L'escorbut es una malautiá deguda a una caréncia en vitamina C (acid ascorbic) que se traduch per l'èsser uman, dins sa forma greva, per la casuda de las dents e la puruléncia de las gengivas, d'emorragias, puèi la mòrt.
L'escorbut foguèt demostrat a la Renaisença, pendent las primièras exploracions maritimas mondialas. Èra present sus tèrra e sus mar fins al sègle XIX. Cal esperar las annadas 1930 per lo veire plenament reconegut coma una malautiá de caréncia alimentària.
Dins sa forma istorica, l'escorbut gaireben desapareguèt dins los païses industrializats. Demora d'actualitat dins las populacions precàrias, e dins dos païses en desvelopament tocats per la guèrra o la famina (camp de refugiats sens ajuda alimentària).
Etimologia Scorbutus es la latinizacion de tèrmes vulgars presents dins de lengas medievalas d'Euròpa del Nòrd: del neerlandés mejan scorbut o scheurbuik, de l'ancian suedés skorbjub, del danés scorbuck, tèrmes que l'origina seriá dins le norroèc (vielh islandzs) skyrbjugr.
Al subjècte del sens, existís dos ipotèsis: aquesta qu'explica skyrbjurg par « edèma (bjugr) venent del lach calhat (skyr) », e scheurbuik per « trencar, esquiçar (schoren) lo ventre (bük) ».
Pendent lo comèrci dels esclaus, l'escorbut foguèt nomenat « mal de Luanda ». Se nomenèt tanben « pèsta de mar » o « mal de tèrra »Voir libellé du document iconographique Description de l'Univers..
Epidemiologia
L'escorbut, dins sa forma istorica, es plan rare dins los païses desvelopats, tan rare qu'un sol cas d'escorbut merita d'èsser publicada dins la premsa medicala. Als EUA, s'agís mai sovent d'adolescents avent un regim alimentari exclusiu aberrant: bonhetas e cafè negre, o entrepans amn burre de cacauètsR.E. Hughes 2000, op. cit., .. En França de cases foguèron signalats en 2014 e 2015Florian Godard, Évaluation des cas de déficit en vitamine C et de scorbut dans des services de médecine de l'est de La Réunion, Thèse de l'Université de Bordeaux, 6 octobre 2014 (lire en ligne)Sandra De Matos, Statut vitaminique C chez des sujets hospitalisés dans un service de médecine interne : analyse de fréquence, facteurs de risque et corrélation clinico-biologique, Thèse de l'Université Paris Descartes, 17 mars 2016 (lire en ligne), e tanben en Austràlia en 2016, cases ligats a de malas abituds alimentàrias
Guillaume Sentenac, Le scorbut au XXIe siècle, une nouvelle maladie ?, Thèse de l'Université de Rouen, 27 janvier 2016 (lire en ligne).
Desapareguèt pas totalament e demora d'actualitat, que, un manca en vitamina C (preescorbut) pòt aparéisser quand las condicions socioeconomicas ne permeton pas pus una alimentacion variada e equilibrada. Aquò pòt èsser lo cas de d'unas personas vivent solas e patissent d'alcolisme, de personas d'edats isoladas, de personas sens domicili fixe.
Un estat « preescorbutic » es tanben favorizat pel tabagisme, los trebles psiquiatrics, de patologias digestivas (trebles de l'absorpcion intestinala), càncer o sida. Tot çò que diminuís los apòrts o aumenta los besonhs (creissença, prensa, alachament...).
Dins los païses en desvelopament, l'escorbut pòt venir un problèma de santat publica dins los camps de refugiats: coma los refugiats etiopians al Sodan e en Somalia en 1989 (l'incidéncia de l'escorbut dins la populacion de 6 camps variava de 14 a 44 %). Senon los cases d'escorbut son paus signalats, que los produchs frescs son gaireben disponibles, o puslèu a causa d'un sistèma de santat insufisent per los detectar.
L'escorbut es present pendent de situacions de famina (secada dels païses cauds, o ivèrns longs dels païses fregs).
Fisiopatologia Gaireben totes los vertebrats produson d'espereles de vitamina C, subretot al nivèl del fetge. Es pas lo cas de l'Òme e dels grands monins ominoíds, del cavia, e d'una espècia de quiroptèrs. Las sèrvas en vitamina C dependon alara pas que dels apòrts alimentaris, senon i a risc de degenerescéncia articulàrias e gingivalas grevasSource: .
En abséncia de vitamina C, la formacion del collagèn es travada. Lo collagèn es una glicoproteïna, compausant subretot del teissut conjonctiu. Aquesta malautiá del collagèn representa la lesion màger bioquimica de l'escorbut. Mai, la vitamina C es indispensabla a fòrça reaccions bioquimicas dins l'organisme.
Causas bioquimicas vinheta|modèl 3 D d'una molecula d'acid ascorbic (vitamina C). Lo collagèn es una proteïna plan establa en forma de fibra, que l'estabilitat es realizada en granda partida per un enzim (prolina idroxilasa) qu'idroxila las prolinas (constituissentas del collagèn) en idroxiprolina. Aqueste enzim es una metalloproteïna qu'utiliza un ion de fèrre jos forma Fe2+.
La vitamina C participa al manten de l'ion fèrre jos sa forma redusida Fe2+, l'empachant de s'oxidar (proprietat antioxidanta, o reductritz), assegurant le bon foncionament de l'enzim (se nomena aquò un cofactor enzimatic). Quand la vitamina C ven de mancar, los ions ferroses de la prolina idroxilasa s'oxidan en Fe3+ e fa l'enzim inactiu. Atal las eliças de collagèns venon paure en idroxiprolina, çò que li fa pèrdre en estabilitat e çò qui fragiliza totes los teissutsChristian Moussard, Biochimie structurale et métabolique, 3e édition, de boeck supérieur, 2006, page 22 p. (ISBN 2804152367, lire en ligne).
Mai, l'accion antioxidanta de la vitamina C s'arrèsta pas qu'al cation fèrre: pendent las idroxilacions dels gropaments prolina e subretot lisina del collagèn per ataca d'una molecula de dioxigèn, un atòm d'oxigèn es utilizat per l'idroxilacion d'un aminoacid, mas l'autre atòm es present jos forma de radical liure O. Aqueste essent un poderós oxidant, fragiliza los capillars coma aquestes de las gengivas (lo teissut gingival es ricament vascularizat tot essent expausat), d'ont la manifestacion de l'escorbut. En consequéncia, la liberacion de dos atòms d'idrogèn per l'acid ascorbic va enebir l'ataca oxidanta del radical, segon la reaccion seguenta: 2 H + O → H e protegir tanben los degalhs d'aquestes radicals suls teissuts.
Consequéncias La caréncia experimentala del cobai, coma l'escorbut de l'Òme, provòca des trebles dentaris e ossoses, una fragilizacion de las parets dels vaissèls, un retard de cicatrizacion al nivèl de las plagas.
Mai, los trebles metabolics e endocrinians pòdon aparéisser: al respècte dlas ormonas de las surrenalas (sensibilitat a l'estrès; pel cobai estérilitat o avortament); trebles de l'absorpcion del fèrre e de las graissas; oxidacion exageradas de la melanina amb pigmentacion de las gengivas; alentiment sus las autras vitaminas (cap a de caréncias vitaminicas associadas).
Enfin la caréncia en vitamina C induch una mendre resisténcia a las infeccions (agravacion de la tuberculòsi pel cobai), coma una mendre resisténcia al freg.
Manifestacions clinicas Apareisson après 1 a 3 meses de caréncia absoluda en acid ascorbic, quand l'ensems total de l'organisme es inferior a 300 mg et l'ascorbemia (taus d'acid ascorbic dins lo sang) es inferior a 2 mg/l.
Fasa del començament L'escorbut se manifèsta d'en primièr par de la fatiga, una pèrda d'apetit (anorexia) e un amagriment. Aquesta fatiga s'accompanha de dolors muscularas difusas, e articulàrias tocant subretot lo maluc e lo genolh.
L'examèn pòt mostrar une pallor de la pèl e de la mucosas (començament d'anemia) e dels edèmas discrèts de las cavilhas.
Istoricament, aquesta fatigabilitat rapidament intens provocavan una incapacitat de manobrar d'equipatges de la marina de vela. Fòrça naufragis foguèron la consequéncias d'un escorbut marinAdrien Carré, Les mystères du scorbut marin à la lueur de la biologie moderne, Honoré Champion, 1997 (ISBN 2-85203-681-9), p. 388-389..
Fasa d'estat Los trebles precedents s'agravon. La fasa d'estat acaba per associar de biais caracteristic una gingivita, un sindròma emorragic, e de trebles cutanèus e de las fanèras (pels, ungles).
Gingivita Las gengivas son d'en primièr rojas e confladas, puèi violencas e sanguinosas e fin finala ulceradas e subreinfectadas. Las dents venon mobilas fins a càser.
Aquesta gingivita ipertrofica emorragica es pas sempre presenta; es absenta epl subjècte ja edentat (nenon e vielhs).
Sindròma emorragic vinheta|Equimòsis sus la camba, degudas a l'escorbut. Dessenh realizat segon un malaut d'una nau espital dins las annadas 1840. Las emorragias son d'en primièr cutanèus, jos la forma d'un purpura fach de petequias centradas suls folliculs piloses. S'étendon enseguida en capas formant d'equimòsis.
Aquestas emorragias cutanèas pòdon s'accompanhar d'emorragia dins las articulacions (emartròsi), dins los muscles e las gainas dels nèrvis (ematòmas prigonds donant de « paralisias dolorosas »), dins los òsses en creissença (escorbut del pichon enfant).
Al complet, tota emorragia exteriorizada pòt se veire: sagnament de nas (epistaxis), ocular, digestiva, genitala...
Sindròma cutanèu La pèl ven seca e espessa (iperqueratòsi) fins a l'ictiòsi pigmentada (pèl escatosa bronzada). Lo malaut pèrd sos pèls (alopecia), los cabèls demorants s'enròtlan sus eles mèsmes. Un sindròma sec pòt arribar (abséncia de saliba amb ipertrofia de las parotidas).
Las plagas fan pas crèta.
Fasa terminala Sens tractament, tots los trebles s'agravon e se conjugan fins a la caquexia e a la mòrt: incapables de se tenir de pè, los subjèctes atenguts morisson d’agotament, d'emorragia viscerala, d'una complicacion infecciosa mai sovent respiratòri, d'una ataca cardiaca amb mòrt subita.
Signes biologics L'escorbut s'accompanha d'una anemia ligada de diferentas causas: emorragias, emolisi intravasculària, e subretot a de caréncias associadas (fèrre, folatas...). Aquesta anemia es ipocròma, normo- o macrocitària (globul roge, contenent mens d'emoglobina, de talha normala o aumentada).
D'autres trebles resultan d'una denutricion globala: cai de globuls blancs (leucopenia), del taus sanguin d'albumina e de colesteròl.
Lo diagnostic es afirmat per l'ascorbamia (taus d'acid ascorbic dins lo sang). En principi, l'escorbut aparéis quans aqueste taus es inferior a 2 mg/l, las valors normalas essent de 5 a 16 mg/l (28 a 91 μmol/l). Aquestas valors se devon interpretar dins lo contèxte.
La melhora confirmacion del diagnostic es la disparicion dels simptòmas après tractament per vitamina CYavor Delchev, « Purpura anachronique », Le Concours Médical, vol. 123, no 11, 24 mars 2001, p. 751.
Malautiá de Barlow vinheta|Radiografia d'un genolh escorbutic. La flècha indica lo començament d'una « linha escorbutica »: benda fòrça densa separada de la diafisa per una estrecha zona clara non omogenèa. Es un escorbut infantil (nenon) descrich pel mètge anglés Thomas Barlow (1er baronnet) (1845-1945) que destria aquesta malautiá del raquitisme en 1883. Aqueste escorbut ven dins las sisas socialas aisidas. La malautiá es deguda a l'abandon de l'alachament maternal pels primièrs lachs industrials (lach de vaca bolhida) desprovesida de vitamina C (destrucha pelss procediment de caufatge). La « malautiá de Barlow » serà levada per l'apond de chuc d'irange dins la poparèla.
Normalament, lo recent nascut presenta una ascorbemia superiora a aquesta de sa maire, dispausant d'una sèrva relativa de vitamina C, manguda per l'alachament mairal. Pel nenon exclusivament noirit als primièrs lachs de consèrva, la malautiá aparéis après lo 6n mes (a vegada mai d'ora o solament dins la 2a annada).
Comença per una pèrda d'apetit, un arrèst de la presa de la pes, una pallor, seguida d'un sindròma dolorós dels membres provocant agitacion, brams e insomnia (plors a la mobilizacion dels membres). Los signes ossoses son al primièr plan: a la palpacion doça, i a de tumefaccions ossosas, subretot al nivèl del femur o de las articulacions condrosternalas (entre l'estèrnum e las còstas). La gingivita aparéis qu'amb las primièras pujadas dentàrias.