La salute a l'é lë stat ëd benésser fìsich, mental e sossial complet, nen mach l'assensa dle maladìe. Costa definission, dàita da l'Organissassion Mondial ëd la Sanità (OMS) dël 1948, a sotligna che la salute a dipend da n'equìlibri antra còrp, ment e contest antorn.
Determinant prinsipaj dla Salute La salute a l'é influensà da vàire fator: Biològich: Età, sess, genética. Ambientaj: Aria e eva polide, acess a servissi sanitari. Stil ëd vita: Dieta, esercissi, fumé, consum d'àlcol. Sossio-econòmich: Educassion, sòld, condission ëd travaj.
Ant ël Piemont, l'esposission a l'amiant ant j'andustrie dël sécol XX a l'ha causà 'd maladìe respiratòrie an tra ij travajor.
Sistem Sanitari Ël Servissi Sanitari Nassional (SSN) an Italia a garantiss assistensa gratuita o a bass cost. An Piemont, j'ospidal pì amportant a son le Molinette ëd Turin e ël Magior ëd la Carità ëd Noara. Le sfide prinsipaj a son: Lista d'ateisa longhe për chirurgìa. Difìcoltà a rivé ai médich ëd base ant le zòne ruraj.
Prevension Le strategìe për prevenì le maladìe a comprendo: Vacinassion (es. contra ël COVID-19 o ël rossaso). Campagne contra ël fum (es. Lej Sirchia). Contròl ëd l'obesità për mojen ëd diete equilibrà.
Dël 2023, ël Piemont a l'ha avù un aument dël 20% dle consulte dietétiche për causa ëd l'anteress për la nutrission sana.
Salute Mental La salute mental a l'é sempe pì arconossùa com essensial. Problem com depression, ansietà o dipendense a son gestì con terapìe e sostegn sossial. An Piemont, ël programa "Salute an Comunità" a eufr servissi gratuit ëd psicòlogh ant ij pais pì cit.
Salute Global Le minace prinsipaj a la salute mondial a son: Pandemìe (es. COVID-19, Ebola). Resistensa a j'antibìotich për colpa dël malusagi. Cambiament climàtich (es. zanzare ch'a porto maladìe ant le zòne prima frèide).
L'OMS a stima che ël 25% dle mòrt mondiaj a sio colegà a l'ambient scaudà.
Curiosità Le Zòne Bleu: Region andoa la gent a viv pì longh (es. Sardëgna), studià për sò stil ëd vita.
Ant ël Medioev, ël Piemont a l'ha dovù fé ij lasaret për isolé ij malà ëd pesta.
La prima scòla médica piemontèisa a l'é nassùa a Turin dël sécol XIV.
Arferiment Organissassion Mondial ëd la Sanità (OMS), Costitussion (1948). Minister ëd la Salute Italian, Rapòrt 2023 sla Prevension. Region Piemont, Pian Regional për la Salute Mental.
Categorìa:Biologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI