Los Parsis o Parses (de Pārashika, pòble de Pèrsa, actu&l Iran ; gujarātī : પારસી) son los adèptes del parsisme, confession derivada del zoroastrisme. Constituisson una de las doas comunautats zoroastriana (l'autra es aquesta dels Iranis) avent quitat lo mond iranian per s'installar subretot en Índia.
Après la conquista de la Pèrsa, una partida de la populacion Parsi fugiguèt cap a l'Èst e s'instala en Índia.
Los Parsis s'establiguèron d’en primièr Dins lo Sind e dins lo Saurāshtra, al Gujarat. Recebon al començament del sègle VIII la proteccion del rei Jadi Rana, que regnava suls Estats de Thana près de l'actuala Mumbai (Bombai). Tot coma las comunautats josièvas installadas en Índia, los Parsis podèron practicar lor culte zoroastrian liurament e sens constrencha.
Participan fòrça plan a la vida economica, subretot a la formacion de la vila de Bombai, ont ocupavan una plaça importanta dins l'administracion e la cultura.
Los Parsis venèran lo fuòc (simbòl de la Lutz divina, veire « zoroastrisme ») e ne practican pas la cremacion, coma los indós, per lo solhar pas. Tanben per solhar pas lo sol, los còrs son pas inumats mas expausats dins las torres del silenci o dakhmā de biais a èsser descarnats pels voltors.
Istòria
Arribada al Sindh e al Gujarat Segon lo Qissa-i Sanjan, poèma epic contant l'exòde en Índia dels parsis zoroastrians, redigit mai de sièis sègles après l’eveniment, lo primièr grop d'emigrants venián del Grand Khorassan. Aquesta region istorica s'espandissiá sul nòrd-èst de l'Iran actual, l'èst de l'Afganistan, l'oèst del Paquistan e tanben una partida del Tatgiquistan, del Turcmenistan e de l'Ozbequistan. Arribats al Gujarat, los immigrants obtengèron del sobeiran local Jadi Rana la permission d'i demorar a condicion que n’adoptèsson la lenga (lo Gujarati), que lors femnas se vestiguèsson del sari, vestit tradicional de la region, e que acceptèsson a portar d’armas. Los refugiats acceptèron aquestas conditions e fondèron la colònia de Sanjan, que nommèron atal segon lor vila ainsi d'origina, Sanjan, près de Merv, dins l'actual Turcmenistan. Un segon grop d'immigrants venguts del Grand Khorassan arribèt cinc ans mai tard, portant amb el avec lui d’aisinas regiosas (l'alat). En Mai d’aquestes pòbles dels monts monts primièrs nomenats Khorasanis o Kohistanis, un autre grop al mens sembla èsser vengut per via terrèstra dempuèi Sari (Iran).
Se lo grop de Sanjan es reputat èsser lo primièr a s’èsser establit dins la region, la data precisa de son arribada es distutida. Totas las conjecturas son eissida del Qissa, que demora vaga e quitament a vegada même cronologicament contradictòiri. Tres datas possiblas – 936, 765 e 716 – foguèron prepausadas per l’arribada dels parsis en Índia e la controvèrsia al subjècte èra viva d’entre los quita parsis.
Segur que los zoroastrians de Sanjan èran pas les primièrs zoroastrians a s’èsser installats Dins lo soscontinent indian. LoSindh, limitròf del Balochistan, a la periferia orientala del mond iranian, aviá tanben estat jos l'administracion costièra de l'empèri sassanida (226-651). Quitament après la pèrda del Sindh, los Iranians contunhèron a jogar un ròtle màger dins los ligams comercials entre l'èst e l'oèst. L'istoriograf arab Al-Mas'ûdî (sègle IX) menciona de zoroastrians amb lor temples del fuòc a al-Hind e al-Sindh. Mai, los pòrts del Gujarat èran sus las rotas maritimas que venián completar la rota de la seda e existissiá d'intenses escambis comercials entre las doas regions. Los contactes entre los Iranians e los Indians venon d’abans la nòstra èra e los Purana tot coma loMahabharata utilizan lo tèrme Parasika per designar los pòbles establits a l'oèst de l'Indus.
Las legendas dels parsis contan la migracion dels aujòls cap a l’Índia descrivent ancêtres vers l'Inde dépeignent des cortègis de refugiats fugissent lors vilatges assetjats per escapar a las novèlas règlas impausadas pels conquerents musulmans e gardar lor fe ancestrala. Pasmens, alara qu’es segur que de parsis son venguts s’establir lo long de la còsta occidentala del soscontinent indian après la conquista de l'Iran pels Arabs, es pas gaire provat qu’aquestas migracions ajan estat provocadas per una persecucion religiosa contra los zoroastrians. Segon la tradicion del Qissa, qui suggerís lo sègle VIII coma periòde de las primièras partenças, se pòt supausar qu’aquestas migracions comencèron alara que lo zoroastrisme èra encara la religion predominanta en Iran e que de factors economics faguèron la decision d'emigrar. Mai que, coma lo fa comprene lo Qissa, los primièrs parsis venián del nòrd-èst (donc d'Asia centrala) e dependavan fins alara del comerci passant per la rota de la seda.
Los primièrs temps Lo Qissa conta pas los eveniments se debanant après lo fondacion de Sanjan e se limita a mencionar en brèu que se faguèt brutlar a Sanjan lo « Fuòc de la Victòria » (persan : Atash Bahram), que se transferèt enseguida a Navsari. Los sègles seguents foguèron plens de rigor pels parsis, fins a que lo zoroastrianisme se calhèt en Índia e s’assegurèt pels seus aderants unes mejans de viure dins aquestes país novèl.
Dos sègles après lor debarcament, los parsis comencèron a s’installar dins d’autras partidas del Gujarat, alara veguèt malaisit de definir las limitas de definir las limitas sacerdotalasAquestes problèmas foguèron resolguts vèrs 1290 per la division del Gujarat en cinc panthaks (districtes), cadun essent plaçat jos la jurisdiccion d’una familha de prèires e des descendents. La jurisdiccion aplicabla a l’Atash Bahram contunhava a far l’objècte de disputas, lo fuòc foguèt transferit en 1742 a Udvada, ont la jurisdiccion es ara pertejada per rotacion entre las cinc familhas responsablas dels panthaks.
Unas inscripcions trobadas dins las balmas de Kanheri, près de Bombai, fan supausar qu’al mens fins al començament de sègle IX, lo pèrse mejan èra encara la lenga literària dels prèires zoroastrians. Mas, levat lo Qissa e las inscriptions de Kanheri, se va pas mencion de l’existéncia dels parsis abans los sègles XII e XIII, ont de transcripcions e de traduccions en sanskrit de l'Avesta foguèron fòrça plan realizadas e comentadas.
Del sègle XIII a la fin de XVI, los prèires dels zoroastrians del Gujarat envièron al total 22 demandas d'assisténcia a lor coreligionaris en Iran, benlèu que consideravan que los zoroastrians d'Iran èran informats melhor qu’eles en matèria religiosa e de devián aver gardat los usatges ancestrals. Aquestas questions e lors responsas – meninosament servadas per la comunautat jol nom de rivayat (epistòlas) – s’espandisson sus un periòde anant de 1478 a 1766 e tractan de subjèctes religioses e socials.
Pasmens, las condicions precàrias ont vivián los parsis los plaçavan dins l'impossibilitat de contunhar lor zèl proselitic d'antan. La paur instinctiva d'una desintegracion e d'una absorpcion dins las vastas multitudas a l’entorn provocavan per eles un esperit d’exclusivitat e un fòrt desir de gardar las caracteristicas racialas e los trachs particularsde lor comunautat. Vivent dins una atmosfèra banhada dins lo sistèma indó de las castas cercavan la seguretat s’embarrant dins de tèrmes socials regdes. Pasmens, a un moment donat, los zoroastrians prenguèron consciéncia que l’estratificacion sociala que veniá de tradicion, a causa de la talha reducha de lor comunautat, èra pas pus adaptada e l'abandonèron levat al subjècte del sacerdoci eriditari (nomenat asronih dans l'Iran sassanid). Los autres estats – (r)atheshtarih (aristocracia, soldats e foncionaris), vastaryoshih (païsans e pastres), hutokshih (artesans e obrièrs) – essent amassat dins una sola classa uèi designada pel tèrme behdini (adèptes del daena, considerat coma la « bona religion »).
Aqueste cambiament provoquèt de consequéncias prigondas. Primièra, espandissiá lo fons gentic comun, alara que los maridatges èran plan fòrça rares d’una classa a l’autra (mas demora lo problèma per la familhas de prèires finns ara). Mai, suprimava las frontièras al nivèl dels emplecs, çò qu’agradava plan, als sègles XVIII e XIX, las autoritats colonialas anglesas pels parsis, qu’èran cansats de las complicacions del sistèma indian de las castas en Índia.
L'èra de las escasenças Pel tractat comercial conclutz al començament del sègle XVII entre l'emperaire mogòl Jahângîr e lo sobeiran britanic Jaume VI e Ièr, la Companhiá britanica de las Índias orientalas obtenguèt de drechs exclusius e d’establiment a Surate e dins d'autras regions.
Fòrça parsis que vivián fins alara dins de comunautats agràrias del Gujarat anèron s'installar dins las coloònias britannicas per prene los emplecs novèls ofèrts. En 1668, la Companhiá britanica de las Índias orientalas arrendèt de Carles II d'Anglatèrra las Set illas de Bombai, Estimant que lo pòrt prigond se trapant sus la còsta èst de las illas anava fòrça plan per s’installar sul soscontinent, la companhiá transferiguèt son sèti de Surate cap a aquesta novèla colònia. Los parsis la seguèrone comencèron lèu a ocupar de pòstesde fisança de l’administracion e de las òbras publicas.
Alara que l'instrucion èran fins alara lo privilègi dels prèires e de lors familhas, las escòlas britanicas de l'índia permetavan als joves parsis d'aprene a legir e escriure, mas tanben d'aquerir un educacion al sens mai larg e de venir mai familier amb l’establiment britanic. Aquestasaptituds èran d'un fòrça granda utilitat pels parsis que lor permetavan de s'assimilar als britanics, çó que capitèron de biais mai aviat e eficaç que quine siá autra comunautat d'Asia del Sud. Alara que los britanics consideravan los autres Indians coma passius, ignorants, irracionals, exteriorament docils, mas interiorament sornaruts e perfids, los parsis èran reputats aver los trachs que las autoritats colonialas tendavan a s'atribuir d’espereles.
Un d’eles, Rustom Maneck, aviá benlèu ja amassat una fortuna considerabla jos los olandeses e los portugueses que foguèt nomenat en 1702 premièr cortièr de la Companhiá britanica de las Índias orientalas e a sa a la mitat de sègle XVIII, e en seguida los ostals de cortatge de la Presidéncia de Bombai èran gaireben totas dins las mals de parsis. .
Per sa generositat, Maneck ajudèt a realizar l’infrastructura que cal per que los parsis poguèsson s’installar a Bombai e far de la vila lo primièr centre demorança dels parsis dins las annadas 1720. vinheta|"Parsis de Bombai", gravadura sus fusta, vèrs 1878 En 1728, l’ainat de Rustom, Naoroz (Mai tard nomenat Naorojee), fondèt lo Panchayat parsi de Bombai per assistir los parsis arribats de nòu sul plan religiós, social, juridic e financièr. La familha Maneck Seth consacrèt fòrça temps, d'energia e de fonts finencièra per sosténer la comunautat parsia e lo Panchayat venguèt, a la mitat del sègle XVIII lo mejan conegut, pels parsis, de provesir las exigéncias de la vida urbana e reglar los afars de la comunautat. Pasmens, lo Panchayat foguèt atacat en 1838 per nepotisme e irregularitats. En 1855, lo Bombay Times notèt que lo Panchayat èra totalament desprovesit d'autoritat morala e legala per far aplicar sos estatuts e passèt d’èsser considerat coma represetatiu de la comunautat .