drecha|vinheta|Africa precoloniala L'istòria d'Africa comença amb l'aparicion de l'espècia umana dins la bana d'Africa, fa unes 2,5 milions d'annadas. Puèi, de pòbles se formèron, se desvelopèron, e s'espandiguèron sul territòri african. Vèrs la fin de la Preïstòria, Sahara, qu'èra alara format de grands lacs, venguèt arid e desseparèt l'Africa en dos. L'istòria de l'Africa del Nòrd se mesclava alara a aquesta de la mar Mediterranèa, e l'Africa subsahariana se desvelopèt d'esperela.
L'Africa del Nòrd, brèç dels berbèrs foguèt jos la dominacion quora dels fenicians (per exemple amb los establiment de Cartage al nòrd èst de l'actuala Tunisia) al milleni Ièr abans nòstra èra, quora dels romans, quora dels arabs. Ara, l'Africa del Nòrd es majoritàriament musulmana. Mas l'Africa del Nòrd foguèt tanben l'objcte de la colonizacion.
En Africa subsahariana, se desvolopèron d'empèris e de reialmes medievals. D'unes, subretot al nòrd del 10en parallèl, foguèron islamizats a partir del sègle VII. Per finir, l'Africa foguèt l'objècte de colonizacion al sègle XIX e se descolonizèt entre 1910 e 1975.
Preïstòria
Paleolitic vinheta|322x322px|Esquèma estructural simplificat del grand rift èst african. L'istòria del continent african es primièr lo fruchs de sa geografia.
La granda val del Rift donètun fum de rèstess arqueologics e de fossils ligats a la preséncia dels primièrs ominids preïstorics. Aquesta concentracion traduch pas necessàriament una ocupacion privilégiada d'aquesta region mas puslèu un ensemble de factors favorizant la preservacion puèi la descobèrta e l'estudi d'aquestes testimoniatges ancians: lo graben format pel rift èst african s'acompanhèt de cambiaments climatics importants que'n resutèt lo desvelopament d'una sabana arborada. Segon la teoria de l’East Side Story popularizada per Yves Coppens, aqueste environament particular podèt jogar un ròtle important dins l'evolucion umana. l'aclapament de còr del rift tanben se traduguèt per la multiplicacion quora de lacs, quora de fenomèns sismics e de l'activitat volcanica. Los lacs s'acompanhan d'una sedimentacion rapida e importanta, que favoriza l'aclapament e la fossilizacion dels rèstes ossoses e de rèstes arqueologics. Los volcans contribuisson a la formacion de nivèls de cendres volcanicas, aisidament datablas per de metòdes de datacion absoluda coma la datacion al potassi-argon. L'activitat sismica provòca tanbe de capviraments importants tornanta la superfícia dels terrens ancians. esquèrra|vinheta|507x507px|Lucy, un esquelèta pro complèt d’Australopithecus afarensis La granda val del rift d'Africa de l'Èst es donc una region ont de terrens plan ancians, marcats per una sedimentacion paludenca rapida e gaireben de contunh, son accessibles e possiblament datables. Lo caractèr epars de la vegetacion de sabana facilita tanben las prospeccions.
Las descobèrtas màger al subjècte dels començaments de l’aventura umana an per encastre lo continent african, e subretot l’Africa orientala e australa. Es d'aquestas regions que venon los fossils mai ancians atribuits a la familha dels Ominids: d'entre aquestes aujòls - o parents pròches - de l’Òme se trapan los Australopitècs (amb Australopithecus afarensis e la celèbra Lucy, puèi Australopithecus africanus e Paranthropus robustus) e los primièrs representants del quita genre uman dich (Homo rudolfensis puèi Homo habilis, lo primièr a aver una capacitat craniana mai de 600 cm3).
Es de là tanben que venon los mai ancians esplechs de pèira talhada coneguts fins ara: datats de 3,3 Ma BP, foguèron descobèrts sul site arqueologic de Lomekwi al Nòrd de Kenya que donèt d'objèctes de pèira caracterizats per lor cadena operatòria: talha sus un « nuclèu » d'asclas e faiçonatge d'aques produchs asclats). Aquesta descobèrta torna sus l'idèa comunament admisa fins alara que l'aparicion dels esplechs de pèira seriá ligada a l'emergéncia del genre Homo e a de cambiaments climatics. S'aquestes primièrs esplechs son mai sovent pauc elaborats, de descobèrtas recentas fachas dins lo site de Lokalalei al Kenya (Oèst del lac Turkana), montrèron que la talha de la pèira podava èsser pro organizada e revelava una cèrta abiletat tecnica a partir de 2,3 Ma BP.
Après un periòde qu'èran rares, los sites d'esplechs litics se multiplican a partir de 1,9 Ma BP. Los sites d’Olduvai en Tanzania o de Koobi Fora a Kenya faguèron fòrça rèstes d'aquesta industria nomenada Oldowayen. Las aisinas d'aqueste epòca demoran pro simples e son asclada simplament o de còdols talhas.
A partir de 1,6 Ma BP, encara en Africa, apareisson de novèlas espècias d’Ominids fossils e una novèla industria litica: en efièch, se trapa a aqueste epòca, als costats dels Paranthropus robustus, los Homo ergaster puèi los Homo erectus. encara, apareis d'esplech novèls, mai grands e mai elaborats, coma los bifàcias, los fendeires o las bolas, que caracterizan l’Acheulean. Los sites d'aqueste epòca son fòrça nombroses mas se pòt remembre los noms d’Olduvai (Tanzania), Olorgesailie, Kilombe, Isenya (Kenya), Melka Kunture, Gadeb (Etiopia). L'Òme modèrne (Homo sapiens) apareguèt benlèu en Africa fa unes 150 000 ans.
Civilizacions neoliticas vinheta|270x270px|L'arqueològ britanic John Desmond Clark examinant de gravaduras rupèstras dins lo Sahara (Mauritània, 1967) A la fin de la darrièra glaciacion, fa unes 10 500 ans, Sahara èra una region fertila e poblada.
Los petroglifs e los megalits trobats dins Sahara, sul territòri de l’actuala Libia, tesmònhan d’una cultura de caçaire culhèire dins la pradariá seca de l’Africa del nòrd pendent l’èra glaciària.
En Africa, la domesticacion del bestial precedís l'agricultura e sembla aver existit en mèsme temps que las tribús de caçaires culhèires. L'elevatge seriá estat practicat en Africa del Nòrd a partir de 6000 AbC.
Las primièras traças de cultura del ris e de la milhòca data de 5000 AbC. dins la region de Sahèl.
Formacion del Sahara Lo Sahara se sequèt pauc a pauc jos l’efièch del calfament 5 000 ans mai tard. Sos abitants comencèron alara à pujar la val del Nil en quista de tèrras mai aculhentas, al delà de la segonda cataracta.
A partir de 4000 l'avançada del desèrt al Sahara s'intensifiquèt rapidament, secant lacs e rius, aquò provoquèt de migracions cap a l'Africa de l’Oèst, mai umid.
Après la desertificacion de la region, las populacions nord-africanas se sedentarizèron lo long de la val del Nil, ont anavan donar naissença a las primièras civiliszacions egipcianas.
Desvelopament de l’agricultura e metallurgia Vèrs 3000 AbC., una migracion majora de populacions d'agricultors venguts del Pròche-Orient se debana cap a l'Africa. Aquesta installacion de novèlas populacions es entre autre presenta dins la bana de l'Africa. L'agricultura se desvolopa gaireben simultanèament en Africa de l’Oèst, amb la cultura del nham e del palmièr d'òli, e en Etiopia, amb lo cafè e lo tef.
La metallurgia del fèrre apareis lèu en Africa, a partir del millenari III AbC. en Africa de l’Oèst e del centre (territòris dels actuals Gabon, Cameron et Republica del Còngo) e dins la Region dels Grands Lacs).
Espandiment Banto La linguistica suggerís que de pòbles bantos migrèron cap al sud-oèst del Cameron e cap al sud-èst del Nigèria e rebutan las civilizacion khoïkhoï pendent 4 000 ans. La cultura del nham e del milhet lor permetava de suportar una populacion mai denae que las tribús de caçaires culhèires. Los bantos serián originaris de la region del Benoe al sud-èst del Nigèria, d’ont se serián escampilhats dins una granda partida de l’Africa subsahariana, fins en Zambia. Las migracions bantoas cap als boscs tropicals d’Africa centrala aurián començat pendent lo millenari II AbC., subissent la pression demografica de las populacions del Sahara que fugissián l’avançada del desèrt. La segonda fasa de migracion, unes mila ans mai tard, los menèt fins en Africa australa e orientala.
L’Etiopia (e la Bana de l'Africa en gnenral) se destria pro de sas vesinas e entretenon de contactes intermitents amb l’Eurasia après l’espandiment de l’espècia umana fòra d’Africa. La cultura, la lenga e tanben las espècias cultivadas en Etiopia (cafè, milhòca, tef) son singulars a aquesta region.
Antiquitat
L'Egipte antica Las primièras traças d'istòria escricha en Africa datan de l'Egipte antica, que lo calendièr es ancara utilizat per datar las culturas de l'edat del bronze e de l'edat del fèrre de la region. Lo reialme d'Egipte atenh son apogèu jol Novèl Empèri, entre -1567 e -1080.
A l'èst, los grècs fondèron la vila de Cirene vèrs -631. La Cirenaïca ven una colonia florissenta, quitament isolada pels desèrts a l'entorn. Los Grècs aguèron tanben una poderosa influéncia en Egipte. La fondacion d'Alexàndria e tanben atribuida à Alexandre lo Grand e lo reialme lagida ensag d'espandre son territòri cap al sud, legant al passatge dels documents sus l'Etiopia.
Fenicians, Grècs e Romans Lo nòrd de l’Africa, dins l'airal d'influéncia mediterranèa, es explorat dempuèi l’antiquitat pels Fenicians e los Grècs qu'i fa fòrça establiments. Sus la còsta, la ciutat-Estat d'Utica (situada dins l'actuala Tunisia) es fondada pels Fenicians en 1100 AbC.; Cartage, basa d'una civilisacion importanta sus la còsta nòrd, es fondada per de colons fenicians de Tir, en 814 AbC.; Utica es, mai tard, absorbida per Cartage amb lo desvolopament d'aquesta. Cirèna, dins actuala Libia, es fondada en 644 AbC. pels Grècs. Venguèt lo centre politic de la Cirenaïca qu'acabarà englobada dins l'Egipte ptolemaïc (dinastia dels lagidas). En 332 AbC, Alexandre lo Grand es recebut coma un liberator per l'Egipte, alara ocupada pels Persas. Fonda Alexàndria, que venguèt la prospèra capitala del reialme lagida.
La prosperitat de la civilizacion cartaginesa repausa sul comèrci mediterranèu, mas tanben sus aqueste amb l'interior d'Africa, amb per exemple las vilas de Sabratha e de Leptis Magna (dins l'actuala Libia), situadas a la boca de las pistas transaharianas. Al vejaire de l'organizacion sociala e politica, Cartage forma pas un « empèri » tan solid e estructurat qu'aqueste dels Romans, çò qu'explicariá sa desfacha.
L'Africa romana e l'introduccion del cristianisme Los Romans capitèron véncer los tres poders partejats de la Cirenaïca, de l'Egipte e de Cartage. Pauc a pauc, a partir de 146 AbC, après la victòria de Roma sus Cartage a l'eissida de las Guèrras punicas, tota la còsta nòrd del continent es incorporada dins l'Empèri roman.
L'Empèri roman compta fins a uèit províncias en Africa, La Tripolitània, la Bizacènia, l'Africa Proconsulària, la Numídia Cirteana, la Numídia militara, la Mauretània Cesariana, la Mauretània Sitifiana e la Mauretània Tingitana. Los escrichs de Ptolemèu, que permeton de deduire l'espandida del mond conegut (dirèctament o per tetiminhatges) dels Romans, mencionan los Grands Lacs sèrva del Nil, d'establiment comercials lo long de las còstas de l'ocean Indian fins a Rhapta en Tanzania actuala e lo flume Nigèr. vinheta|Agustin d'Ipòna Lo cristianisme arribèt en Africa a partir del sègle I ApC. dins las grandas vilas. Segon la legenda, auriá estat portat pel quita Sant Marc; es mai probable que la Glèisa de Jerusalèm i envièt des missionaris. La Glèisa d'Alexàndria èra una filha de las mai ancianas Glèisas crestianas. Vèrs 200, Alexàndria èra lo sètge d'una Glèisa oficiant en grèc; en 325, l'Egipte comptava 51 escescats e la Bíblia circulava en còpte. Lo Didascalèu i foguèt una de las grandas escòlas teologicas dels primièrs sègles del cristianisme.