thumb|Drapò dla Namibia thumb|Stèmma dla Namibia La Namibia (an anglèis: Republic of Namibia; an alman: Republik Namibia; an afrikaans: Republiek van Namibië) a l'é un pais dl'Àfrica meridional.
A confin-a con Sudàfrica, Botswana, Angòla e Zambia e a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich.
La capital a l'é Windhoek.
A l'ha na surfassa ëd 824.292 km² e a conta anviron 3 milion d'abitant (2023). A l'é un dij pais pì sech e meno popolà dël mond.
Geografìa Anté ch'as treuva thumb
Region fìsiche Ël pais a peul esse dividù an tre region prinsipaj: 1. Ël Desèrt dël Namib: na strèita banda costera motobin sëcca, ch'a fà da 100 a 200 km ëd larghëssa. A l'ha le dun-e 'd saba pì àute dël mond (Sossusvlei). 2. L'Àutopian Central: andova a-i é la pì part dla popolassion e dl'atività agrìcola. 3. Ël Desèrt dël Kalahari: a l'òvest, na vasta arzerva natural con na vegetassion ëd savan-a.
Àutri element amportant: Fium Orange (sud): confin natural con ël Sudàfrica. Fium Okavango (nòrd): ch'a seurt ant ël delta dl'Okavango an Botswana. Ël Caprivi Strip: na strèita banda 'd tera a l'est, ch'a dà a la Namibia l'acess al fium Zambesi e a colega la region a Zambia e Botswana.
Clima Ël clima a l'é motobin àrid e semidesèrtich. La costa a l'é frèida e sëcca për via dla corent frèida dël Benguela. Le pieuve a son motobin ràire e iregolar. Le temperadure a peulo esse motobin àute ant l'intern (fin a 40 °C) e frèide ant la neuit.
Flora e fauna La Namibia a l'é arnomà për soa biodiversità e soe politiche 'd conservassion avansà. A l'ha 'l 15% 'd soa superfisse destinà a parch nassionaj e arzerve: Etosha National Park: un-a dle pì gròsse arzerve d'Africa, famosa për la salin-a d'Etosha. Namib-Naukluft National Park: ch'a comprend ël desèrt dël Namib. Skeleton Coast: na costa pericolosa ch'a l'ha vëddù 'd naufragi.
La fauna a comprend leon, elefant, rinoceront, girafe, e vàire specie d'antìlop.
Stòria moderna Le tère sùite dla Namibia a son ëstàite abità a parte daj temp pì vej dla Gent dël Boscon (San), dij Damara e dij Namaqua.
A parte dal sécol ch'a fa XIV a l'é anandiasse n'imigrassion ëd Bantu, aj temp dlë slarghesse dij Bantu.
Sta region a l'é nen ch'a sia stàita motobin esplorà da j'europengh anans dël sécol ch'a fa XIX, quand che la tèra a l'é passà a la Gërmania col nòm dÀfrica Tedësca dël Sud-Òvest (Deutsch-Südwestafrika'':de:Namibien), gavà mach la Baja 'd Walvis, ch'a restava sota contròl britànich.
Colònia alman-a e genocidi Sota l'aministrassion alman-a (1884–1915), a l'é capitaje 'l genocidi dj'Herero e Nama (1904–1908), anté che dle dzèine 'd mila përson-e a son ëstàite massà dal general Lothar von Trota. Costa tragedia a l'é stàita arconossùa 'me 'l prim genocidi dël sécol ch'a fa XX.
Mandà sudafrican e lòta për l'indipendensa La colònia a l'é stàita ocupà dal Sudàfrica dij temp dla Prima guèra mondial e aministrà an mandà dla Società dle Nassion fin a la fin dla Sconda guèra mondial, quand che a l'é peui anetussla sensa gnun arconossiment antërnassional.
Dël 1966 l'Organisassion Popolar dl'Àfrica dël Sud-Òvest (SWAPO) a l'ha anandià na guerija col but ëd rivé a l'andipendensa, ma a l'é mach dël 1988 che 'l Sud Àfrica a l'ha peui decidù ëd finì soa aministrassion dla Namibia, conforma a 'n pian ëd passificassion dla region prontà da le Nassion Unìe. L'andipendensa a l'é rivà dël 21 ëd mars 1990 e la Baja 'd Walvis a l'é stàita unìa a la Namibia dël 1994.
Organisassion polìtica La Namibia (nòm ofissial: Republic of Namibia) a l'é na repùblica semipresidensial unitaria. President: cap dë stat e dël goern. Dal 2025: Netumbo Nandi-Ndaitwah (SWAPO). Prim Ministr: cap dl'esecutiv. Dal 2025: Elijah Ngurare (SWAPO). Parlament: bicameral – Assemblea Nassionaj (National Assembly, 104 mèmber) e Consèj Nassionaj (National Council, 42 mèmber).
Ël SWAPO a l'é 'l partì dominant dal 1990.
Economìa L'economìa dla Namibia a l'é basà dzortut an sle materie prime: Mineraj: diamant, urani, òr, arsénich, piomb, zinch. Pësca: sardine, ancioe, mërluss. Agricoltura: bestiam (bovin e crave), coltivassion limità për la mancansa d'eva. Turism: natura, safari, aventura.
A l'ha un PIL pro-capite relativament àut për la region, ma con disugualiansa motobin àuta (un dij coeficient ëd Gini pì elevà dël mond). La disocupassion a l'é àuta, dzortut tra ij giovo.
Demografìa La popolassion a l'é 'd 2,7 milion (2023). La densità a l'é motobin bassa: 3,2 për km². Grup etnich: Ovambo (50%) Kavango (9%) Herero (7%) Damara (7%) Nama (5%) Caprivian (4%) San (3%) Baster (2%) Tswana (0,5%) Bianch (6%, dzortut d'orìgin alman-a, afrikaans, anglèisa e portughèisa). Chërsiment demogràfich: 1,8% (stimà 2023).
Lenghe Dapress a l'andipendensa (1990), l'ùnica lenga ofissial a l'é l'anglèis. Anans ëd l'andipendensa a-i ero l'afrikaans e l'alman. Comsëssìa, la prima lenga dël 50% dla popolassion a l'é l'Oshiwambo; la sconda lenga a l'é l'afrikaans. Ël 32% dla popolassion europenga a parla l'alman, dëmentrè che l'anglèis a lo parla mach ël 7%. An total, a-i son 13 lenghe nassionaj arconossùe (anglèis esclus).
Educassion e salute Alfabetisassion: 81% (2018). Speransa 'd vita: 64 agn (2023). Sfide: àut tass d'HIV/AIDS (apopré 12% dj'adult), mancansa 'd medzin-a ant le zòne ruraj.
Cultura La coltura namibian-a a l'é na mës-cia 'd tradission african-e e anfluense alman-e e afrikaans. Mùsica: popolar african, gospel, e 'd band alman-e. Artisanà: perle 'd veuid, scultor 'd bòsch, tapissarìe. Festività: Dì dl'Indipendensa (21 mars), Dì dle Cassià (10 dë dzèmber). Spòrt''': fótbal (la selession nassionaj a l'é "Brave Warriors"), rugby, crícket.
Vëdde 'dcò Windhoek Desert dël Namib Etosha National Park Genocidi dj'Herero e Nama
Arferiment bibliogràfich
Ligam estern Govèrn dla Namibia – Sit ofissial Namibia Tourism Board