vinheta|L'Òme de Vitruvi per Leonard de Vinci. Lo dessenh es una tecnica consistissent a representar vision, en doas dimensions, personatges, païsatges o objècte. Lo mot implica la nocion d'intencion, de projècte, dins un trabalh de mai granda portada realizat en arquitectura, en pintura, en gravadura.
Lo dessenh lineari representa los objèctes per lors contorns e unas linhas caracteristicas; al delà d'aquesta limita, le dessenh se desvolopa representant las ombras, per exemple per las raiadas, apond de colors, e rejonh, sens transicion marcada, la pintura.
Lo tèrme dessenh designa a l'encòp l'accion de dessenhar, l'òbra grafica que'n resulta, e la forma d'un quin que siá objècte.
Lo vam de la produccion industriala al sègle XIX faguèt que se distriguèt plan lo dessenh artistic e lo dessenh tecnic, una forma fòrça codificada de dessenh lineari qu'a per objectiu de comunicar las informacions precisas necessàrias a la fabricacion o a l'utilizacion d'un objècte o d'un bastit d'un bâtiment puslèu que ne far una evocacion visuala.
Istòria Lo sens del tèrme dessenh evolua amb l'istòria dels arts visuals. Lo mot dessenh ven de l'italian disegno significant representacion grafica (1444). Lo tèrme italian significava a l'encòp la practica, e lo projècte o intencion.
Lo dessenh, coma projècte d'òbra, se trapa pertot dempuèi l'Edat Mejana dins los arts plastics, e tanben dins l'orfebrariá e la mòda. Resuma e desvolpa la pensada plastica de l'autor, e li permet de la presentar a sos clients. Los dessenhs èran pas destinats a èsser conservats.
Lo dessenh coma art autonòma nais de las discussions, al sègle XVII, dins lo mitan dels artistas e dels afogats sus las qualitats plasticas e los principis governant la pintura. Lo dessenh, dins aquestas discussions, depend ni de la tecnica, ni del supòrt. S'agís subretot de la linha de contorn dels subjèctes, opausada a la superfícia colorada e a sas modulacions, coma lo faguèt Leonardo da Vinci, Chap. 47, Division de la peinture. En italien, le texte porte figura et non disegno édition de 1651.. Aqueste sens restrench del dessenh, associat a la perspectiva lineària, contunha fins al sègle XX. Los rapòrts entre dessenh e pintura fluctuisson. L'impressionnismeSauf Degas et quelques autres . repròcha mai sovent al dessenh lo caractèr intellectual e constrenhent que li atribuisson los corrents picturals que lo precedèron. Le cubisme torna al dessenh, sens l'obligacion de presentar, par la perspectiva, un punt de vista unic..
Avec Flaxman comença une succession d'artistas que presentan pas que lo dessenh lineàri. Al sègle XIX, los dessehaires tròban amb la litografia e lo dessenh de premsa dels mejans de viure de lor activitat, sens necessàriament produire autra causa. Pasmens se las tecnicas de reproduccion constrenhon un pauc lor estil, tanben pòdon realizar de pinturas dessenhadas, fasent lo clarescur per de raiadas, que de purs dessenhs linearis, coma faguèron Picasso, Matisse o André Lhote.
Lo dessenh animat utiliza dempuèi son invencion dins las annadas 1920 de quantitats de dessenhaires.
Dins la segonda mitat del sègle XX, la benda dessenhada acaba de s'adreiçar especifcament als enfants e lo dessenh narratiu, noirís de tecnicas du dessenh de premsa, du cinèma, de la literatura, venon una de las brancas importantas de l'art del dessenh.
Dessenh e pintura Quand lo projècte grafic a per objectiu la durada, causissent son material coma cal, se parla de pintura. L'acte de dessenhar, sus pèira o sus gisp, sus fusta, sus tela pòt plan n'èsser a la basa: la pintura se definís, per oposicion al dessenh, coma per durar.
I a pas de diferéncia fondamentala entre lo dessenh e la pintura, mas, segon de teoricians de l'art, lo dessenh es monocròma dins son esséncia, la pintura colorada. Mas de dessenhs pòdon èsser de colors, que siá dirèctament dins lo traçat, p per coloriatge dins un segon temps. Una pintura pòt èsser lineària e pòt èsser monocròma. Gaireben totas las pinturas (subretot figurativas) son d'en primièr dessenhadas, o dessenhadas en cors de realizacio. Se parlarà donc de dessenh quand los contorns, los traçats, demoran aparents, al respècte de las òbras ont dominan las tacas coloradas, plants de color.
Lo dessenhaire Alfred Kubin, tractant del dessenh, non coma projècte, mas « coma una fin en se subta » escrich: « Aqueste art respond a una modèsta aviada. Rivaliza pas amb los fenomèns de la natura mas se contenta de'n produire de signes. Es simbolic » « Cet art répond à une modeste impulsion. Il ne rivalise pas avec les phénomènes de la nature mais se contente d'en produire des signes. Il est symboliqueAlfred Kubin, Le travail du dessinateur, Paris, Allia, 2015, p. 33-34 « Le dessinateur ». Texte publié en 1924. ». Es, per el, aquesta modestia que destria lo dessenhaire, que lo mena a limitar son domèni d'exploracion al papièr e a Tinta de China, a la pluma e al pincèl, qu'estudia a fons. « Ma contemplacion interiora s'enlusiguèt: ma vision se desplacèt alara cap a un assemblatge de linhas tan rigorós qu'un sistèma economc » (.
Conservacion dels dessenhs Los dessenhs son pas concebuts per èsser conservats e expausats; aquestes objectius engatjarián de procediments qu'empacharián la leugieretat e l'espontaneïtat (. Pasmens la Renaissença, se conservèt coma de relíquias preciosas los dessenhs e nòtas d'artistas venerats coma Leonardo da Vinci.. Pels conservators, çò que caracteriza lo dessenh, es sa fragilitat. L'exposicion a l'aire e a la lutz fa venir jaune los papièrs e decolora las tintas; la flama lo destrusís, l'umiditat i favoriza la mosidura; solhat, lo dessenh es dificilament netejat; los pigments poderoses de gredons, carbons, gredas e sanguinas passan d'una pagina sus l'autra; lo papièr se plega definitivament en cas de mala manipulacion (. Los vernís dichs fixatius penetran lo papièr, e pòdon pas, s'an vengats jaune, èsser levats e remplaçats.
La conservacion dels dessenhs sus papièr implica en general un tractament biocid quimic o per rai ionizant (. Dins las colleccions dels musèus, los dessenhs son conservats dis de luòcs especials, e son pas que pauc presentada, dins de salas pauc esclairada.
Dessenh e gravadura Lo dessenh es mai sovent mai que lo projècte d'una gravadura. Un mèstre coma Dürer podavan dessenhar sus la fusta, e daissar a un de sos companhs, anonime, lo pretzfach de cavar; mas aviá traçat caduna de las linhas de la gravadura.
L'aigafòrta reproduch dirèctament (inversats esquèrra-drecha) los trachs qu'un artista dessenhèt sul supòrt.
Al sègle XIX, la litografia sur pèira granada permet als artistas de dessenhar al gredon en vista de la reproduccion. Pasmens, la constrencha de l'inversion del subjècte, que serà reproduch la drecha a esquèrra, l'interdiccion de pausar la man sul supòrt, que lo marca, menan lo dessenhar a obrar d'en primièr sus papièr un projècte, e unes a daissar a d'especialistas l'interpretacion sus la pèira. La produccion de litogrfia coneis una primièra especializacion dels dessenhaires.
La fotogravadura afranquís lo dessenhaire de gaireben totas las dificultats tecnicas; sufís de conéisser las quita limitas a la tecnica d'estampar per que trabalha. En dessenh de premsa e en benda dessenhada, l'artista produch mai sovent un dessenh lineari « al trach », de tinta negra sus papièr blanc; la reproduccion fotografica lèva l'estapa de la mesa en plaça al gredon e los reparis pausat en blau. Los dessenhs originals, amb totas aquestas marcas ont de vei « la man e l'engenh de l'autor », son venguts de pèças de colleccion.
Tecnica La tecnica du dessenh evolua amb los supòrts e las aisinas. Los òmes preïstorics dessenhan sus de parets, sus de ròcas, d'òsses, utilizant d’un costat l’incision e de l’autre los pigments colorats aplicats al mejan d’aisinas rudimentàrias. Lo dessenh mai pròche de concepcions actualas apareis amb los supòrts coma lo papir, lo pargamin, puèi le papièr, e las aisinas de traçatge coma lo calame (canavèra), la pluma d’aucèl talhada. En Orient predomina lo pincèl. Los Romans utilizan las puntas de metal, aujòls de la mina de gredon modèrne sus un supòrt preparat, enduch d'una mescla, mai sovent constituit de pigments, de blanc d’Espanha, de goma arabica e de polvera d’òs.
A la fin del sègle XIX, definís lo dessenh coma representacion dels objèctes amb de trachs de pluma o de gredon, d'entre que se destrian los dessenhs de dos e als tres gredons, que son la pèira negra, la grada blanca e la sanguina, mas tanben lo carbon (. Se cal citar tanben los instruments annèxes del dessenh coma règles e compàs.
Lo desseh fa benefici del material e de logicial informatics que, l'afranquissent de la realizacion materiala, permeton de traçats lices e de possibilitats de correccion infinidas — del moment qu'es l'objectiu de l'artiste.
Elements materials Lo supòrt pòt èsser de papièr, de la tela, o tota autra matèria: los primièrs dessenhs coneguts foguèron realizats sus las parets de ròcas.
Las aisinas son constituidas per tot çò qu'es susceptible de daissar una traça, per depaus de matèria (greda, gredon, etc.) o tanben per cavament de matèria del supòrt (graffiti, sgraffito, gravadura). Son don plan variats, a començar pels dets, puèi d'aisinas especifics coma las gredas, los carbons, los gredons, las plumas, los pincèls, los estilografs (de bilha, de pluma, tubulars), los feutres, fins a l'aisina informatica. D'entre lo material de dessenh mai comun, i a lo gredon, lo carbon, lo pastèl, la pèira negra, la sanguina, la greda blanca e tanben la pluma e la tinta de China. Totes los materials de dessenh son pas realizats a basa d'aiga o d'òli: unes s'aplican a sec sul supòrt, sens pas cap de preparacion.
La matèria depauzada sul supòrt es o un pigment sec (greda, grafit) o mesclat a un ligant quimic, òli, aiga, solvants per las pinturas e las tintas.
Sistèmas de representacion vinheta|Lo dessenh de talhièr a partir d'un modèl vivent: acorchit Segon una concepcion classica, dessenhar consistís subretot a limitar per de trachs los contorns de l'objècte de representar. Es una de las diferéncias essencialas que Heinrich Wölfflin destria dins sos Principis fondamentals de l'istòria de l'art entre lo grafic (dessenh) e lo pictural (pintura).
Aquò implica un caminament d'interpretacion e de sintèsi: passar d'un objècte en volum a un dessenh plan demanda una causida de representacion. O l'articulacion dels elements grafics pòt evitar la perspectiva, o aquesta pòt èsser empiric e espontanèu, o aquesta obesís a un sistèma de plaçament de las linhas: perspectiva cavalièra, perspectiva « italiana » confòrma a una vision basada sus la projeccion, coma se lo dessenh èra una fenèstra sus l'objècte representat coma escriviá Alberti. L'aplicacion de las règlas de la perspectiva a de figuras umanas o animalas se nomena l'acorchit (. vinheta|Jean Fouquet, Arribada dels crosats a Constantinòble: Perspectiva empirica.