250px|thumb|right|Lo castèth de Montson Montson (en aragonés GO e en castelhan: Monzón; en aragonés SLA: Monçon) es ua ciutat espanhòla, dins la província d'Òsca, en Aragon.
Geografia Montson se situa au costat deus rius de Cinca e Sosa, devath un castèth elevat sus un puei. L'estrada N-240 (Madrid-Barcelona) travèrsa la vila. Possedeish indústrias quimicas importantas.
Istòria La catedrala de Santa Maria del Romeral de plan romanic e lo castèth de Montson d'origina aràbia son los edificis mei remarcables. La ciutat s'es estenuda devath lo castèth.
A l'epòca d'Al Andalús (dominacion musulmana) se disputavan Montson los Banu Sabrit d'Òsca e los Banu Qasi de Lhèida. Au sègle XI pertanhèva aus Banu Hud e disen que la prengó lo Cid en 1083.
Aus crestians que'us calèva conquerir Montson entà talhar las comunicacions entre los reiaumes de taifas de Saragossa e Lhèida.
L'infant Pèire reconquerí Montson en 1089 durant lo règne deu son pair Sanç Remíriz d'Aragon. Sanç Remíriz creè lo reiaume de Montson entà l'infant, futur Pèire I d'Aragon, abans d'estar rei d'Aragon. Lo castèth arcuelhó l'enfança deu rei Jaume I lo Conquistaire, qui èra sota la tutèla deus templèrs. La situacion privilegiada dens los pas de las vaths de Segre e de Cinca hasó deu castèth e de la vila un centre estrategic important.
En 1143 passè a la possession deus templèrs. Montson es important peu hèit qu'estó primèr ua comanda templèra e mei tard espitalèra. Estó en divèrsas ocasions lo sèti de las Corts d'Aragon e de las Corts de la Corona d'Aragon, entre los sègles XIII e XVII.
Nom Provieneré de Mont de Sion, nom que pòt illustrar las relacions deus templèrs dab las crosadas en Tèrra Santa.
Monuments Un impressionant castèth construit peus templèrs.
Hèstas Sant Matieu (Hèstas Majors), 21 de setembre. Lunes de Pascua, romavatge a la capèra de nuestra siñora d'o Enfuelgo.
Personatges illustres Joaquín Costa Martínez Javier Moracho Conchita Martínez Eliseo Martin Álvaro Burrel Delfín Campo
Referéncias