vinheta|176x176px|Karl Marx Lo Capital. Critica de l’economia politica (del títol original allemand ) es l'obratge màger del fisosòf e teorician de l'economia politica alemand Karl Marx.
Marx consacrèt mai de 20 ans de sa vida a l'escritura d’aquesta òbra, mas acabèt sonque una partida: lo libre primièr, publicat lo 14 de setembre de 1867 amb una dedicàcia a Wilhelm Wolff, consacrat al desvolopament de la produccion capitalista. De borrolhons de Marx foguèron utilizats per Friedrich Engels per publicar los libres 2 e 3, en 1885 et 1894. Los esboces de Marx consacrats a l’istòria de las doctrinas economicas foguèron publicats pel socialista alemand Karl Kautsky titolat Las Teorias de la maivalença (4 vol., 1905-1910).
Es a l’observar l'industria britanica contemporanèa e sas condicions de trabalh e se piejant suls precedents teoricians de l’economia politica (coma David Ricardo o Adam Smith) e las criticant, que Marx pretend demostrar la natura reala del capitalisme, e incistís sus las contradiccions intèrnas d’aqueste sistèma.
L'autor considerava d’esprel son obratge coma essent « de segur lo missil de crénher mai que lancèt a la tèsta de la borgesiá ».
Libre Primièr vinheta|Page de grand titre de la traduction de J. Roy revue par Marx (1872). La traduccion francesa del Libre 1 del Capital publicat en 1872 e revizada per l’autor ven après la traduction rusa (pareguda ongan) e es la darrièra traduccion pareguda del vivantde Marxe la sola que revisètLe Capital de Marx, . Las traduccions seguentas son, dans l'òrdre cronologic: la version polonesa (1884-1890), danesa (1885), espanhòla (1886), italiana (1886) e anglesa (1887).
Primièra seccion: La merça e la moneda Marx i explica las basas de l'escambi mercand. Mòstra qu’aqueste escambi repausa sus un element especial, la merça, qu’es un objècte produch en vista de l'escambi (per èsser vendut e non dirèctament consomat pel productor). En mai de son utilitat, aqueste element va donc aver una valor d'escambi, que determina en quina proporcion la merça producha pòt èsser cambiada contra d'autras merças (o lor equivalent en argent). S’agís alara de determinar mai precisament cossí se pòt mesurar aquesta valor.
Capítol 1: La merça « La riquesa de las societats ont règna lo mòde de produccion capitalista s'anóncia coma una immensa acumulacion de merça ». Es a partir d’aqueste postulat que Marx fa de l'analisi de la merça al començament de sas recercas.
Una merça es pas un quin que siá produch resultat del trabalh uman, es un objècte qu’a estat produch dins l’objectiu d'èsser escambiat, d'èsser vendut. Una merça a donc una utilitat, çò que Marx nomena una "valor d'usatge", mas a tanben una "valor d'escambi" (o valor). Mas segon Marx, çò que determina aquesta valor, es la quantitat de trabalh uman qu’a estat necessari per la produire, e que se cristllizèt en ela: « Totes aquestes objèctes [merças] manifèstan pas mai qu'una causa, es que dins lor produccion una fòrça de trabalh uman foguèt despensada, que de trabalh uman i es acumulat. Coma cristals d’aquesta substéncia sociala comuna, son reputats valors (valor d'escambi) ». Es çò que se nomena la teoria de la valor de Marx, qu’utiliza la nocion de valor trabalh desvolopada al sègle XVIII per Adam Smith, puèi David Ricardo que la sola causa qu’es comuna a totas las merças avent de valors d'usatge diferentas, la sola permetent de comparar totas aquestas merças entre elas per determinar lo valor d'escambi, es la quantitat de trabalh umain qu’es materializada dins cada merça. Es atal que la grandor de la valor d'escambi es foncion de la quantitat de trabalh necessari a la fabricacion de l'objècte, aquesta quantitat podent èsser mesurada per sa durada dins lo temps.
Aquò significa pasmens pas qu'una merça va aver mai de valor se pren mai de temps a èsser producha. En efièch, una merça producha per un trabalhador malabil val pas mai al motiu que prenguèt mai de temps a realizar. Es perque per determinar la valor d'una merça, e atal calculada la quantitat de trabalh presenta dins caduna d'entre elas, conven de considerar una fòrça unica, es a dire una fòrça mejana de trabalh utilizada coma punt de comparason a totas las fòrças de trabalh umanas utilizadas per cada merça. Aquesta fòrça comuna pòt èsser calculada sus la basa del temps de trabalh socialament necessari per la produccion de totas las merças de la societat. Es per aquesta mejana del trabalh socialament necessari a la produccion de la merças de la societat que se pòt determinar la valor d'una merça en foncion del temps necessari a sa produccion. Per aqueste metòde la valor de las merças e actualizada de contunh amb las evolucions de la productivitat del trabalh. Una volor fixa del trabalh uman fariá falç en efièch la veria valor d’aquesta. Coma lo trabalh evoluís, la valor d'una merça diferís donc ela tanben amb lo temps.
Mai, sufís pas d'aumentar la quantitat de merças produchas per aumentar lor valor. En efièch mai sovent se realiza un aument de la produccion d'una merça donada diminuís sa valor. Aqueste paradòxe s'explica pel fach qu'un aument de merças produchs s’acompanha sovent un aument de la productivitat du trabalh. Aqueste aument de la productivitat provòca una baissa del trabalh necesari ala produccion de cada merça, e donc una baissa de quantitat de trabalh uman present dins aquesta, çò que provòca una baissa de sa valor.
La merça dispausa donc d'una dobla valor, una qu’es deguda a son utilitat, e l'autra qu’es deguda a la quantitat de trabalh que conten. aquesta valor de merça es eissida d’una dobla fàcia del trabalh. En efièch, lo trabalh comprès coma creator de la valor d'usatge de cada merça es especial e respond a objectiu particular, produch donc una utilitat. Alara que lo trabalh considerat coma simple despensa de fòrça productiva, coma "trabalh abstrach" opausat al "trabalh concrèt" consistís a donar una valor a la merça. Pasmens es pas lo trabalh uman tal coma es qu’a una valor, es pas transmetent sa fòrça dins un objècte que lo trabalh prend de valor. « La fòrça de trabalh de l'òme a l'estat fluid, o lo trabalh uman, forma plan de valor, mas es pas valor. Ven valor sonque a l'estat calhat, jos la forma d'un objècte ». Mercé a aquesta valor, transmesa pel trabalh a merça, qu’aquesta darrièra pòt s’escambiar, que totas las merças repausan alara sus una substéncia de mèsme natura, çò que lo fa comparablas las unas a las autras: "lo trabalh uman abstrach" « Coma valors, totas las merças son d’expressions egalas d'una mèsma unitat, lo trabalh uman, remplaçables los uns al respècte dels autres. Una merça es, en consequéncia, escambiabla amb una autra merça, del moment que possedís una forma que la fa paréisser coma valor ». Atal una merça pòt definir la sieuna valor sonque se comparant a d'autras merças. « En d'autres tèrmes, la valor d'una merça es exprimida per solament per çò que se pausa coma valor d'escambi ».
La moneda es una merça especiala, es l'equivalent universal que permet d'exprimir la forma valor generala: totas las merças tendon se donar una equivaléncia dins una mèsma merça. En remplaçant aquesta merça per moneda, ne venèm a la forma moneda, segon que tota merça a la mèsma valor qu'una cèrta quantitat de moneda. Pasmens, aquesta transformacion s’acompanha una ocultacion de la veraia origina de la valor, (es çò que Marx nomena fetichisme de la merça) que lo rapòrt social entre los productors contengut dins la valor es amagat per sa valor monetària que fa paréisser la valor coma una proprietat « materiala » intrinsèca de la merça.
Capítol 2: procès d'escambis Las merças escambiadas per l’òme son pas que las merças que trapa pas d’esperel d'utilitat ; aquestas merças sont alara des pòrtavalors, que son pas d’instruments d'escambi que permeton a l’òme de crompar de bens que li sont utils. « La repeticion de contunh de l’escambi ne fa un afar social regular, e, amb lo cors del temps, una partida al mens d’objèctes utils es producha de biais intencional en vista de l'escambi. A partir d’aqueste instant, s'opèra d'un biais net la separacion entre l'utilitat de las causas pels besonhs immediats e lor utilitat per l'escambi a realizar entre elas, es a dire entre lor valor d'usatge e lo valor d'escambi. »
Capítol 3 : moneda e circulacion de las merças La moneda es çò que fa las merças commensurablas entre elas, es plan lo trabalh abstrach present dins la merça que permet a caduna d’entre elas de se comparar a las autras. La moneda servís pas que coma esplech de mesura de la valor producha per una cèrta quantitat de trabalh calhada dins la merça e mesurabla per la durada del trabalh.
Quand se considèra que l'aur es la merça qu’emplís la foncion de moneda, es a l’encòp la mesura de las valors (coma moneda ideala) e l’escapolon dels prètz (l'instrument de la circulacion de las merças), lo prètz tradusent d’esperel la quantitat ideala d'aur que conten una merça, segon lo trabalh. contengut dinsaquesta merça.
La moneda permet donc la metamofòsi de la merça, es a dire l'escambi dela merça en argent, ont l'argent remplaça la merça pendent un temps donat e suprimí atal los problèmas del temps e de l'espaci inerents al tròc immediat. « L'argent es sens limita qu’es sul còp transformable en quina que siá merça ».
L'argent es donc a l’encòp un mejan de pagament (quand es recebut contra de merça) e de circulacion de la merça (quand es utilizat per crompar d'autras merças). Coma lo disi Touati e Barot per resumir lo capítol: "l'argent es l'universal concrèt, la forma abstracha realizada"
Segonda seccion: La transformacion de l'argent en capital Après aver mostrat cossí la merça pòsca se transformar en argent, Marx mòstra dins aquesta seccion cossí l'argent se transforma en capital per l'intermediairi de la maivalença. Aquesta maivalguda essent creada non pas mercé a l’escambi, mas mercé amb la fòrça de trabalh. Marx considerava qu’aquesta descobèrta de l'origina de la maivalença èra una de sas mai grandas conquistas teoricas.
Chapítol 4: Transformacion de l'argent en capital « La circulacion de las merça es lo punt de patença del capital ». Aquò significa que lo capital aparéis pas qu’al sègle XVI, quand lo comèrci e la produccion mercanda foguèron pro desvolopadas, per exemple amb l'obertura d'un mercat novèl cap a l'America.
Tot capital dintra sul mercat jos forma d’argent. Mas per que l'argent se transforme en capital deu passar per un procediment particular. Alara que l'escambi simple es Merça – Argent – Merça (M – A – M), ont l'argent es pas qu'un intermediari que fa mai aisit l'escambi de las merças de valors identicas, lo capital naís d'un escambi d'argent A – M – A', ont A' correspond a A, la quantitat d'argent de partença, aumentada d'una maivalença. Per aqueste movement circular l'argent se transforma en capital. Dins aquestes darrièr cicle es la merça que servís d’intermediairi que lo capitalista crompa una merça contra d'argent, avant de tornar vendre aquesta mèsma merça contra una autra quantitat d'argent.
L'escambi simple (M – A – M) repausa sus l’escambi de merças, son objectiu es la consomacion, la satisfaccion d'un besonh. Alara que l'escambi capitalista repausa sus l’escambi d'argent, son objectiu es donc dins la creacion de maivalença.
« La valor d’usatge deu donc jamai èsser considerada coma l’objectiu immediat donc jamai èsser considerada coma l’objectiu immediat del capitalista, tanpauc que lo ganh isolat; mas plan lo movement de contunh del ganh sempre renovelat. Aquesta tendéncia absoluda a l’enriquiment, aqueste percaç afogat ala valor d’escambi li son comunas amb lo tresaurizator. Mas, alara qu’aqueste es pas qu’un capitalista tissós, lo capitalista es un tesaurizator racional. La vida etenala de la valor que lo tesaurizator crei s’assegurar en salvant l’argent dels dangièrs de la circulacion, mai biaisut, lo capitalista la ganha en lançant sempre encara d’argent dins la circulacion. »
Capítol 5: Las contradiccions de la formula general del capital