drecha|vinheta|306x306px|Frontispici de l'edicion de George Sandys, Londres, 1632. Las Metamofòsis (en latin , « Libres de las metamorfòsis ») son un long poèma latin d'Ovidi, qie la composicion comença benlèu en l'an 1. L'òbra comprend 15 libres (près de dotze mila vers) escrich en examètres dactilic e regropa de centenats de racontes sul tèma de las metamorfòsis eisits de la mitologia grèga e de la romana, organizats segon un estructura complèxa e sovent imbricats los uns dins los autres. L’estructura generala del poèma seguís une progression cronologica, dempuèi la crreacion del mond fins al present de l'autor, es dire lo règne de l'emperaire August.

Ja celèbre dins l'Antiquité, lo poèma ven un classic de la literatura e conéis una posteritat fin ara. Provoquèt un fum comentaris comentairs e analisis e insprirèt fòrça artistas de l'Antiquitat fina ièu.

Contèxte de l'elaboracion de l'òbra Ovidi compausa las Metamorfòsis al sègle

I començar, jol règne de l'Emperaire August. Aqueste periòde istoric es marcada per la fin de las guèrras civilas que damatjan los Romans e l'aveniment de l'Empèri qu’es, malgrat la salvagarda de las institucions republicanas e la volontat de marcar lo retorn a l’edat d'aur, en realitat l'expression d'un poder personal. Pasmens, l'Emperaire August obrèt fòrça dins lo desvelopament de las arts amb la literatura en sostenent fòrça poètas tels coma Virgili o encara Oraci que contribuiguèron a espandir aquesta idèa de novelum. Las Metamorfòsis son redigidas alara qu'Ovidi es un poèta reconegut (aviá escrich de recuèlhs poetics coma Las Amors o encara L'art d'aimar). Las Metamorfòsis son pas totalament acabada alaràqu’èra exiliat a Tomis (l'actuela Constanţa en Romania, al bòrd de la mar Nègra) benlèu a causa de son precedant obratge L'art d'aimar ont lo poèta se permet de criticar lo regim en plaça. Es alà, que per el es un exili infernal, qu'acaba a una data imprecisa, belèu en l'an 9 ou 10, son òbra qu’es la sola du poèta latin compausada en examètres dactilics, vèrs abitualament reservat a l'epopèa.

Lo contèxte es pas solament politic, es tanben literari. Aqueste sègle es’marcat per’d’òbras màger de la literatura latina coma L'Eneïda de Virgili que s'inspira dels mites ellenistics per crear un poèma fondator dins la cultura romana. Aquesta ecritura novèla de la matièra grèga es omnipresenta per Ovidi que s'inspira de l'Iliada, de l'Odissèa mas tanben de la Teogonia d'Esiòde.

Projècte de l'autor Lo projècte de l'autor es complèxe e novèl. Aqueste manifèst poetic utiliza lo vèrs de l'epopèa sens pasmens n’aver los mèsmes objectius. Ovidi vòl pas coma Virgili escrire un tèxte a la glòria d'August a la glòria de Roma. Lo poèta causís de metre en scèna de metamorfòsis que posa l'origina dins los racontes mitoologics, los racontes epics e las tragèdias. Lo tèrme de metamorfòsi es ja inedich que foguèt benlèu creat pel quita Ovidi (se conéis pas d’ocuréncias precedentas). Abans queste, s’utilizava lo tèrme de transformacion. Implica donc un mòde d’escritura novèla diferenta de çò que precedís. Aqueste tèrme de metomorfòsi es donc doble: a l’encòp de transformacion e a l’encòp genre literari per la quita transformacion del raconter. D’aqueste vejaire fa inedicha l’òbra d’Ovidi. Lo poèta foguèt la metamorfòsi de l'epopèa, la tragèdia e la poesia en un raconte poetic unic e complèxe qu’aquesta novèla escritura es un punt comun. Lo projècte aparéis alaracde crear un catalòg de metamorfòsi non pas per explicar l'organizacion del mond coma an podut lo far los tèxtes precedents que s'inspira mas per donar una vision del mond

Estructura

Libre I

Creacion: dempuèi lo caòs, a partir d'un procediment de separacion e de diferenciacion, iniciat per « un dieu e la natura se debanant » (v. 21), fins a la creacion de l'òme. Las quatre edats : se descriu l’evolucion de l’umanitat, de la mai armoniosa a la mai bruta : l'« edat d’aur », l'« edat d'argent » (après que Jupiter aguèt pres possession del mond), l'edat de bronze (gaireben pas descrich) e l’edat de fèrre, marcada per l'impietat, l'imoralitat, l'aviditat que provòca la violéncia e la guèrra. Los Gigants, que cercan a penetrar l'Olimp, son espotits pel « paire tot-poderós » e lor sang banha la tèrra d'ont sorgisson los òmes novèls « avids de crudeltat, de murtre e de violéncia ». Licaon: Jupitèr convòca l'assemblada dels dieus per l'informar de son desir d'anhentament l'espècia umana, a causa de sa malfasença. Primièr conta los crimes de Liacon (son impietar, son assag de tuar Jupitèr e de li far manjar de carn umana) e son castig (sa transformacion en lop). Fin finala los dieus se demandon qui lors farà omenatge se la raça umana desaparéis. Lo Deluvi : renonçant a utlizar lo fuòc de paur d'abrandar los cèls, Jupitèr decidís d'inondar lo mond per decimar l'espècia umana, amb los vents e lo flots. Alara « se destrian pas pus la tèrra e la mar » (v. 291). Deucalion e Pirrèa : un radèl, amb un òme, Deucalion, e son esposa Pirrèa, èssers justes, escapa al delivi. Ambedos se preocupan de la subrevida de l'espècia umana e pregan Tèmis de los enlusir: « Passatz rèire l’esquina los òsses de la rèira ». Perplèxes e trucats, comprenon que la rèira est la natura, e los òsses, las pèiras, que lançan alara. « Las pèiras lançadas per la man de l'òme ven una espècia masculina alara qu'una feminina es creada pel jet de la femna » (v. 411-413). Piton: dins las roïnas del deluvi, de la mèscla del caud e de l'umid, sorgisson diferents èssers coma una sèrp enòrma, Piton, que la tua Apollon. En remembre, instituís lo concord de las Piticas. Apollon e Dafnèa : ufan de son explech, Apollon se trufa de Cupidon que, per se venjar, envia sul dieu una flècha que´n venga amorós e una sus la nimfa « per caçar l'amor ». Apollon cerca alara a convénce de li resistir pas, puèi cerca a la prene de fòrça, mas Dafnèa se transforma alara, ajudada per son paire Penèu, en un laurièr. Jupitèr e Iò : Inacus, fluvi d'Argolida, es inconsolable de la disparicion de sa filha Iò. Aquesta aviá estat sedusida e desonorada per Jupitèr, puèi transformada en vedèla per amagar l'infidelitat del dieu a son esposa Junon. Aquesta se fa ofrir la vedèla e la fa gardar per Argus dels mila uèis. Jupitèr, fin finala, envia son filh Mercuri per endormir la vigiléncia d'Argus. Pan e Sirinx : Per aquò, Mercuri conta la biais que la Naïada Sirinx se metamorfosèt en canvèra per escapar a Pan. Argus fin finala s'assopís e Mercuri li copa la tèstaa. De sos cent uèis, Junon fa lo plumatge de son pavon. Caça enseguida Iò en Egipte ont aquesta torna a sa forma premièra, seguent las preguièras de Jupitèr a son esposa. Epafus e Faeton : Iò fa nàicer, en Egipte, Epafus qu’acisa un jorn Faeton d’èsser pas, coma, se´n lausa, lo filh de Febus-Apollon. Faeton demanda alara d’explicacions a sa maire Climenèa que confirma son origina divina e li enjonh d'anar demandar d’esperel confirmacion a son paire.

Libre II drecha|vinheta|Valentin Serov, Lo Raubament d'Euròpa, 1910.

Faeton : arribar a la demora de Febus - ont es enrodat de las divinitats del Temps - Faeton li demanda, coma faveur, de poder, un jorn entièr, mena lo « carri de fuòc » (lo carri del solèlh). Febus cerca a lo dissuadir, mas en van. Faeton se ronça alara sul carri mas lèu ne pèrd lo contraròtle. Lo carri davala cap a la tèrra ont es carbonizat. Per estalivar que tot torna al caòs, Jupitèr abat lo carri e lo pilòt. Faeton es alara enterrar en Espèria ont sa maire ven lo plorar. Sas sòrres, las Eliadas, son, de langui, transformadas en arbres que las brancas sagnan quand son copadas (cf. Dante, Infèrns). Jupitèr Callisto : Jupitèr, en anant veire los damatges causats per Faeton sus la tèrra, apercep la nimfa Callisto, sueguentz de Febèa (Dianz). Se transforma dins aquesta darrièra per l’aprochar, puèi la viola. Mai tard, Callisto es caçada per Diana que s'apercep qu'es pas pus verge. Dona fa nàicer a Arcas puèi es metamorfozada en orsa per la gelosz Junon. Arcas : Arcas, lo fellen de Licaon, encontra un jorn sa maire metamorfozada en orsa. Presa de pair, vòl la tuar mas Jupitèr la n’empacha e los transpòrta ambedos al cèl e de fach de constellacions vesinas. Junon, despiechad, demanda a Ocean d'interdire a Calliòpa de se banhar dins sas aigas. Apollon e Coronis : lo còrb, ausèl de Febus, descobrís un jorn l'infidelitat de la bèla Coronis contra son mèstre, e vola la n’avertir. Es arrestat en camin per la gralha que cerca a la n’empachat en li contant la sieunas mesaventuras (sa transformacion en gralha per aver volgut denociar un malfach a Atèna). Lo còrb vòl ne saber pas res mas patís de l'ingratitud d'Apollon : aquestz, après la denonciacion, tua Coronis sens saber qu’es es en prensa. Alara salv lo filh d’aquesta e lo pòrta dins la balma del centaure Quiron, "l'òme caval" (v. 633) e transforma lo còrb de blanc en negre. <b id="mwiw">Ociroèa</b> : la filha del centaure, Ocicroèa, que sap l'avenir, arriba alara e profetiza pel nenon ("auràs lo poder de restituir lor alma presa per la mòrt", v. 644-645) e per son paire ("los dieus feràn de tu un pacient de la mòrt", v. 653), puèi es metamorfozada en èga. Mercuri e Battus : en van Quiron implora Mercuri qu’aqueste es de volar la vedèlas de Pilòs. Lo vièlh Battus lo vei e li promet lo silenci contra vedèla. Tornat jos una autra forma, Mercuri lo transforma en pèira que Battus lo traïguèt per doas vedèlas. Mercuri, Ersèa e Aglauros : passant pels camps de Minèrva, Mercuri apercep las jovas vierges que li son devolgudas. S’enamora de l'una d'elas, Ersèa. Dins lo temple de Minèrva, demanda l’ajudz d'una de las amigas d'Ersèa, Aglauros, contra d’aur. Minèrva, furiosa d’aquesta traïson, va veire l'Enveja que contamine Aglauros. Çò que fa l'Enveja. Aglauros se consuma alara d'enveja fàcia al bonaur d'Ersèa, puèi se metamorfoza en pèira negra. Jupitèr e Euròpa : de retorn a çò son paire, Mercuri recep mission de menar los taurèls del país de Sidon cap a la broa. Atal Jupitèr pòt se transformar en taure blanc per raubar la bèla Euròpa suls flots. Çò que fa.

Libre III drecha|vinheta|Fresca romana mostrant Diana e Acteon, Pompèi, ostal de Menandre.

Cadmus e la fondaion de Tèbas : lo paire d'Euròpa ordona, jos pèna d'exili, a son filh Cadmus de la tornar trobar. Convencut d'avança de son exili, Cadmus demanda a Apollon son destin: trobar la vedèla que lo menarà al luòc ont fondat una novèla ciutat. Aquí i combat e tua un dragon que las dents plantadas al sol venon los premièrs abitants de Tèbzs. Diana e Acteon : lo fellen de Cadmus, Acteon, un jorn que caça amb sos cans, cai per escasenca sus Diana prenent son banh nuda. Pel lo castigar de son mesfach, lo metamorfòsi en cèrvi que foguèt devorat pels sieus cans. Venjança de Junon contra Semelèa : Junon, gaujosa del malaur arribada a la familha de Cadmus - fraire d'Euròpa - se'n pren a son autra filha, Semelèa, prensa de Jupitèr. La convenc - metamorfozada en sa vielha serviciala - de demandar a Jupitèr, jos jurament, de la prene coma Junon. Jupitèr promés e s'avançar lo fòlzer a la man, çò que tua Semelèa. Jupitèr pasmens cordurz lo fetus (= lo futur Bacchus) dins sa cuèissa fins a la naissença d’aqueste darrièr. Tiresias : Jupitèr e Junon, en desacòrdi per saber qui de la femna o de l'òme gaug mai fòrt, demandon Tiresias de los destriar qu’aqueste foguèt set annadas de seguida femna per aver desturbat lo coït de doas grandas sèrps. Pren lo partit de Jupitèr, çò per que Junon lo fa cèc. En contrapartida, Jupitèr li ofris lo don de presciéncia. Narcís e Ecò : la primièra a urilizar lo don de Tiresias es Liriopèa. la maire de Narcís, que se dich que son filh viurà vièlh "se se conéis pas" (v. 347). A sièis ans, après aver rebutat totes sos pretendents, que n’éra Ecò, e que ne ven la simpla votz, lo bèl Narcís se vei dins una font e s’enamora de se mèsme. Quand compren, morís de desesper e se Metamorfòsi en narcís.