../.. | Ans 1900 | Ans 1910 | Ans 1920 | Ans 1930 | Ans 1940 | Ans 1950 | Ans 1960 | ../..
Istòria
20px 1930 : inondacions en Lengadòc (700 mòrts).
1930 : en França, aprovacion de la construccion de la Linha Maginot.
1930 : evacuacion dau territòri alemand per lei darrierei tropas aliadas d'ocupacion.
1930 : lassat de la lentor dau procès de collectivizacion de l'agricultura, Estalin ordonèt son acceleracion. Prenguèt ansin de mesuras per rompre l'oposicion dei païsans rics (kolaks) que foguèron massivament arrestats e desportats après lo vòte d'una decision dau Comitat Centrau d'eliminar aquela « classa » sociala. Aquò entraïnèt una reaccion viva dei païsans que destruguèron lei recòltas, lo materiau e tuèron lei tropèus. En fàcia d'aquela resisténcia, Estalin deguèt marcar una pausa de març a junh avans d'engatjar de mejans pus importants a partir de julhet. En despiech de quauquei concessions (mantenement d'un jardin privat amb la polalha e una partida dei tropèu), de milions de païsans foguèron desportats e la produccion foguèt totalament desorganizada entraïnant de faminas fòrça grèvas en 1931-1932.
1930 : ais Estats Units, per assaiar de resòuvre la crisi economica, adopcion d'una lèi proteccionista per demenir leis importacions per lo president Herbert Hoover (17 de junh). Pasmens, coma mai d'un país adoptèt de legislacions similaras, aquò entraïnèt tanben una reduccion deis exportacions estatsunidencas e agravèt la crisi. A la fin de l'annada, lo president deguèt donc demandar 116 milions de dolars per ocupar de caumaires amb de trabalhs publics (→ 1931). Pasmens, aquò aguèt ges d'efiech vertadier car lo nombre d'emplecs suprimits èra desenant tròp important per èsser tractat amb lei politicas tradicionalas dau periòde.
thumb|right|Caumaires estatsunidencs de Chicago. 1931 : suspension dau pagament dei deutes entre leis Estats Units e lei país europèus per un an. L'objectiu èra d'ajudar au reglament de la crisi economica. Pasmens, la mesura aguèt ges d'efiech car la consumacion èra venguda tròp febla per sostenir l'emplec. Ansin, au 7 de genier, i aviá au mens 5 milions de caumaires ais Estats Units.
1931 : en China, vengudas deis aigas catastroficas dau Fluvi Jaune e dau riu Huang He (julhet). Entraïnadas per una conjoncion fòrça desfavorabla de ciclons tropicaus e de debit importants (fonda dei nèus), causèron entre un e quatre milions de mòrts (aiga, famina, epidèmias...).
1932 : en URSS, famina fòrça grèva en Ucraïna (plusors milions de mòrts) en causa de la desorganizacion de l'agricultura sovietica entraïnada per la collectivizacion fòrçada dei tèrras. Pasmens, en despiech de la situacion catastrofica dei regions ruralas, lo govèrn capitèt de desgatjar de fons sufisents per acomençar l'industrializacion dau país. De mai, l'importància de la repression e dei faminas empachèron lei païsans d'organizar d'insureccions vertadieras.
1932 : ais Estats Units, lo taus de caumatge agantèt 23,6% après una aumentacion deis impòsts destinada a equilibrar lo budget nacionau. De mai, de centenaus de miliers d'Estatsunidencs perdiguèron son ostau. De manifestacions importantas comencèron ansin d'èsser organizadas dins lo país coma aquela de la Bonus Army. Formada de veterans de la Premiera Guèrra Mondiala qu'èran plus pagats per l'Estat, foguèt durament reprimida lo 28 de julhet (2 mòrts, un milier de bleçats) per una tropa militara dirigida per lo generau Douglas MacArthur.
1932 : eleccion dau democrata Franklin Delano Roosevelt coma president deis Estats Units d'America. Largament descreditat per sei reviradas economicas, lo republican Herbert Hoover foguèt batut dins 42 Estats.
1932 : en Tailàndia, extension ai fremas dau drech de vòte.
1933 : en Alemanha, nominacion d'Adolf Hitler coma cancelier. Aprofichèt rapidament l'incendi dau Reichstag per atacar lei comunistas e rompre lei sindicats. Puei, aprofichèt la dissolucion deis autrei partits per obtenir lei plens poders e prendre lo poder dins lei mitans politics, economics e culturaus. Poguèt ansin formar un regim fòrça autoritari capable d'aplicar son programa nacionalista e antisemita. Ordonèt tanben la creacion d'un ret de camps de concentracion destinats a estremar seis adversaris politics.
1933 : en URSS, acabament dei principaleis operacions de collectivizacion de l'agricultura e fin progressiva dei faminas gròssas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion. Lo bilanç uman èra catastrofic amb un nombre de victimas estimat entre 4 e 10 milions de mòrts e leis estructuras socialas tradicionalas dei païsans èran quasi totalament destruchas. Economicament, la produccion de l'agricultura sovietica aviá demenit de 20 a 25% entre 1928 e 1933 e lei consequéncias negativas de la desorganizacion de 1931-1932 foguèt jamai totalament regladas. Ansin, l'agricultura demorèt un problema major dau govèrn sovietic fins a la disparicion de l'Union en 1991. Pasmens, l'objectiu premier de Stalin — l'industralizacion rapida de l'URSS — foguèt una capitada amb la bastida de usinas e lo mantenement dins lo corrent dau periòde 1928-1933 d'exportacions de produchs agricòlas que permetèron de finançar aquela politica. Dins aquò, d'autrei problemas (manca de man d'òbra qualificada, manca de carbon...) apareguèron rapidament au sen dau sector industriau novèu.
1933 : ais Estats Units, lo president Franklin Delano Roosevelt decidèt d'adoptar una politica inspirada per lei teorias de l'economista John Maynard Keynes. Dicha New Deal, aquela politica èra basada sus de principis dirigistas destinats a restaurar la consumacion. De mai, la Prohibition foguèt suprimida – per crear d'impòsts suplementaris – çò que permetèt de redurre la criminalitat dins certanei vilas. Pasmens, de mesuras duras foguèron adoptadas coma la destruccion de resèrvas de produchs agricòlas per tornar aumentar lei prètz, la reduccion dau salari dei foncionaris, la demenicion fòrta dau budget de l'educacion... etc. Pauc a pauc, aquò permetèt de restablir la situacion.
1933 : reconoissença de l'URSS per leis Estats Units d'America.
1934 : en Boèmia, mòrt de 134 personas dins un accident de mina.
1934 : en Turquia, extension totala dau drech de vòte e de candidatura ai fremas. D'efiech, aqueu drech existiá ja mai èra encara l'objècte de plusors restriccions.
1934 : en URSS, assassinat de Serguei Kírov (1 de decembre). Segond personatge pus important dau Partit après Estalin e personalitat fòrça populara, sa mòrt marquèt lo començamnet dei grandei purgas e dei Grands Procès de Moscòu (1936-1938) còntra leis adversaris e leis opausants supausats ò vertadiers a la politica dau cap sovietic.
1934 : en Nicaragua, assassinat dau cap revolucionari Augusto Sandino. Après son murtre, l'armada ataquèt tornarmai la guerilha.
1934 : en Cuba, extension ai fremas dau drech de vòte.
1934 : après d'esitacions entre politica economica classica e intervencionista, lo president Franklin Delano Roosevelt decidèt d'orientar sa politica vèrs la senèstra e de començar la construccion d'un estat sociau protectiu (Estat-providéncia). Aquela decision recebèt lo sostèn de la populacion que li donèt una majoritat larga ais eleccions legislativas. L'objectiu d'aquela politica economica novèla, d'inspiracion keynesiana, foguèt de redreiçar lo país gràcias a la consumacion que s'èra totalament afondrada. Per aquò, la politica de grands trabalhs contunièt amb la creacion de l'Administracion cargada de l'avançament dei trabalhs (Works Progress Administration) que foguèt cargada de dirigir la construccion de rotas, de pònts, de bastiments publics... etc. De mai, per defugir una crisi novèla, leis activitats financieras e borsieras foguèron d'ara endavant susvelhadas amb la creacion de la Comission dei títols financiers e dei borsas (Securities and Exchange Commission). Eficaç, aqueu sistèma anava protegir l'economia mondiala fins a la fin dau sègle XX.
1935 : refusant d'aplicar lo Tractat de Versalhas, Adolf Hitler anoncièt lo rearmament d'Alemanha.
1935 : consequéncia dau rearmament alemand, signatura d'un tractat d'assisténcia mutuala entre França e l'Union Sovietica. Pasmens, dins lei fachs, la cooperacion militara entre lei dos país se turtèt a l'ostilitat de l'Estat-Major francés.
1935 : en URSS, aparicion dau stakhanovisme amb lei valentiás dau minaire Alekseï Stakhanov. Aquò marcava la mutacion prefonda de la classa obriera sovietica qu'èra venguda una massa importanta de trabalhaires venguts dei regions ruralas e qu'avián ges de tradicion obriera (11 milions d'obriers en 1928, 38 milions en 1938). Ansin, lo govèrn sovietic decidèt de leis enquadrar d'un biais estricte (sindicat oficiau, Partit...) e de crear una elèit format per d'obriers estrambordats per compensar la manca de qualificacion generala de la man d'òbra.
1935 : adopcion oficiala de l'apelacion « Iran » per Pèrsia.
1935 : dins leis Índias Britanicas, tèrratrem violent dins la region de Quetta ( mòrts).
1936 : començament dei Grands Procès de Moscòu ambé lo Procès dei 16. Grigori Zinoviev e Lev Kamenev i foguèron condamnats a mòrt e executats.
thumb|right|Fotografia dau Procès dei 17. 1937 : en URSS, perseguida dei Grands Procès de Moscòu amb lo Procès dei 17 e lo procès dei generaus de l'Armada Roja. Lo premier s'acabèt per la condamnacion a mòrt de Gueorgui Piatakov, Karl Radek e de Grigori Sokolnikov e de divèrseis adversaris de Stalin. Lo segond procès s'acabèt per l'execucion de plusors oficiers superiors de l'armada, compres lo marescau Mikhaïl Tukhatchevski. Après son procès, una purga d'amplor foguèt organizada au sen de l'armada e aperaquí un tèrç deis oficièrs foguèron arrestats ò fusilhats (60% dei generaus).
1937 : en Alemanha, succès de la politica de redreiçament economic iniciada per lei govèrns von Schleicher (1932) e Hitler (dempuei 1933). En particular, lo chaumatge aviá quasi disparegut e lo nivèu de vida èra similar a aqueu de 1928. D'ara endavant, ben assegurat de sa posicion en Alemanha, Hitler poguèt se preocupar de seis objectius estrangiers e començar sa politica d'expansion e de revision dau tractat de Versalhas. En parallèl, poguèt tanben aumentar l'intensitat de sa politica antijudieva que, dins lo corrent de l'annada, evolucionèt de l'exclusion a l'eliminacion.
thumb|right|Incendi d'un quartier de Shanghai durant la premiera batalha d'amplor de la Segonda Guèrra Mondiala. thumb|right|Cadabres de civius chinés après lo chaple de Nanquin en decembre. 1937 : en Asia, començament de la partida sinojaponesa de la Segonda Guèrra Mondiala. Ben armats e organizats, lei Japonés enregistrèron plusors succès importants coma la presa de Pequin (julhet), de Shanghai (13 d'aost - 26 de novembre) e de Nanquin (13 de decembre). Per assaiar de rompre la resisténcia chinesa, Tòquio suspendiguèt l'aplicacion dei convencions de guèrra assegurant lei drechs dei presoniers de guèrra e ataquèt lei populacions civilas (chaple de Nanquin, a abitants tuats). Pasmens, lei nacionalistas e lei comunistas chinés respectèron seis acòrds de non agression signats en 1936 e capitèron de mantenir un frònt unit en fàcia de l'invasion.
1938 : extension dau drech de vòte ai femnas en Bulgaria e en Romania.
1938 : fin dei Grands Procès de Moscòu amb lo Procès dei 21 (execucion d'Aleksei Ríkov, de Nikolai Bukharin, de Guénrikh Iagoda... etc.) e lo remplaçament de Nikolai Iejov, cap dau NKVD, per Lavrenti Beria. Entre cinc e sièis milions de Sovietics èran estats victimas (arrestacion, desportacion ò execucion) dei Grandei Purgas que laissèron un sovenir de terror au sen de la societat fins a la mòrt d'Estalin.