Xenofont (en grèc ancian ) es un filosòf e cap militar de la Grècia antica nascut a Erquia près d'Atenas vèrs 430.,La data de -445, basada sus la participacion supausada de Xenofont a la batalha de Delion e defenduda entre autres per Jean-Antoine Letronne, , sembla mai sovent prepausada dempuèi lo començament del sègel XX. e mòrt vèrs 355. En mai de l’Anabasi e la Ciropedia, escriguèt una seguida a l’Istòria de la guèrra del Peloponès de Tucidides titulada Las Ellenicas.
Quitament s’es ciutadan d'Atenas, Xenofont es pasmens l'amic d’Esparta. Aristocrata, partisan de l'oligarquia, e pròche del rei Agesilas II, combat entre autre en Pèrsia al servici d’EspartaPaul Cloché, Les « Helléniques » de Xénophon (livres III-VII) et Lacédémone. In: Revue des Études Anciennes. Tome 46, 1944, n°1-2. pp. 12-46. .
Xenofont, sens lo saber, fa la dralha a las futuras conquistas d’Alexandre lo Grand: dins l’Anabasi, en mai d’una descripcion detalhada de son trajècte en Asia, mòstra qu'un còrs expedicionari de soldats grècs pòt passar l’Empèri pèrsa invencut. La campanha d'Agesilas en Asia Menora confirma encara la fragilitat de l'Empèri Pèrsa.
Biografia vinheta|246x246px|Xenofont a 20 ans d’edat e Socrates a 60, per Rafèl.
430/401. Atenas Originari de dèma d’Erquia en Aticaprès de l'actuel aéroport d'Athènes, Xenofont es lo filh de Grillos..
Sa data de naissença es discutida: coma èra jovent al començament de l’Anabasi, la data aproximativa de 430 es avançada; unes autors donan de datas mai precisas. E. Delebecque prepausa la data de 426, correspondent a l’edat minima per participar a l'expedicion ateniana a Lesbos en 406 Essai sur la vie de Xénophon, p.24; o 428/427 segon l’istoriana Claude Mossé..
Nascutd dins una rica familha aristocratica, frequente los sofistas, coma Prodicos a Tèbas. Discípol de Socrates., fa de son mèstre lo retrach d’un òme mai concernit per la morala e la logica que per la metafisica, coma se pòt veire dins l’Apologia de Socrates, los Memorables e lo Banquet, Socrate (8).
404/401. Encontre amb Socrates Ven l’escolan de Socrates.. Banhat d'idèas oligarquicas, es ostil a la restauracion de la democracia après la tirania dels Trenta; al sen dels Socratics, s'entend ni amb Aristip ni amb Platon, a qui repròcha de desformar las idèas de Socrates per la superposicion de las lors idèasD’après Philostrate d'Athènes, Vie d’Apollonios de Tyane, Ch. XXXV. Segon Fotios, Xenofont es tanben l'escola d’IsocrataPhotios, la Bibliothèque : notice 260.
Segon Estrabon, puèi Diogènes Laèrci, Xenofont auriá combatut a la batalha de Delion, ont Socrates li auriá salvat la vida alara qu'èra caigut de son caval, causa impossibla al vejaire de la data de naissan!a de Xenofont (430 o 426) e de la data de la batalha de Delion (424). L'episòdi apocrif es pas qu'une variacion del salvament d'Alcibiades per Socrates a la batalha de Potidèa.
Auditor de Socrates, pren son ensenhament en nòtas. Se, segon los escrichs de Diogèn Laèrci, los primièrs rèstes de l’estenografia vendriá de 430, los istorians considèran Xenofont coma un dels contributors davancièr d’aqueste invencion: al sègle IV, escriu sas pensadas sus Socrates en utilizant un sistèma d’escritura rapida en grèc.
401/399. Mercenari e estratèg Cridat a la cort per son amic l’estratèg Proxèn de Tèbas, jonh en observator l’expedicion de Cir lo Jove contra son fraire Artaxerxès II (400). Se’n va un an abans la mòrt de Socrates, art. Xénophon (7). La batalha de Conaxa, en 401, es perduda a causa de la mòrt de Cir quitament se los Grècs aguèsson desfach los Barbars e aguèsson perdut pas un òme,
La retirada dels Detz Mila vinheta|274x274px|Bust d'un strategos cofat d'un casco corintian, vèrs 400. vinheta|200x200px|Los Detz Mila que la rèire garda èra comandada per Xenofont apercebon la mar: Thalassa ! Thalassa ! Clearc dirigís alara la retirada dels Detz Mila cap al nòrd. De contactes son nosats amb lo satrapa Tissaferna, mas l’esparciata Clearc e gaireben totes los autres caps cason dins una trapèla. Clearc es ecapitat amb fòrça oficièrs de son estat major, coma Proxèn de Tèbas, amic de longas de Xenofont. Aqueste es elegit estratèg comandant de la rèire garda dels mercenaris grècs, que dirigís lo general esparciata Quirisofos, successor de Clearc.
La retirada dels mercenaris demorèt dins l’istòria jol títol de retirada dels « Detz Mila »: los Grècs de la retirada son a partir e a l'arribar a Bizanci. Xenofont descriu dins son obratge l’Anabasi las multiplas peripecias d'un trajècte long e dificil, a causa de la geografia e del climat e tanbe de l'oposicion dels multiples pòbles dels monts. Paréis plan preocupat del sòrt de sos soldats, que los malastres contunhan, un còp que davalèron dels monts: amb las ciutats grègas, amb la flota esparciata e amb los diferents pòbles de la broa. Transmet lo comandament dels rèstes de l'armada a l’esparciata Timbron per una campanha contra los esatrapas pèrsas en Asia Menora.
399/394. Atenas e Esparta A son retorn a Atenas, es mal aculhit que s’èra plaçat al servici d’Esparta. Alara s’en va per Esparta, ont es incorporat a las tropas del rei Agesilas II que combaton en Pèrsa. Es alara fòrabendit d’Atenas e sos bens li son levats.
394/374. Exili a Escillont, dins lo Peloponès En 394, se bat contra los Atenians a Coronèa; Atenas lo fòrabendit per la traïson e sas idèas politicas en favor d’Esparta. Esposa Filesia, aguèron dos filhs, Grillos e Diodòr, chafrat « los Dioscurs ». A la demanda del rei Agesilas II, fa venir sos filhs a Esparte par i èsser elevat al biais esparciata Agésilas (20). Après aver vecut a la cort del rei, daissa Agesilas, e s’establís a Escillont, en Elídia, sus la còsta oèst del Peloponès, territòri pròche d'Olimpia, site dels Jòcs Olimpics. Segon Demetrios de Magnèsia, es rejonh per sa femna e sos dos filhsD’après Dinarque, De l’Apostasie, livre écrit contre Xénophon, cité par Diogène Laërce (Art. Xénophon, 4). Passa mai de 20 ans a Escillont. En 362, autoriza sos dos filhs a combatre dins la cavalaria ateniana als costats dels Esparciatas: Grillos morís al combat dins la batalha de Mantinèa.
374/355. Corint Sus son domèni, Redigís sos obratges, coma l’Anabasi e entre autres va a la caça. Torna a Atenas en 365 quand una guèrra entre Esparta e los Eleans l’obliga a daissar Escillont ; se refugia a Elis, puèi a Corint. Lo gramatician Demetrios de Magnèsi lo dich mòrt a Corint; Lucian d’Esamosata dins sos Exemples de longevitat escriu que visquèt 90 ans. Atenas, alliada d’Esparta, lèva la senténcia de bandimement en 367; Istros, istorian grèc del sègle III., dich qu'aviá estat exiliat per òrdre d'Eubulos e rampelat per son avís, art. Xénophon,Felix Jacoby, F. Gr. Hist 334 F 32. Dion de Prusa, dins lo Discors VIII, conta que Xenofont èra ja exiliat per sa participacion a la campanha de Cir quand Diogèn de Sinope arriba a Atenas. Mas, es inexacte. Morís en 355. o pauc après.
Tèmas Se pòt destriar per Xenofont quatre tèmas recurrents:
La filosofia politica: dins Ieron, Agesilas, la Ciropedia, Dels revenguts, Constitucion dels Lacedemonians. L'art del comandament e del lideratge: dins L'Anabasi, L'Iparc, Agesilas. L'art de la gestion de las causas e dels òmes: L'Economic. Los cavals: De l’Equitacion, Lo Comandant de Cavaleria.
L'art del comandament e lo lideratge Xenofont tracta del tèma de l'art del comandament — l'art de se far obesir amb plaser — dins al mens cinc de sos obratges:
La Ciropedia LAnabasi L'''Iparc LEconomic Los Memorables La Ciropedia Xenofont escriu, dins sa Ciropedia una de las tot primièras reflexions sul lideratge, una educacion ideala segon los precèptes de son mèstre Socrates. Segon Peter Drucker, s’escriguèt pas res de melhor sus la question dempuèi. .
L’Anabasi Elegit estratèg, es el que fa lo succès de la retirada dels Detz mila. Sos nombroses discors a las tropas. Lo sonh que pren de sos òmes. Sas negociacions amb los adversaris.
L’Iparc Dins l’Iparc, de conselhs a un comandant de cavaleria. Cap. VI. Mejans de s'assegurar lo respècte e l'obesidença dels òmes.
L’Economic Lo ròtle màger de las femnas dins la familha. Cap. XIII. Los caps de cultura, los formar, los comandar. Cap.XXI. Los caps dels remaires
Los Memorables Dialòg de Socrates amb Nicomaquides.
La gestion de las causas e de las personas Xenofont nos ofrís dins sos Memorables, son Economic e son Revenguts, « una de las tot primièras reflexions sul concèpte de gestion publica e privada »..
Los cavals Dos manuals:
L'Equitacion L'Iparc o Lo comandant de cavaleria Òbras
Fonts
Diogèn Laèrci, Vidas, doctrinas e senténcias dels filosòfs illustres: Xenofont.
Òbras de Xenofont Xenofont escriguèt un quinzanat d'obratges:
Quatre istorics Quatre filosofics o morals Quatre didactics Tres politics
Istorics
Ellenicas, recit de l'istòria grèga entre 411 e 362.
Agesilas, biografia apologetica del rei d’Esparta Agesilas II.
Anabasi ( / ), recit de l’expedicion de Cir lo Jove e de la retirzada dels Detz Mila.
Ciropedia ( / ), biogrfia romançada de Cir lo Grand.
Filosofics
Memorables ( / ): recits sus la vida de Socrates ont Xenofont se vòl lo pòrta paraula de son ancian mèstreLos Memorables es lo mai conegut dels obratges consacrats per Xenofont a la mort de son mèstre. Aquest libres son de dialògs socratics, mescla entre lo tractat filosofic un libre de sovenirs. Socrates considerat coma un dels paires de la filosofia occidentala e un dels inventors de la filosofia morala e de la logica, aguèt una granda influéncia sus l'esperit de Xenofont que passèt d’annadas a lo seguir e a l'escotar s'entreténer amb totas menas de personas sus un fum de subjèctes. Son aquestes entretens qu'acampèt dins los Memorables. Xenofont auriá comença a escriure aquesta òbra a la fin de sa vida, a partir de -370. Aquestas annadas fogèron marcadas per el per de viatges e de guèrras amb prerpecias de totas menas.
Apologia de Socrates ( / ), sus la mòrt de Socrates.
Lo Banquet, seria de discors portant sus la natura e las qualitats de l’amor.
Ieron. De la tirania. Ieron, Tiran de Siracusa, fondator d'Etna.
Didactics
Economic ( / ), sus l'administracion d'una proprietat agricòla.
De l'equitacion, suls principis de seguir dins la causida e l’educacion d’un caval de guèrra e sus l’equitacion.
vinheta|267x267px|Representacion de cavalièr a Pazyryk, env. 400. Se distinguís une museròla sus l’ arnacament del caval, coma lo conselhava ja Xenofont.
L'Iparc, cort tractat destinat a un jove iparc, oficièr comandant una iparquia d'unes 500 cavalièrs.
Cinegetica. Tractat sus la caça.
Filosofia politica
Constitucion dels Lacedemonians ( / ), apologia d’Esparta.
Dels revenguts, libre de reformas economicas preconizadas per la ciutat d'Atenas, fondadas sus la benvolença e la patz.
Pseudo Xenofont
Atenèu de Naucratis dich que lo Segond Alcibiada passa per èsse de Xenofont, XI, 506c..
Longtemps s’atribuiguèt La Republica dels Atenians a Xenofont. Mas sembla que siá pas l'autor d’aquest pamflet escrich vèrs 430. Los istorians parlan de « Pseudo Xenofont », evitant atal de venir categorics sus aquesta paternitat contestadaPer ex. Marie-Claire Amouretti et Françoise Ruzé, Le Monde grec antique, Hachette Supérieur, 2003.. L'autor desconegut d’aqueste tracat es a vegada nomenat « Vièlh Oligarc » en rason de son avís manifèst antidemocrata en favor dels regimes oligarquicaPrésentation du volume regroupant la Constitution des Lacédémoniens, Agésilas - Hiéron et la Constitution des Athéniens du Pseudo-Xénophon traduits par Michel Casevitz en 2008, sur le site des Belles Lettres. Page consultée le 2 août 2014.. La Constitucion d'Atenas attribuida a Xenofont.
Annèxes
Bibliografia
Émile Chambry, Émeline Marquis, Alain Billault et Dominique Goust (trad. Émile Chambry), Lucien de Samosate : Œuvres complètes, Éditions Robert Laffont, coll. « Bouquins », 2015, 1248 p. (ISBN 9782221109021), « Exemples de longévité ».