vinheta|Una vista del bastit de la Cort europèa dels drechs umans, concbut per l'arquitècte Richard Rogers. vinheta|A l’interiror de la Cort europèa. La Cort europèa dels drechs de l’Òme o Cort europèa dels drechs umans (CEDU) es una jurisdiccion internacionala instituida en 1959 pel Conselh de l'Euròpa. Sa mission es d’assegurar los respèctes dels engatjaments soscrichs pels Estats signataris de la Convencion europèra dels drechs umans.
La competéncia de la Cort s’espandís a totas las questions tocant a l’interpretacion e l’aplicacion de la Convencion e dels protocòls adicionals. La Cort pòt èsser sasida d’una requèsta per un Estat o « per tota persona fisica, tota organizacion non governamentala o tot grop de particulars que s'estima victima d'una violacion » de sos drechs o libertats, garantits per la Convencion.
La Cort europèa dels drechs umans fonciona de contunh e ten sesilha, dempuèi lo 1èr de novembre de 1998, a Estrasborg dins un bastit concebut per l'arquitècte Richard Rogers.
Marcas istoricas Lo 10 de decembre de 1948, l’ONU adòpta la Declaracion universala dels drechs umans, qu'a per objectiu la reconeissença universala dels drechs qu’i son enonciats, per enforçar al nivèl internacional la proteccion dels drechs umans.
Lo 5 de mai de 1949, lo Conselh de l'Euròpa es creat a Londres, los membres del Conselh concidèran que la Declaracion de l'ONU tend a assegurar la reconeissença e l’aplicacion universala e efectiva dels drechs qu’i son enonciats. Considèran que un dels mejans de favorizar una union mai prima entre los membres del Conselh es la salvagarda e lo desvolopament dels drechs umans e de las libertats fondamentalas. Tornan afirmar lor prigond ligam a las libertats que constuisson las assisas de la justícia e de la patz dins lo mond. Afirman que lo manten d’aquesta estabilitat apasimada repausa sus un regim politic democratic e sus un comun respècte dels drechs umans.
Los Estats realizan la Convencion europèa dels drechs umans que serà adoptada lo 4 de novembre de 1950, a Roma. Los govèrns signataris (« Nautas Partidas ») s'engatjan a garantir l’accès als drechs fondamentals, civils e politics, que sián lors residents e tanen per totas las personas relevant de lor jurisdiccion. La Convencion dintra en vigor lo 3 de setembre de 1953.
La Convencion evolua amb l'interpretacion dels tèxtes per la Cort (jurisprudéncia) e quand de protocòls venon li apondre de drechs novèls.
La Convencion garantís per exemple:
lo drech a la vida, lo drech a un procés equitable, lo drech al respècte de la vida privada e familiala, la libertat d’expression, la libertat de pensada, de consciéncia e de religion, lo drecha al respècte de sos biens.
Interdís per exemple:
la detencion arbitrària e illegala, las discriminacions dins lo gausiment dels drechs e libertats. la tortura e las penas o tractaments inumans o descrdant. l’esclavatge e lo trabalh forçat
La Cort, que d’empuèi 1998 ten sesilha de contunh, deu vigilar al respècte dels drechs umans per 800 milions d’europèus dins los 47 Estats membres. La primièra sesilha se debana del 23 al 28 de febièr de 1959 e dona son premier arrèst: Lawless c. Irlande, lo 14 de novembre de 1960. En près d’un semisiègle, la jurisdiccion donèt mai de arrèsts. las decisions son obligatòrias e los Estats concernits son regularament menats a modificar lor legislacion e lor practica administrativa per se conformar als tèxtes convencionals regularament enriquits per la jurisprudéncia. La jurisprudéncia es un instrument reactiu e poserós per consolidar l’Estat de drech e la democracia en Euròpa. Las motivacions, los mejans avançats, las decisions presas, los arrèsts de la CEDU noirisson los debats judiciaris de totes los païses membres..
La Cort europèa dels drechs umans precisèt que sos arrèsts son esubretot declaratòris, e se contentan pas que de declarar l'existéncia o non d'una violacion de la Convencion e dels protocòls. La competéncia supraetatica subsidiària de la Cort l'empacha d'abrogar las lois e las decisions, o d'anullar las decisions de drech intèrne a l'origina de la violacion dels drechs. Atal, los arrèsts de la Cort « an una portada individuala limitada a una compensacion pecuniària ». La portada obligatòria dels arrèsts definitius es limitada d'en primièr per la competéncia supraetatica de la Cort. Segonf, los arrèsts de la Cort ne valan pas títol executòri en drech intèrne. Lor execucion es normalament contraròtlada pel Comitat dels ministres, mas la Cort se reconéis la competéncia de vigilar l'execucion de sos arrèsts, a la demanae d'un requerant individual. En darrièr, la portada dels arrèsts de la Cort es limitada per l'autoritat de la causa jutjada de las decisions de drech intèrne.
Estats membres vinheta|En blau, païses avent ratificat la Convencion. Los Estats membres de la Cort europèa dels drechs umans son, en 2015, los 47 païses del Conselh de l’Euròpa :
Jutges La Cort se compausa d'un nombre de jutges egal a aqueste dels Estats membres es a dire 47 jutges. +Lista dels jugtes actuals de la Cort europèa dels drechs umans,#,PrenomNomPaísPosicionEleccionfin de mandat1RaffaeleSabatoJutge2PéterPaczolayJutge20083Ayşe IşılKarakaşJutge20084MariaEloseguiJutja20185JovanIlievskiJutge20186AnjaSeibert-FohrJutja20197MarkoBošnjakJutge20168LətifHüseynovJutge20179GeorgiosSerghidesJutge201610LediBiankuJutja200831 janvier 201711NonaTsotsoriaJutja200831 janvier 201712IvanaJelićJutja201713GilbertoFeliciJutge201814GannaYudkivskaJutja201014 juin 201915SchembriOrlandJutja202016PeeterRoosmaJutge202017PauloPinto de AlbuquerqueJutge20111èr d'abril de 202018Linos-AlexandreSicilianosPresident201118 de genièr de 202019ErikMøseJutge20119 d'octobre de 202020HelenKellerJutja20114 d'octobre de 202021AndréPotockiJutge201121 de junh de 202022PaulLemmensPresident de seccion201213 de setembre de 202123HelenaJäderblomJutja201231 d'octobre de 202124PaulMahoneyJutge20121èr de novembre de 202125AlešPejchalJutge20121èr de novembre de 202126JohannisSilvisJutge20121èr de novembre de 202127KrzysztofWojtyczekJutge20121èr de novembre de 202128ValeriuGritcoJutge20121èr de novembre de 202029FarisVehabovićJutge20123 de decembre de 202030KsenijaTurkovićPresidenta de seccion201231 d'octobre de 202131DmitryDedovJutge201331 d'octobre de 202232EgidijusKūrisJutge201331 d'octobre de 202233Robert R (jurista)SpanoVice president201330 d'octobre de 202234Iulia AntoanellaMotocJutja201318 de decembre de 202235Jon FridrikKjølbroVice President20141èr d'abril de 202336BrankoLubardaJutge201514 d'abril de 202437YonkoGrozevJutge201514 d'abril de 202438SíofraO’LearyPresidenta de seccion20152 de març de 201739CarloRanzoniJutge201520 de setembre de 202440MārtiņšMitsJutja201520 de setembre de 202441ArmenHarutyunyanJutge201520 de setembre de 202442StéphanieMourou-VikströmJutja201516 de setembre de 202443GeorgesRavaraniJutge20151èr de novembre de 202444GabrieleKucsko-StadlmayerJutge20151èr de novembre de 202445PerePastor VilanovaJutge20151èr de novembre de 202446AlenaPoláčkováJutja201529 de decembre de 202447PauliineKoskeloJutja20161èr de genièr de 2025
Designacion dels jutges Pòdon èsser jutges de la Cort dels particulars eissits dels Estats contractants de la Convention europèa dels drechs umans, jos la condicion de « gausir de la nautissima consideracion morala e reünir las condicions requeridas per l'exercici de las nautas foncions judiciàrias o èsser de jurisconsults possedissent una competéncia notòria. ».
Cada Estat contractant presenta una lista de tres candidats e l'Assemblada parlamentària del Conselh de l'Euròpa elegit un jutge per cada Estat a la majoritat qualificada de las voces La procedura di elezione dei giudici della Corte Edu di Daniela Cardamone, Questione giustizia, speciale n. 1/2019 (La Corte di Strasburgo a cura di Francesco Buffa e Maria Giuliana Civinini).. Los jutges son elegits per un mandat de nòus ans non renovelable dempuèi la dintrada en vigor del protocòl 14, lo 1èr de junh de 2010 (avant una durada de sièis ans renovelable), amn una limita fixada a 70 ans d’edat. Los jutges tenon sesilha a títol individual e representan pas lor Estat. Lor foncion lor interdit tota activitat incompatibla amb lors devers d'independéncias e d’imparcialitat. Los 47 jutges son repartits en cinc seccions, e al sen de cada seccion, un comitat de tres jutge es designat per un periòde de dotze meses, per rotacion d’entre los membres.
Designacion dels presidents e vice presidents Presidents de la CEDUNomMandatEstat d'originaMattias GuyomarDepuis mai 2025Marko Bošnjak2024-2025Síofra O'Leary2022-2024Robert Spano2020-2022Linos-Alexandre Sicilianos2019-2020Guido Raimondi2015-2019Dean Spielmann2012-2015Nicolas Bratza2011-2012Jean-Paul Costa2007-2011Luzius Wildhaber1998-2007Rudolf Bernhardt1998Rolv Ryssdal1985-1998Giorgio Balladore Pallieri1974-19801971-1974Henri Rolin1968-1971René Cassin1965-1968 Lo president de la Cort, los dos vice presidents (tanben los presidents de seccion) e los tres autres presidents de seccion son elegits pel plen de Cort, formacion compausada dels 47 jutges elegits de la Cort. Lo mandat dels titularis es d’una durada de tres ans renovelable. Son reputats per lor moralitat e lors competéncias. Devon èsser independents e i a incompatiblitat amb d’autras foncions. Podon pas èsser revocats per lor Estat d'origina, mas sonque per una decision de lors pars, presa a la majoritat dels dos treces e per de motius greus.
Dempuèi lo 5 de mai de 2019, lo president es lo grèc Linos-Alexandre Sicilianos
Grafi La Cort europèa dels drechs umans es assistida per un grafi compausat d'unes 640 agents, qu’un pauc mesn de la mitat es jurista repartits en 31 seccions. Lo grafi realiza un trabalh preparatòri dels afars a l’intecion dels jutges Vincent A. De Gaetano, Il giudice, la Cancelleria della Corte e il non-judicial rapporteur, Questione giustizia, speciale n. 1/2019 (La Corte di Strasburgo a cura di Francesco Buffa e Maria Giuliana Civinini)., e realiza las activitats de comunicacion de la Cort, amb los demandaires, lo public e la premsa. Lo grafièr e lo grafièr adjunt son elegits pel plen Cort.
Organizacion e activitat La Cort europèa dels drech umans es organizada en doas formacions administrativas e doas formacions de jutjament.
Formacions administrativas Las formacions administrativas son encargadas de la gestion de la Cort e de las requèstas que li son mandadas.
Plen de la Cort Lo plen de la Cort es la formation que reünís l'ensemble dels 47 jutges de la Cort europèa dels drechs umans. Lo plen de la formacion es encargat de constituir las cambras, d'elegir los presidents de las cambras d’entre los jutges, per un mandat reconductible, d'adoptar lo reglament de la Cort d’elegir lo grafièr e lo grafièr adjunt
Comitats Los comitats son de formacions compausadas de tres jutges, e constituidas al sen de cada seccion de la Cort per las cambras. Los comitats son encargats de se prononciar sus la recevabiltat de las requèstas individualas, sus la sasina prealabla del president de la seccion. Los comitats pòdon declarar una requèsta irrecevabla o de la barrar del ròtle a l'unanimitat « quand una tala decision pòt èsser presa sens examèn complementari. »
Formacions de jutjament Las formacions de jutjament son encargadas de l'examèn dels afars, que siá sus la forme o dins lo fons. La Cambra e la Granda Cambra constituisson respectivament las formacions ordinàrias e extraordinàrias de jutjament.
Cambra