En Itàlia bizantina, lo Ducat de la PentapòliVariacion dialectala:*Ducat dera Pentapòli en gascon;*Duchat de la Pentapòli en nòrd-occitan, gavaudanés, e bas-vivarés. èra una circonscripcion militara governada per un duc (dux) nomenat per e jos l'autoritat de l'exarca de Ravena (584-751). En realitat lo ducat comprenguèt doas pentapòlis (del grèc "πεντάπολις", "cinc ciutats"): quala maritima (comprenent las ciutats de Rimini, Pesaro, Ancona, Senigallia e Fano) e quala annonària o montana (comprenent las ciutats de Gubbio, Cagli, Urbino, Fossombrone e Jesi). Per aquesta rason, lo ducat de còps s'anomena "doble pentapòli" o "decapòli".
La pentapòli maritima Aqueste districte compreniá los territòris de cinc importants ciutats episcopalas: Rimini, Pesaro, Ancona, Fano, e Senigallia. Inicialament èra subjècte al govèrn de l'exarca de Ravena. Mai tard ganhèt una cèrta autonomia. Auèi los territòris de la Pentapòli son incluses entre Romanha e las Marchas.
A l'epòca de sa constitucion confinava al nòrd amb lo nuclèu central de l'exarcat governat directament per l'exarca (lo Ravenat). Lo confinh èra lo cors del flume MarecchiaPaola Novara, La Romagna delle pievi, Il Ponte Vecchio, Cesena 2020, pag. 240.. Los autres confinhs: a l'èst la mar Adriatica; a l'oèst, lo long de la crèsta apenina, lo Ducat de Tuscia (establit pels Langobards en 570); al sud-oèst lo Ducat de Perosa o lo Corredor Bizantin, es a dire, aquela franja montanhosa de territòris bizantins que religava Ravena a Roma; e al sud, sul lièch del flume Misco (ara Musone), lo Ducat d'Espolet, establit per los Langobards en 570.
La Pentapòli maritima s'estendiá probablament a l'interior fins als montanhas apeninas, e benlèu al delà. Sa ciutat mai meridionala èra Humana (Numana) sus la riba nòrd del Misco. Lo Dux de la Pentapòli residava probablament a RiminiEnciclopedia Treccani, voce Pentapoli, da cui si cita: È probabile, ma non certo, che Rimini ne fosse la capitale.. Lo Dux èra a l'encòp l'autoritat civila e militara; jos son comandament aviá un numerus, la garnison permanenta compausada de circa 500 infantariás. Lo Papa Gregòri lo Grand menciona lo Numerus Ariminiensis en 591. En la ciutat existiá un quartièr fortificat près del pont roman de Tibèri; de mai lo pòrt maritim, a l'embocadura del flume Marecchia, èra nomenat Cort dels Ducs (Curtis ducibus), mai tard popularament dicha "la Castellaccia".
La Pentapòli annonària o montana La Pentapòli annonària, dicha tanben montana, èra constituïda de las ciutats episcopalas de Gubbio, Cagli, Urbino, Fossombrone e Jesi, de las qualas Cagli e Fossombrone èran situadas al long de la Via Flaminia consulara, es a dire, la partida septentrionala de l'anomenat Corredor Bizantin, la franja de tèrra que religava Ravena a Roma, las doas vilas principalas de l'Exarcat d'Itàlia. Divèrses estudioses modèrnes identifican la Pentapòli annonària, que constituïssiá la part intèrna del ducat de la Pentapòli e èra densament fortificat, amb la Provincia castellorum atestada per la Cosmografia de Ravena..Nella Cosmografia Ravennate, redatta tra la fine del VII e gli inizi dell'VIII secolo, viene affermato item Annonaria Pentapolensis est super ipsam Pentapolim, id est Provincia Castellorum, cfr. Diversi studiosi moderni sostengono, sulla base di questo passo della Cosmografia Ravennate, che la parte interna della Pentapoli, quella Annonaria, fosse anche nota come Provincia Castellorum (cfr. ). Altri studiosi, sulla base della testimonianza dell'autore del XII secolo Guido di Ravenna (che nella Geographica scrive: Quinta provinciarum Italiae Annonica Pentapolensis est, super quam regio est quae castellanorum appellata est ab antiquis) identificano la Provincia Castellorum con una provincia contigua alla Pentapoli da identificare con le Alpi Appennine ().
Istòria L'istoriografia modèrna sosten que lo ducat de la Pentapòli foguèt establit al meteis temps que l'exarcat en 584, o al maximun qualques ans mai tard, e mai se las fonts contemporanèas (coma l'Epistolari Gregorian) o mencionan pas explicitament, atestant al maximum la preséncia d'un dux permanent a Rimini (Gregòri menciona un cèrt Arsicino o Ursicino) a partir de 591: se crei que lo territòri jos sa jurisdiccion, nomenat la "Pentapòli" per de fonts posterioras, inclusiá tanben las ciutats intèrnas d'Urbino, Fossombrone, Jesi, Cagli, e Gubbio.. En 598 lo magister militum Bahan, probablament per èsser identificat amb lo duc de la Pentapòli, envasiguèt lo Picèn langobard, butant sas conquistas fins a Osimo abans que son avançada foguèsse arrestada pels langobards d'Espolet, menat pel duc Ariulf, près de Camerino..
La primièra mencion explicita dins de fonts contemporanèas a la Pentapòli se troba en 649 en la letra de Maure, arquevesque de Ravena, al Papa Martin I concernent la controversia sobre lo monotelisme. Los actes del concili de 680 atestan que Rimini, Pesaro, Fano, Numana, Osimo e Ancona fasián part de la "província de la Pentapòli" (provinciae Pentapolim). L'inserimento di Altino nella Pentapoli al posto di Rimini nella versione latina del testo è un errore di traduzione dal greco emendato in edizioni critiche successive. Vedasi PBE, Paulos 13 e Paulos 14. La primièra mencion d'un ducat de la Pentapòli apareis dins la biografia del papa Sèrgi I del Liber pontificalis, ont s'indica qu'en 692, a la notícia que l'emperaire Justinian II aviá enviat lo protospatari Zacarias a Italia amb d'òrdres per deportar lo pontife a Constantinòble per lo punir per aver pas aprovat las decisions adoptadas al Concili in Trullo, las tropas del ducat pentapolitan (ducatus etiam Pentapolitani), amassa amb de solats de Ravena e de los territòris limitròfas, prenguèron la defènsa del Papa Sèrgi I en marchant sus Roma: Zacarias foguèt aital incapable de completar sa mission deguèt puslèu implorar la proteccion del pontife contra las armadas revoltadas.
En qualques fonts del sègle VIII, coma lo Liber Pontificalis (que dins la biografia del papa Zacarias I utiliza l'expression utrarumque Pentapolim) e una letra de papa Adrian a Carlesmanhe datada de novembre de 775 (ont l'expression utrarumque Pentapoleos es utilizada), es afirmat que i aviá doas Pentapòlis. Dins una letra del papa Gregòri II a l'emperaire Leon III l'Isaurian una "decapòli" (decapolim) menaçada pels Langobards es mencionada. Sus la basa d'aquestas fonts, los studioses utilizan de còps lo tèrme "dobla pentapòli" o "decapòli" per se referir al ducat dins son ensemble, fasent distincion entre una pentapòli maritima (constituïda de las cinc ciutats de Rimini, Pesaro, Ancona, Senigallia e Fano) e una pentapòli intèrna o annonària (constituïda de las cinc ciutats de Gubbio, Cagli, Urbino, Fossombrone e Jesi).
Las doas províncias foguèron conquistadas pels Langobards entre 727 e 729. En 742 lo rei Liutprand arribèt a un acòrdi ambe lo papa Zacarias, acceptant de cedir una part de sas territòris. Mas son successor Aistulf trenquèt l'acòrdi. Lo papa Estève II decidiguèt alara de cridar ajuda a Pepin lo Brèu, lo majordòme de palais del rei dels Francs. Coronat rei, en 754 Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Langobards en batalha e forcèt lo rei Aistulf a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo re dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (Promissio Carisiaca), que passèt a formar - amassa amb lo Ducat de Roma - los Estats de la Glèisa naissents. Lo nom de "Pentapòli" e tanben lo ducat amb son sèti a Rimini demorèt penndent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, Iulianus Gloriosus Dux); Martin (893, dont l'arca funèbra del qual, qu'èra en la catedrala de Santa Colomba, es uèi conservada al Musèu de Rimini); benlèu Ors (905).
Nòtas e referéncias Nòtas
Referéncias
Categoria:Exarcat de Ravena Categoria:Istòria d'Itàlia Categoria:Empèri Bizantin