent las guèrras de Religion, los partisans d'un camp o de l'autre se reconeisson a l'estendard del regiment de lor partit, subretot aqueste de Navarra. La costuma militara èra de las encravatar d'una eissarpa destriada. La Liga catolica portava una cravata verda, color que lo papa aviá donada, a l'escasença de la conferéncia de Gisors lo 13 de genièr de 1133, als Flamands partits en crosada, e qu'èran tornat d'Espanha, campiona del catolicisme: Ferrand d'Aragon e Isabèl la Catolica avián donat Cristòl Colomb un estendard amb una crotz verda. Quitament, los ducs de Guise, feudataris de l'Empèri e campions de la Liga, portavan de sinòple lor crotz de Lorena. Los uganauds pausèron a la batalha d'Ivry una cravata blanca als estendards. Lo blanc esent la color del rei, que fasiá confusion, los ligaires portant aqueste jorn la meteissa color. Enseguida, los uganauds portèron pendent los combats, en mai de l'eissarpa blanca, una casaca blancaN. W., Bulletin historique et littéraire XLIV, p. 672, Société de l'histoire du protestantisme français, Paris, 1895.. L'ensenha « neta » demora aquesta de Coligny. L'expression del rei Enric « Raliatz-vos a mon plumet blanc! » èra una invita als partisans uganauds a se raliar a lor ancian cap de guèrra convertit, als catolics a renonciar al partit espanhòl, e als dos a la patz.
Persecucions en França
Lo sègle XVII e las guèrras de Religion
Las dragonadas vinheta|Vassili Polenov, Arrestacion d'una femna uganauda, 1875, pintura. Quitament abans la revocacion de l'edicte de Nantas, d'uganauds fuguigèron lo reialme a causa de las pressions e de las vexacions sempre mai violentas exercidas pel poder reial. A partir de 1680, son victimas de persecucions dins l'encastre de las dragonadas, del nom d'un còrs d'armada, los dragons. Las dragonadas obligavan los protestants a lotjar las companhiás de dragons, carga que los catolics e los convertits novèls n'èran dispensats.
Organizadas per LouvoisSa Majesté désire que vos ordres […] soient donnés de bouche aux maires et échevins des lieux, sans leur faire connaître que sa Majesté désire par là violenter les huguenots à se convertir… C'est en s'adressant en ces termes, le 18 mars 1681, à l'intendant du Poitou René de Marcillac, que Louvois donna le feu vert aux dragonnades qui allaient s'abattre sur la religion réformée., lo secretari d'Estat de la Guèrra de Loís XIV, ne venguèron a de torturas, viols, violéncias e escòrgament dels protestants de lors bens. Lo procediment s'espandís a Bearn, al Lengadòc, a la Santonge… fins a se generalizar en març de 1685, completant una seriá de mesuras discriminatòrias (aument de las taxas e autres cargas, e tanben de privacions de drechs), la presas contra 800 000 protestants de França.
L'exili e la traca En 1685, la revocacion de l'edicte de Nantas per Loís XIV suprimís definitivament lor libertat de cult. Lor subrevida es en causa se se convertisson pas al catolicisme. Aquò mena gaireben totes los uganauds a fugir cap als païses protestants d'Euròpa: Províncias Unidas (actuals Païses Basses), Anglatèrra, Soïssa, principats e vilas liuras protestantas alemandas (Hesse-Cassel, Brandeborg (futur reialme de Prussia), Francfort, etc.). Las estimations mai prudentas evòcan 200 000 personas après la revocacion mas la persecucion aviá començat jos Loís XIII amb la presa de la Rochèla puis de Privàs amb de pèrdas importantas en vida umanas.
La revocacion interditz sevèrament tota emigracion d'uganauds e punís tota ajuda a l'emigracion, obligant a une extrèma discrecion e a la francizacion dels noms. Fòrça entreprenaires uganauds que deguèron prene la fugida perdèron lors bens mas emporèron amb eles mai preciós, lor saber far, que gaireben totes èran artesans, qu'enseguida prenguèron de riscs per se tornar far un patrimòni. Fòrça avián desvelopat de coneissenças en agronomia e en irrigatcion o dins lo domèni del textil e de la construccion navala.
Fugir èra punit de penjament o de las galèras, pels òmes, la prison a vida per las femnas, coma dins la Torre de Constança a Aigasmòrtas. En agost de 1686, 245 uganauds de l’Oesen arrestats a Saint-Jean-de-Maurienne (dins lo ducat de Savòia vesin) son meses en prison o penjatsJean Tivollier, Monographie de la vallée du Queyras.. Los païsans son nombroses a fugir, que lor abjuracion es jutjada suspècta e empacha pas las persecucions. De pòchas de rebellion se desvelopèron e l'imatge del rei se damatjèt a l'estrangièr ont passa per un tiran, copable d'aver violat las consciéncias e tuat de subjèctes fidèls.
Aquestes que demorèron en França foguèron persecutats fins a la mitat del sègle XVIII pels dragons, amb una interrupcion jos la Regéncia de Felip d'Orleans. De baumas en Occitània pòrtan le nom dels uganauds que s'i amagavan per èsser pas arrestats.
Dins lo Nòrd de la França (Douai), s'enterrava viventas las ugaunadas dins un ataüc de fèrre fer just amb la tèsta fòra per dire una abjuracion: lors enfants èran alara catolics forçats.
Los memòris de Colbert e Vauban, en favor dels uganauds L'èrsa d'exili dels protestants persecutats a partir de 1680 mèna lo ministre de las Finanças de Loís XIV, Colbert, a redigir un memòri per prene lor defensa. Colbert morís en 1683, dos ans abans que s'agrave, a l'escasença de la revocacion de l'edicte de Nantas. Dins son Memòri per lo rampèl dels Uganauds, editat en 1689, l'engenheire Vauban detalha l'ensemble dels damatges qu'a causat sus l'economia francesa la partença dels artisans, marins e soldats protestants. Quand se'n va dins lo Cairàs, reganha a fortificar Chastèu Vila Vielha e critica los combats que se debanava entre l'armada e las populacions protestantas localasFort Queyras, 700 ans d’histoire de Nicolas Crunchant, Éditions du Queyras, édition..
Emigracion en Euròpa Fòrça uganauds fugiguèron per ecapar a la galèras del Roi cap a « l'Arca del Refugi », es a dire las Províncias Unidas dels Païses Basses e l'Anglatèrra, e tanben la Soïssa e la Prussia.
En Olanda La migracion protestanta en Olanda comença al sègle XVI amb la partança de 30 000 protestants flamands d'Anvèrs per Amsterdam. La reputacion d'Amsterdam coma capitala de las libertats religiosas en Euròpa ne fa un nos de l'emigracion cap a d'autras regions.
L'Aia deu a l'arquitècte Daniel Marot, arribat en 1684 als Païses Basses, l'interior del palais de Het Loo. En 1688, seguís Guilhèm III en Anglatèrra, dins l'expedicion de 11 000 fantassins e 4 000 cavalièrs que desencadena Gloriosa Revolucion. Ont tres regiments d'infanteriá de 750 òmes e un escadron de cavaleriá compausat de refugiats protestants en Olanda, que s'apondon 730 ofièrrs frances escampinhats dins los autres regiments, es adire 3 300 uganauds. L'ensemble d'aquesta armada es dirigida pel marescal Armand-Frédéric de Schomberghttps://books.google.fr/books?id=VbcDAAAAMAAJ&pg=PA271&lpg=PA271&dq=m%C3%A9nard+de+schomberg&source=web&ots=cCJ8S9Pomt&sig=S9NFhmFA0KNZbfqa8RhZnbyftpA&hl=fr&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA263,M1.. D'exemples precises d'immigracion de protestants cevenòls en Olanda son coneguts per aqueste periòde, http://sites.google.com/site/dynastierouviere/..
En Alemanha vinheta|Arribada dels uganauds en Prussia en 1685, sus la faciada de la catedrala francesa de Berlin. Alara que l'Empèri germanic es encara divisada en 300 Estats, los protestants franceses contribuiguèron al vam de çò que vendrà en 1701 lo reialme de Prússia.
A la fin de la guèrra de Trenta Ans (1648), e lo periòde seguent la revocacion de l'esdicte de Nantas (1685), 50 000 uganauds emigran en Brandeborg. Los Prussians aculhisson de bon grat aquestes franceses que lor economia es al mai bas après de la guèrra de Trenta Ans e a cinc epidèmias de pèsta que faguèt 140 000 victimas. Lo grand-elector Frederic-Guilhèm I de Prússia fa saber a las comunautats del Lengadòc e del Daufinat que son las benvengudas.
Los princes electors de Hesse e del Brandeborg s'interessan a aquesta populacion uganauda sovent de bona formacion e de bon nivèl intellectual. Ecoratjan son acuèlh per l'edicte de Potsdam del 29 d'octobre de 1685, detz jorn après la revocacion de l'edicte de Nantas« Le refuge huguenot en Brandebourg », notice publiée sur le musée virtuel du protestantisme.. De troces tèrras lor son reservats, e la possibilitat de metre en plaça una administracion parallèla judiciària e penala, coma a la colonia de Französisch Buchholz. Los persecutats se transfòrman en colons. Los nombroses privilegiats balhat provòcan la gelosiá. Pasmens, l'integracion se passa gaireben plan. Pòrtan de mestièrs novèls, coma dins la relotgeriá, e de fruchs e legums novèls, coma las iranjas, los citrons, los caulet-flòris, los peses e los carchòfas.
En Suisse La populacion de Genèva tripla pendent los ans 1680. Alara qu'èra de 16 000 abitants, mai 30 000 uganauds s'i anan, los primièrs essent los mai pròches, los païsans del país de Gex. Una partida dels arribants en estiu de 1688, que los protestants vaudeses del Pismont italian refugiats a Genèva en 1687 tornan s'installar dins lors valadas, après una caminada de 200 quilomètres, al moment de la creacion de la liga d'Augsborg per Guilhèm III d'Anglatèrra. Un còp de retorn, aqueste Vaudeses aculhiguèron de protestants del Daufinat venguts de la vals vesinas, coma lo Cairàs. Mas los capviraments d'aliança del duc de Savòia lis obligan enseguida a fugir en Alemanha.
A Gènoa Al sègle XVI, lo Vivares e las Cevenas son de bastions uganauds, mercé subre a l'accion d'Olivier de Serres. De protestants del Gard e de las Cevenas son partits dins las vilas comerçantas italianas. La familha André de Nimes es partida en 1677 dins lo grand pòrt italian de Gènoa per fondar una fabrica de telas que donarà son nom au (blue)-jean e a la tela Denim.
En Anglatèrra La region de Cantorbery e unes quartiers de Londres aculhiguèron de dizenas de luòcs de culte uganauds a partir de 1688, après la Gloriisa Revolucion de 1688 menada pel futur GuilhèmIII d'Anglatèrra, que l'armada èra dirigida per un marescal de França demorat fidèl a sa fe protestanta, lo Frederic-Armand de Schomberg.
Aquesta armada franconeerlandesa de 15 000 òmes, amb 3 000 uganauds franceses refugiats en Olanda, venquèt lo jacobitas irlandeses, aliatss a las tropas de Loís XIV, a la batalha de la Boyne en Irlanda. Près de 5 000 uganauds s'installan a Dublinhttps://web.archive.org/web/20110724044049/http://www.huguenots-france.org/france/refuge/Veterans3.htm., amb una majoritat d'artesans.