Un signe lingüistic designa una unitat d'expression del lengatge. Es l'objècte d'estudi de diferentas brancas de la linguistica:
la semiotica qu’estudís los signes en general, que sián verbals o non verbals« se pòt donc concebre una sciéncia qu’estudia la vida dels signes al sen de la vida sociala; formariá una partida de la psicologia sociala, e en consequéncia de la psicologia generala; la nomenaram semiologia (del grèc semeîon, "signe"). Nos aprendriá en que consistisson los signes, quinas leis los regisson. » (Ferdinand de Saussure, Cours de linguistique générale, p. 33); la semantica qu’estudís los concèptes del vejaire lingüistic, los significats e significants ; la fonetica e la fonologia qu’estudian los sons e lors foncions dins las lengas naturalas e ne caracterizan los fonèms« La fisiologia dels sons (al. Laut- o Sprachphysiologie) es sovent nomenada "fonetica" (all. Phonetik, angl. phonetics). Aqueste tèrme nos sembla impròpre; lo remplaçam per aqueste de fonologia. Que fonetica primièr designaca e deu contunhar a designar l'estudi de las evolucions dels sons; se saupriam pas confondre jos un mèsme nom dos estudis absoludament distinctas. La fonetica es una sciéncia istorica; analisa d’eveniments, de transformacions e se mòu dins lo temps. La fonologia es fòra del temps, que lo mecanisme de l'articulacion sempre demora semblabla a se mèsme. » (Ferdinand de Saussure, op. cit., p. 55-56).
Per Ferdinand de Saussure, professor de linguistica a Genèva e especialista dels sanscrit, que parla lo primièr de « signe lingüistic » e qu’introdusís lo destriament entre significant e significat dins son Cors de lingüistica generala (1906-1910), redigit e editat pels escolans en 1916.
E es en sanscrit que son escrich los estudis mai ancians coneguts al subjècte amb per exemple lo tractat de gramatica de Paṇini datant del milenari I AbC. Aqueste destriament del quite signe es benlèu obligat per la confrontacion del lengatge parlat en evolucion de contunh amb los escrichs ancians, fasent possible l'estudi d’aqueste de biais separat de çò que designa.
Ne venon de questiomaments passant l’encastre de las civilizacions sus las qualitats d’aqueste signe, per exemple sus sa natura arbitrària o naturala que Platon nos pòrta un debat dons lo Cratil.
Doas concepcions
Definicion de Ferdinand de Saussure vinheta|Las doas fàcias del signe lingüistic segon Saussure. Segon Saussure, lo signe lingüistic unit, « non pas un nom e una causa, mas un concèpte e un imatge acostic »Ferdinand de Saussure, op. cit., p. 98. L'imatge acostic (o sensible) es nomenat significant: es pas lo son material, mas la marca psiquica d’aqueste son; lo concèpte, nomenat significat, conten los trachs distinctius que caracterizan aqueste signe al respècte dels trachs d'autres signes de la lenga. Lo signe lingüistic se definís donc coma una entitat psiquica de doas fàcias: significant/ significatDictionnaire de linguistique Larousse, 1973, p. 439.. Par exemple, lo mot occcitan arbre es un signe lingüistic associant la forma sonora /aɾbɾe/ al concèpte d'arbre coma arbre s'opausa, negativament, a l'interior de la lenga, als autres signes.
Frege, Ogden e Richards e lo triangle semiotic
Lo triangle semiotic d'Ogden & Richards Quand se considèra un mot, mot escrich o estampat amb las letras d'un alfabet o un ideograma, o dich, prononciat amb de sons que se pòt transcriure en alfabet fonetic, cal destriar, utilizant l'analisi d'Ogden e Richards e lor triangle semiotic:
Lo quite mot (Symbol), lo significant de Saussure que metram en italic per respectar sas convencions La causa (Referent ; Bedeutung, Ding), objècte o accion, a que remanda, lo denotat Lo concèpte (Thought, Reference ; Sinn, Begriff), çò a que fa pensar, lo mot legit o entendut, la conotacion, lo significat de Saussure que metram entre verguetas per las mèsmas rasons e que depend de l'interlocutor. Lo mot can que remanda a l'animal can fa pensar per un a l'amic domestic per l'autre a una bona recepta L'emplec d’aqueste mot per aquestes que parlan lenga, l'ecrivon o l'imprimisson
Evolucion istorica del concèpte
La lingüistica indoa Coma mai tard los Grècs confrontats a l'evolucion de la lenga dempuèi los tèxtes classics d'Omèr, los indós desvelopèron una linguistica al milenari I AbC. Èra venguda necessària que lo sanscrit aviá plan evoluit dempuèi l'epòca de l'escritura dels tèxtes religioses màger, coma lo Rig-Veda. Atal, lo tractar de gramatica de Pāṇini, benlèu escrich a la fin del sègle VI AbC, es plan modèrne e las nocions de morfèma, fonèma i son plan destriats, confirmant l'ancianetat de la tradicion lingüistica. Se trapa pels indós, los mèsmes debats que pels Grècs sus las relacions entre mots e realitat. Los dos vejaires son representats: los partisans del novelum dels mots e los partisans de la convencion e de l'arbitrari« Lo rapòrt entre los mots e las causas avián pres gaireben la mèsma plaça dins aquestes debats que pels Grècs e nosaltres: l'onomatopèa e la motivacion d'un costat, l'arbitrari e lo convencional de l'autre. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 39). Atal per Patañjali al sègle I AbC, lo signe es definit sonque per que l'opausa als autres signes« Patañjali se demanda çò qu’es lo mot dins gauḥ "buòu". Respond, après aver regetat de definicions de substància, d'activitat e de qualitat, que lo mot es çò qui fa naícer, quand es prononciat, la nocion de çò qu’es provesit d'une coa, de banas, de pés forcats, etc., en d'autres mots un concèpte definit per una seria de trachs l'opausant a d'autres. »(Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 41).
Los filosòfs grècs L'adaptacion del sistèma d'escritura fenician a la transcripcion de lor lenga non semitica« La creacion de l'alfabet grèc sus la basa del sistèma fenician es un autre factor que deguèt favorizar lo desvelopament de reflexions sul lengatge e las lengas » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 51), la naissença de la retorica e son desvelopament al sègle V AbC« Una autra font mai fruchosa d'una especulacion linguistic de segur foguèt la naissença de la retorica. Se conéis de fonts indirèctas l'importança dels retoricians, subretot dempuèi lo sègle V, e savèm que l'art de parlar coma can venguèt d’ora un mejans d'accès politic e social. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 50) o tot simplament l'observacion de l'existéncia de dialèctes« seriá donc mai rasonable de veire lo punt de patença, a l'epòca classica, d'un estudi de la lenga dins la diversificacion dialectala a l'interior de la quita lenga grèga. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 50) pòt èsser a l'origina de l'interès dels filosòfs grècs pel lengatge.
Lo primièr, Eraclit d'Efès destria la pensada (γὸδος), l'enonciat (ἒπος) e la realitat (ἒργον)« Trois niveaux y sont distingués : 1/ ἒργον ou la réalité comme telle ; 2/ ἒπος ou l'événement linguistique (énoncé), et 3/ γὸδος qui est la synthèse des deux dans la mesure où un tel événement peut être perçu ou énoncé. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 55), lo ligam entre los tres elements essent realizat pel logos, principi divin, unic« Segon Eraclit, se pensa çò qu’es e se dich çò que se pensa. L'enonciat torna a las realitats que se referís. Aquò se realiza amb lo logos, qu’amassa los tres segon l’esquèma: (…) » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 55). Democrit, al sègle IV AbC s'opausa a l'origina divina del lengatge. Per el, lo lengatge es puament convencional« Se lo lengatge es per Eraclit d'origina divina, son antagonista de pauc posterior Democrit (…) pren una posicion opausada. Lo lengatge es d'origina purament convencionala. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 55).
Al sègle IV AbC, dins lo Cratil, Platon expausa las doas tèsis opausadas sus la natura dels mots: per Ermogèn, partisan de l’arbitrari del signe, i a entre çò que serà mai tard nomenat significant e significat pas qu’un ligam abstrach e extrinsèc, establit per convention, alara que per Cratil, partisan de la motivacion, los mots son una pintura de las causas, semblan a çò que significan, son desimbòls.
Lo trionf del simbòl vinheta|Representacion d'Agustin d'Ipòna dich « Sant Agustin » Agustin d'Ipòna es un dels davancièrs dins l'expression d'una motivacion inconscienta del signe verbal qu'expausa al sègle IV dins sa teoria del signe. Afirma que « es pels signes que s’apren las causas »Augustin d'Hippone, La Doctrine chrétienne. Evòca tanben lo retard del lengatge sus la pensda e l'explica atal:Agustin envisatge un estat del sens fach de marcas que « apartenon a pas cap de lenga », son pas conscientas e semblan universalas.
Le retorn del signe independent A partir del sègle XII, lo movement escolastic, nascut de la redescobèrta dels tèxtes naturalistas d'Aristòtel en Occident, s'interèssa de nòu a la question. Al sègle XIII, en reaccion a la filosofia tomisme, lo corrent de pensada de modistas culminant amb Thomas d'Erfurt destria diferents mòdes als mots:
los modi essendi representant çò que son realament las causas, subjècte de la metafisica e de la fisica; los modi intellegendi representant las causas tal coma representadas dins l'intellècte; los modi significandi representant las causas de biais significat, mòde qu’es lo subjècte de la gramaticaIrène Rosier-Catach, La Grammaire spéculative des modistes, 1983, p. 45-48..
Los gramatician començan a destriar aquestes modi significandi coma subjècte d'estudi d’esperse, separat de çò que representa e del biais qu’es pensat.
Una novèla estapa es passada en 1662 dins la Logica o l'Art de pensar d'Antoine Arnauld e Pierre Nicole. Aquestes autors, e lo movement de Port-Royal amb eles, destrian dos aspèctes al signe que plaça en relacion la causa representada amb la causa que representa« Lo signe conten doas idèas: una de la causa que representa; l'autra de la causa representada; & sa natura consistís a excitir la segonda per la primièra. » (Antoine Arnaud e Pierre Nicole, La Logique ou l'Art de penser, Gallimard, 1992, chap I, 4). Basat sus la nocion de representacion, qu’es pas simetrica« Coma Michel Foucault l'aviá soslinhat dins Los Mots e las Causas (París, Gallimard, 1966, p. 72-81), la doctrina de Port Royal al subjècte del signe se fondava sus la relacion de representacion. Aquesta relacion es asimetrica: A representa B implica pas que B represente A. » (Jean-Claude Milner, Le Périple structural, Seuil, 2002, p. 27), lo destriament es diferent d’aqueste que ferà mai tard de Saussure, basat sus l'associacion, concèpte simetric« Mas, es remarcable que Saussure parle justament pas de representacion. Lo tèrme decisiu dins la doctrina es aqueste d'associacion ; mas la relacion d'associacion es recipròca: A es associat a B implica que B es associat a A. » (Jean-Claude Milner, Le Périple structural, Seuil, 2002, p. 27).