Eth catalanisme o nacionalisme catalan ei ua correnta sociau estructurada tant culturau coma politicaments que presèrve e promò era reconeishença dera personalitat politica, lingüistica e culturau de Catalonha o deth conjunt de tèrres de parlar catalan, es nomentadi Païsi Catalans. Segons Joan Fuster I a "catalanistes" pr'amor que i a "espanholistes", e de hèt eth catalanisme s'estructure sègles dempús dera eliminacion des drets catalans. Aguesta pèrta des drets se produsís progressivaments pendent eth sègle XVIII, prumèr ena Catalonha Nòrd damb era proïbicion deth catalan er an 1700 enes territòris afectadi peth Tractat des Pirenèus e posterioraments en Principat damb era aplicacion des Decrèts de Naua Planta aprovadi per Felip V de Castelha er an 1714. Era repression contra era lengua, era cultura e es institucions catalanes contunharie tanben pendent grana part deth sègle XX damb es dictadures de Primo de Rivera e de Francisco Franco. Istoricaments eth catalanisme s'estructure en prumèr lòc coma un movement culturau pendent era Reneishença, ua epòca a on se sage recuperar eth prestigi sociau dera lengua e cultura catalana dempús de sègles de diglòssia damb iniciatiues coma era restauracion des Jòcs Floraus. Posterioraments eth catalanisme s'estructure tanben coma un movement politic, aguest hèt se produsís er an 1892 quan se presenten es nomentades Bases de Manresa qu'optauen pera restauracion des Constitucions catalanes ancianes, ues nòrmes aprovades pes Corts Catalanes e qu'autregèren un grad anautit de sobeiranetat en Catalonha enquia 1714. Actuauments es partits o individus que se declaren catalanistes considèren que Catalonha, o es Païsi Catalans, son ua nacion e qu'en conseqüéncia meriten un grad anautit d'autogovèrn. Es alternatiues, totun, apareishen ena decision deth marc a on Catalonha li cau exercir es sòns drets istorics. Atau mentre ua part òpte entà arribar ena quita sobeiranetat deth pòble catalan a trauès deth autodeterminacion de de autes òpten per un ampliament der autogovèrn laguens deth marc autonomica actuau o plan se decanten pera creacion d'un marc federau nau.
Origines e evolucion deth catalanisme politic Per compréner era aparicion deth catalanisme politic cau remontar-se sègles enreire. Òm ac apoiridie hèr, per exemple a quan eth çò sègle XIV es nòbles e religiosi catalans a trauès dera Deputacion deth Generau e çò Conselh de Cent sigueren un partit d'ua guèrra civiu er era quau declarauen qu'eth sòn cap d'Estat li calie èster causit pes catalans. Dempús dera vision istorica catalanista, Catalonha ère un estat independent, confederat damb eth reiaume de Valéncia e eth de Aragon ne la Corona d'Aragon. Posterioraments, aguesta federacion s'agranic. Eth junher-se damb Castelha es membres dera Corona d'Aragon dauen per hèt que passaue a hèr part d'aguesta grana confederacion deth temps qu'es castelhans ac vederen mès coma ua soma de territòris junhudi. Era diferéncia de concepcions entre era natura d'aguesta union dèc ath long des sègles a fòrça tibantors damb hons catalanista.
Tractat des Pirenèus thumb|right|220px|Felip IV de Castelha Er acabar era Guèrra des Trenta Ans, se signèc pes representants de Felip IV de Castelha e es de Loís XIV de França, çò Tractat des Pirenèus, ua des conseqüéncies que ne siguec era cession a França des territòris deth comtat deth Rosselhon e de part deth dera Cerdanha. Es territòris dera Catalonha deth Nòrd annexionats en França peth tractat (çò Rosselhon, çò Conflent, çò Valespir, eth Nauta Cerdanha e çò Capcir) an contunhat jos domeni francés dempús d'alavetz. Eth Tractat includie conservar en vigor es institucions catalanes ath nòrd des Pirenèus, mès aguesta part non siguec respectada peth rei de França Loís XIV. Un an dempús deth Tractat sigueren dissolvudes es institucions catalanes maugrat qu'eth madeish tractat prevedie de conservar-les. Eth reiau decrèt francés deth 2 d'abriu deth 1700 proïbic er usatge dera lengua catalana es es actes oficiaus de quin tipe que sigue. Dempús d'alavetz, eth francés contunhe d'èster era unica lengua oficiau, e era unica que s'utilize er eth ensenhament public. Recentaments, er Estat francés a modificat era sua Constitucion en tot ahíger ath sòn “la langue de la République est le français” ("era lengua dera republica ei eth francés"). Aguest article s'utilize soent entà negar subvencions a movements culturaus o civics eth catalan, o entà refusar era preséncia deth catalan era era administracion. Aguest hèt ei vist coma eth prumèr acte d'anticatalanisme ara Catalonha deth Nòrd (dempús dera non reüssida annexion francesa deth sègle XV).
Guèrra de Succession Dempús dera mòrt de Carles II de Castelha sense descendència se produsic era Guèrra de Succession. Er aguesta guèrra Catalonha, en tot integrar dera Corona d'Aragon, se placèc amassa damb Anglatèrra en favor deth candidat austrohongarès, eth arxiduc Carles. Per contra, Castelha e França se placèren en favor de Felip de Borbó. Fin finau un hèt decisiu decantèc aguesta guèrra eth favor deth partit borbònic. Quan Carles III va heretar era corone imperiau, Anglatèrra e es auti estats dera aliança decidiren abandonar era guèrra e quitar d'apiejar eth partit austracista deuant era possibilitat de que eth nau emperaire puguera amassar un autre viatge es vasti territòris qu'auien constituit eth empèri de Carles V. Anglatèrra donques cambièc radicauments d'actitud: abandonèc a Carles III en escambi des territòris de Gibartar e Menòrca. Er an 1711 Carles III siguec coronat emperaire deth Sacre Empèri Romanogermànic e renoncièc ara corona espanhòla n'era signatura deth Tractat d'Utrecht. A cambiament eth sòn reiaume artenhec es Païsi Baishi, çò Milanesat, çò reiaume de Nàpols e Sardenha. Felip V de Castelha s'asseguraue eth tròn de Espanha e es anglesi artenhien auer preséncia ara Mediterranèa Occidentau. A causa d'aguest tractat es partidaris der arxiduc Carles en Principat e as Baleares perderen supòrt er era sua resisténcia a Barcelona. Era ciutat queiguec a mans des tropes filipistes era 11 de seteme deth 1714 dempús d'auer estat asetjada mès era guèrra non finalizarie fins era 11 de junhsèga deth 1715 damb era desbranda de Malhòrca. Fin finau, damb era aplicacion des Decrèts de Naua Planta es quites institucions siguessen abolides e es reiaumes qu'integrèren era Corona d'Aragon passèren a èster regidi segons es leis e es costums de Castelha, que passaven a èster es de tot er estat espanhòu a excepcion de Navarra e çò País Basc. Era desbranda, ath delà, inicièc ua etapa de negacion ara personalitat catalana e de fòrta repression ath que representaue. Es opausants mès destacadi ath monarca les calec anar tad exili o patir represàlies qu'anauen der empresonament e era confiscació des quites bens ara pena de mòrt. Un des pilars d'aguesta repression ère era persecucion deth catalan, eth prumèr lòc en tot proïbir-lo era era Administracion de justícia, o quitament es conselhs adreçadi as corregidors de Catalonha a on se les sollicitaue dirèctaments a introdusir eth castelhan. Instruccion secrèta redigida per Abad de Vivanco, secretari deth Conselh de Castelha, adreçada as corregidors de Catalonha: "Pondrá çò mayor cuidado er introducir era lengua castelhana, a cuyo fin dará las providencias mas templadas, y disimuladas pare que se consiga er efecto sin que se nòti eth cuidado". Se pòt trobar a "Instrucciones deth fiscau José Rodrigo Villalpando a los corregidores de Cataluña eth 29 d'enero de 1716", arrecuelhut a FERRANDO., A e NICOLÀS, M.: Panorama d'istòria dera lengua. Valéncia. Tandèm, 1997. Se pòt consultar era linha ara pagina 72 de GARCÍA, M.J. Era gramática española y su enseñanza ne la seguna mitad deth siglo XVIII y principios deth XIX (1768-1815) Valéncia. Universitat de Valéncia. 2005 (tèsi doctorau) Aguesta politica anticatalana suscitèc oposicions e resisténcies: guerrilhèrs armadi, mès tanben resisténcia passiva coma era apellacion a tractadi internacionaus e era volontat clandestina de hèr subervíuer era lengua. Ne son ua mòstra era opuscle Via dehòra es endormidi de 1734 e çò Arrebrembe dera Aliança hèta eth Sereníssim Jordi Augusto Rey dera Gran Bretanha de 1736.
Eth Memorial de Grèuges thumb|right|220px|Carles III D'Espanha Çò 1885, er arrebrembe des libertats perdudes contunhaue plan viu. Uns deputats designadi coma representants des ancians reiaumes dera Corona d'Aragon se dirigiren a Alfons XII en tot demanar eth retorn ara situacion anteriora as Decrèts de Naua Planta e en tot reivindicar es libertats perdudes. Ei un document plan significatiu, entre d'auti motius, peth hèt d'auer estat redigit pendent era epòca de major esplendor dera monarquia borbònica per part des personatges qu'eth principi èren partidari d'aguesta dinastia monàrquica. Ei eth document que se coneish coma Memorial de Grèuges, redigit peth Centre Catalan,çò 18 de març de 1885. == Diferéncies pera economia == Catalonha contunhaue de diferenciar-se dera rèsta der Estat. Dempús deth punt d'enguarda economic, era borgesia catalana diferia dera oligarquia qu'auie eth poder ara major part dera rèsta der Estat, donques qu'ère defensora de préner mesures proteccionistes que fomentèssen era adopcion d'aranzels que grauèssen era entrada de merces estrangères entà per'mor de deféner era produccion industriau dera sua proprietat e protegir-la dera competéncia estrangèra. Açò picaue damb es interèssi des partidaris lliurecanvistes, que temien trobar barrères duaneres coma contrapartida enes auti païsi. Mès enlà d'ua mèra disputa economica, se méter eth jòc eth modèl economic der Estat: per ua banda er Estat basat er eth agricultura, era mineria e es mans d'ua oligarquia proprietari que defenie çò lliurecanvisme; e der aute çò de basat er era indústria e eth creishement dera importància dera borgesia industriau, que defenie eth proteccionisme. Fin finau s'adoptèc ua politica proteccionista mès es escasences se prenien mesures lliurecanvistes. Aguest hèt ajudèc era borgesia catalana a préner consciéncia dera personalitat diferenciau. Pendent eth \sègle XIX s'afrontèren es sectors liberaus e conservadori dera societat espanhòla n'ua sèria de \guèrres civius nomentades guèrres carlines, er es qué es caps carlins, que sigueren successivaments derrotadi aufrien era restitucion des furs.
Era Reneishença A mejans sègle XIX, dempús de sègles de decadéncia coma lengua literària e de cultura, eth catalan experimentaue un procès de recuperacion coneishuda coma era Reneishença. Joaquim Rubió e Aurs, un escrivan dera epòca, metec un prefaci er un libre de poesia qu'ei considerat eth vertadèr manifèst dera Reneishença. A compdar dera sua crida se comencèren a celebrar es Jòcs Floraus de 1859 que son er inici dera recuperacion deth catalan coma lengua literària, era ua epòca de fòrta diglòssia ne la qué fòrça catalans considerauen era sua lengua segondària. Antoni de Campmany escriuec era sua grana òbre eth castelhan en tot justificar-se eth qué eth catalan ère “un antiguo idiòma provinciau muerto hoy pare era republica de las letras”. Dempús deth punt d'enguarda politic, eth fenomèn dera Reneishença representèc un impuls cap ara recuperacion dera consciéncia nacionau collectiva, eth catalanisme.
Eth catalanisme e es classes sociaus